II SA/Bk 204/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym dniu 11 października 2018 r. sprzeciwu Stowarzyszenia O. P. w S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. P. w S. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania robót budowlanych p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie , Stowarzyszenie O. P. z siedzibą w S. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ww. Stowarzyszenia na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wstrzymania robót budowlanych. W uzasadnieniu złożonego wniosku Stowarzyszenie wskazało na sytuację bytowo-materialną jego czterech członków, podkreślając, że nikt nie prowadzi działalności oraz nie ma pieniędzy na sprawy sądowe, bowiem brakuje im środków na lekarstwa i leczenie. W formularzu oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenie nie wykazało żadnych aktywów ani pasywów. Postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ze względu na fakt, że okoliczności faktyczne nie uległy zmianie od daty rozpatrzenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. od dnia [...] maja 2018 r., a sytuacja majątkowa poszczególnych członków Stowarzyszenia nie może być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku. Podkreślono także, że Stowarzyszenie, pomimo uprzedniego złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów, uiściło należny wpis sądowy. Wskutek tego zaś, że statut Stowarzyszenia nie przewiduje uiszczania składek przez członków stowarzyszenia, nie posiada ono żadnego majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. W takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei zaprzeczałoby zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie, które rezygnuje z pobierania składki członkowskiej i w rezultacie pozbawia się możliwości pozyskiwania środków finansowych, musi liczyć się z trudną sytuacja w prowadzeniu działalności statutowej oraz podjąć działania w kierunku uzyskania majątku, skoro elementem jego działalności jest wszczynanie postępowań sądowych. W takich okolicznościach, nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Nawet bowiem, jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Skarżące Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując w jego treści, że sprzeciw jest zasadny oraz wnosząc o przyznanie prawa pomocy, które byłoby zgodne z art. 32 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując po raz drugi analizy wniosku Stowarzyszenia, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje wyjątkowo, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa zatem na podmiocie występującym z takim żądaniem, a więc w przedmiotowej sprawie na skarżącym Stowarzyszeniu. Stowarzyszenie O. P. w S. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 210) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. Stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel, środki działania i sposób finansowania działań statutowych. Art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach wskazuje, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Wraz z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, Stowarzyszenie złożyło do akt Statut (k. 18-19), z którego treści wynika, że głównym celem jego działalności jest m.in. obrona praw człowieka, troska o dobro wspólne oraz czuwanie nad przestrzeganiem prawa (vide: § 6 Statutu). Z kolei wedle zapisu § 9 pkt 2-3a Statutu, Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez podejmowanie inicjatyw mających na celu pogłębienie zaufania obywateli do organów Państwa ustalających ich prawa i obowiązki m.in. w postępowaniach administracyjnych, czuwanie nad prawidłowością postępowań w realizacji przepisów określonych m.in. w k.p.a., przez organy oraz występowanie z własnej inicjatywy i wniosków pokrzywdzonych w tych postępowaniach bez przyjmowania korzyści. Ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków, a Statut nie przewiduje opłacania składek przez członków stowarzyszenia, w związku z czym Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. Zwraca przy tym uwagę, że celem działalności Stowarzyszenia jest dobro państwa i obywateli tj. godne reprezentowanie społeczeństwa w organach administracji publicznej, organach dochodzeniowych, sądowych i mediach. W związku z tym, aby zapewnić sobie możliwość realizacji obranych celów, Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie pewną pulę środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie procesów sądowych, która to działalność należy do jego celów statutowych. Dobrowolne, zatem pozbawienie się składek członkowskich prowadzi albo do uniemożliwienia realizacji zadań Stowarzyszenia albo do finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa, co z kolei prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. Taki stan rzeczy natomiast przeczyłby zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W takich okolicznościach nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca Stowarzyszeniu zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Organizacja, która sama rezygnuje ze źródeł finansowania, pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej (por. m.in.:, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Słusznie przy tym w zaskarżonym postanowieniu wskazano, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby z przyczyn niezależnych od niego, nie było w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków finansowych na realizację jego celów, tym bardziej, że w żaden sposób nie określiło ono sposobu pozyskiwania tych środków, co więcej, świadomie z nich rezygnując. Należy przy tym, podkreślić, że jakkolwiek instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, to jednak ma ona charakter wyjątkowy, przy czym znamiennym jest, że to wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, których Stowarzyszenie w niniejszej sprawie nie wykazało. Dodać przy tym należy, że załączone do sprzeciwu postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r. sygn. akt I OZ 287/04 (kserokopia), zostało wydane ponad 14 lat temu w sprawie ze skargi osoby fizycznej – tj. J. F., a nie Stowarzyszenia, a zatem w zupełnie odmiennych okolicznościach faktycznych. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł podlegać uwzględnieniu, o czym słusznie orzekł referendarz sądowy tut. Sądu, zaskarżonym postanowieniem. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. oraz art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.