II SA/Bk 22/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 03 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o odszkodowanie oddala skargę, - Decyzją z dnia [...].09.1965r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1961r. , nr 39, poz. 198) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198) orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 53.2740 ha, położonego na terenie wsi P., gmina R., stanowiącego własność J. P. Dnia 04.10.2004r. M. Ś. – córka J. P. wniosła do Starosty G. o przyznanie odszkodowania w wysokości 319.620 zł za grunty przejęte na rzecz Skarbu Państwa opisanym wyżej rozstrzygnięciem. Decyzją z dnia [...].10.2004r. nr [...] Starosta G. umorzył na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ wywiódł, iż przepisy powołanych powyżej ustaw z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu ... jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw... nie przewidywały przyznania odszkodowania za grunty przejęte na rzecz Skarbu Państwa. W obecnym stanie prawnym również brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego odszkodowania. W odwołaniu wniesionym do Wojewody P. M. Ś. wywiodła, iż grunty rolne o powierzchni 53,27 ha stanowiły ekwiwalent przyznany jej ojcu za odebrane z mocy dekretu Rady Państwa z dnia 09.02.1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. z 1953r., nr 11, poz. 40) gospodarstwo rolne w miejscowości P., o powierzchni 39.45 ha. J. P. nigdy nie przejął przedmiotowych gruntów o powierzchni 53,2740ha w użytkowanie z winy Skarbu Państwa, bowiem nie został wprowadzony w ich posiadanie. Nieruchomość była użytkowana przez innych rolników, co skutkowało tym, że przyznane grunty zamienne potraktowane zostały jako mienie opuszczone i przejęte przez Skarb Państwa opisaną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...].09.1965r. Zdaniem odwołującej się z uwagi na fakt, iż jej ojciec nie skorzystał z przyznanej mu rekompensaty, ponosząc tym samym stratę z wyłącznej winy Skarbu Państwa - przysługuje odszkodowanie pieniężne. Decyzją z dnia [...].11.2004r. nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w uzasadnieniu wywodząc, iż odwołująca się błędnie przyjęła jakoby decyzja z dnia [...].09.1965r. została wydana na podstawie dekretu z dnia 09.02.1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Rzeczywistą podstawę prawną w/w decyzji stanowiły bowiem przepisy ustawy z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu ... oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw ... Zgodnie z tymi przepisami przejęcie przez Skarb Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego następowało bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Organ wskazał również, iż na podstawie art. 51 pkt 1 ustawy z dnia 26.03.1982r. o ochronie gruntów ornych i leśnych (Dz. U. nr 11, poz. 79) art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym utracił moc z dniem 01.07.1982r. Z uwagi na fakt, iż nie został wydany żaden przepis stanowiący, że za przejęte przez Skarb Państwa przed 01.07.1982r. gospodarstwa rolne przysługuje właścicielom lub ich spadkobiercom odszkodowanie, umorzenie postępowania było zasadne. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku M. Ś. powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu, wnosząc dodatkowo o dopuszczenie dowodu z akt sprawy II SA/Bk 156/04. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, w konkluzji wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Z mocy art. 61 § 3 kpa wniosek M. Ś. o odszkodowanie z dniem wpłynięcia do organu I instancji (06.10.2004r.) wszczął postępowanie administracyjne w tym przedmiocie. Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe – organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu – zgodnie z art. 105 § 1 kpa. Umorzenie postępowania na podstawie powołanego przepisu jest obligatoryjne. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed jego wszczęciem, a może powstać dopiero w toczącym się postępowaniu. Przyczyny "bezprzedmiotowości" mogą być podmiotowe lub przedmiotowe. (por. Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2004 str. 478). Przesłanka bezprzedmiotowości zachodzi, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź brak jest podstaw do rozpoznania tej sprawy w drodze postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24.04.2003, w sprawie IIISA 2225/01, Biul. Skarb. 2003/6/25; wyrok NSA z dnia 26.09.2001r. w sprawie VSA 381/01, lex nr 78917). Jedną z form bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego jest brak podstawy prawnej do rozstrzygnięcia danej sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Przypadki braku podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w indywidualnej sprawie będą miały miejsce, gdy: a) obowiązek czy uprawnienie powstaje z mocy samego prawa, a do jego wykonania albo trzeba zastosować przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albo też egzekucja będzie zbędna; b) prawo nie wymaga określenia albo ustalenia praw lub obowiązków w drodze decyzji; c) brak jest przepisu prawnego powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę załatwienia sprawy z drodze decyzji administracyjnej (por. powołany powyżej "Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz str. 724). Ta ostatnia sytuacja zachodziła w sprawie niniejszej i słusznie oraz zgodnie z prawem organ I instancji umorzył zainicjowanie przez M. Ś. postępowanie w sprawie niniejszej, którą to decyzję utrzymał w mocy Wojewoda P. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...].09.1965r. przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne J. P. we wsi P. o pow. 53.2740 ha na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia 05.08.1961r. W tym trybie podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa opuszczone – bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, co wynika expressis verbis z redakcji art. 2 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 13.07.1957r. Przepis ten stanowił: "Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne". J. P. otrzymał odpis decyzji w dniu 02.10.1965r. co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru k -13 akt adm. Decyzji tej nie zaskarżył (adnotacja na decyzji k -11 akt adm.). Także bezspornie nie poczynił żadnych kroków prawnych w celu odebrania użytkowania spornego gospodarstwa rolnego od osób i podmiotów, które samowolnie weszły w jego posiadanie. Nie ubiegał się też o odszkodowanie. Poza sporem pozostaje także fakt, iż sporne gospodarstwo o pow. 53.27 ha stanowiło prawny ekwiwalent za grunty o pow. 39.45 ha "odebrane" wcześniej J. P. - jak podaje skarżąca - w roku 1960 na podstawie dekretu z dnia 09.02.1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Obojętnym jest, dlaczego ojciec skarżącej nie objął w użytkowanie gruntów zamiennych. Prawnie został ich właścicielem i nowe gospodarstwo stanowiło rekompensatę za pozbawienie własności gospodarstwa o pow. 39.45 ha. Zatem stanowiło ono "odszkodowanie" prawnie mu przyznane za gospodarstwo o pow. 39.45 ha ze wszystkimi tego skutkami. Natomiast jak wyżej wyłożono przejęcie gospodarstwa rolnego o pow. 53.27 ha decyzją z dnia [...].09.1965r. jako gospodarstwa opuszczonego (według definicji zawartej w art. 1 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 5.08.1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych) następowało bez odszkodowania, zgodnie z wolą ustawodawcy (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13.07.1957r. Dz. U. nr 39, poz. 174, ze zm. Dz. U. Nr 32 z 1961r., poz. 161). Zatem brak jest przepisu prawa, który dawałby podstawę do orzekania w drodze postępowania administracyjnego w przedmiocie odszkodowania za tak przejęte grunty rolne. W tym miejscu można wskazać, że podstawę do decyzji odszkodowawczej w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].09.1965r., gdyby strona poniosła szkodę z mocy tej decyzji stanowiłby art. 160 § 5 kpa. Z akt sprawy wynika jednak, że skarżąca uzyskała odmowę stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu opuszczonego gospodarstwa (decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].06.2002r. Nr [...]). Co prawda NSA wyrokiem z dnia 05.08.2003r. w sprawie IV SA3059/02 uchylił decyzję obu instancji w tym przedmiocie – ale, jak wynika z uzasadnienia – wyłącznie z przyczyn formalnych. Wniosek w sprawie niniejszej z dnia 04.10.2004r. jednoznacznie został tak sformułowany, że nie ma wątpliwości, iż żądanie odszkodowania nie wynika ze stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa, a wywodzi się z przekonania, iż odebrano ojcu skarżącej grunty bez odszkodowania. Skarżąca uważa, że skoro ojciec nie ze swojej winy nie objął w posiadanie gruntów o pow. 53.27 ha stanowiących ekwiwalent za grunty o pow. 39.45 ha – to faktyczne odszkodowania za gospodarstwo o pow. 39.45 ha nigdy nie otrzymał. Rozumowanie to jest błędne, co wyżej wykazano. Prawidłowo oceniono w postępowaniu administracyjnym, iż zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Decyzja Wojewody P. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Jedynie na marginesie można zauważyć, iż przedmiotowe postępowanie jest trzecim postępowaniem w sprawie. M. Ś. najpierw – w 1993r. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].09.1965r. i to postępowanie stanowiło przedmiot wyroku NSA z dn. 05.08.2003r. w spr. IV SA3059/02, następnie złożyła wniosek o zwrot nieruchomości rolnej "pierwszej" tj. o pow. 39.45 ha, a po prawomocnym umorzeniu postępowania w tym przedmiocie wyrokiem z dnia 03.06.2004r. w sprawie II SA/Bk 156/04, zainicjowała niniejsze postępowanie o odszkodowanie. Ponieważ w tamtych postępowaniach sąd, a wcześniej organy administracyjne uznawały jej legitymację procesową, to niniejszy skład orzekający przyjął, iż jest następcą prawnym J. P. mimo braku w aktach sprawy postanowienia w przedmiocie nabycia spadku po J. P. Na rozprawie przed WSA w Białymstoku w dniu 03.03.2005r. skarżąca oświadczyła, iż z mocy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest jedynym spadkobiercą po ojcu – J. P., co zostało przyznane przez pełnomocnika organu. Odnośnie powoływania się przez skarżącą na akta sprawy II SA/Bk 156/04 – to nie mają tam zebrane dowody, ani orzeczenie, żadnego wpływu dla niniejszego postępowania. Wyrok w podanej sprawie – jak wcześniej wskazano - dotyczy umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji .