II SA/Bk 235/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 września 2016 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Ojciec Skarżącego J. I. O. przebywa od dnia 28 sierpnia 2013r. w Domu Pomocy Społecznej w C., do którego został skierowany na mocy decyzji Dyrektora MOPS w S. Nr [...] z dnia 13 lutego 2014r. Pierwotne ustalenie wysokości partycypacji M. J. O. w ponoszeniu kosztów pobytu ojca w DPS nastąpiło decyzją z dnia [...] marca 2014r. ([...]), obciążającą skarżącego od 1 lutego 2014r. kosztami w kwocie 364,10 złotych miesięcznie (w punkcie 1 decyzji) oraz odmawiającą częściowego oraz całkowitego zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS (w punkcie 2 decyzji). Decyzja powyższa była już zmieniana w zakresie wysokości opłaty w związku ze zmianami dochodu pana Mi. J. O. decyzjami: Dyrektora MOPS w S. dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] (którą zmieniono wysokość opłaty od 1 sierpnia 2014 r. na 299,19 zł miesięcznie) i decyzją SKO w S. z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...] (którą zmieniono wysokość opłaty od 1 marca 2015 r. na 445,38 zł miesięcznie). Zawiadomieniem z dnia 1 października 2015 r. Dyrektor MOPS w S. wszczął kolejne postępowanie w sprawie zmiany wysokości partycypacji Skarżącego w ponoszeniu kosztów pobytu ojca w DPS tj. zmiany decyzji ostatecznej z dnia 25 marca 2014r, zmienionej decyzją z 27 sierpnia 2014r. oraz decyzją z dnia 4 maja 2015r. w związku z wejściem w życie od dnia 1 października 2015 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058) i wzrostem kryteriów dochodowych, kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Postępowanie to zakończyło się wydaniem w dniu [...] grudnia 2015 r. decyzji znak: [...], mocą której należną od Skarżącego opłatę za pobyt ojca w placówce opiekuńczej ustalono od 1 października 2015 r. na kwotę 187,01 złotych (pkt 1 decyzji). W podstawie prawnej decyzji organ I instancji powołał przepisy art. 106 ust. 5, art.8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 104 ust. 3 oraz art. 109 ustawy o pomocy społeczne i przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058). W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji podał, że wszczęcie postepowania w sprawie zmiany kwoty partycypacji Skarżącego w ponoszeniu kosztów pobytu ojca w DPS, było wynikiem wejścia w życie od dnia 1 października 2015 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji, organ I instancji ustalił, że źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, które w miesiącu październiku 2015 r. wyniosło 2089,01 zł (obliczone zgodnie z zasadą wynikającą z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i podatku dochodowego). Różnica pomiędzy dochodem stanowiącym podstawę naliczenia opłaty od marca 2015 r. i obecnie stanowi kwotę 17,63 zł (2089,01 zł - 2071,38 zł), a tym samym nie występuje zmiana sytuacji dochodowej przekraczającej 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 63,40 (634,00 zł x 10%). Po przedstawieniu zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wynikających z art. 60 i 61 ustawy o pomocy społecznej, organ wskazał, że dotychczasowa decyzja zobowiązująca Skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wymaga zmiany adekwatnie do obecnej sytuacji dochodowej rodziny oraz obowiązującego stanu prawnego i skutkuje ponownym ustaleniem opłaty obowiązującej od dnia 1 października 2015 r. w kwocie 187,01 zł miesięcznie, tj. w wysokości różnicy między posiadanym dochodem, a obowiązującym kryterium dochodowym w rozpatrywanej sprawie (2089,01 zł - 1902,00 zł). We wniesionym odwołaniu od powyższej decyzji m. J. O. zarzucił organowi I instancji naruszenie: - art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz zaniechanie zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i wskutek powyższego przyjęcie niezgodnie z istniejącym stanem faktycznym, iż Skarżący nie powinien być zwolniony z partycypacji w kosztach pobytu jego ojca w Domu Pomocy Społecznej w C. w kwocie 187,01 zł miesięcznie do października b.r., podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy wskazuje, że sytuacja życiowa Odwołującego (w tym stan jego zdrowia, sytuacja materialna, a szczególnie finansowa) nie pozwala na ponoszenie przez w/w odpłatności za pobyt J. O. w w/w ośrodku, i powinien on być z nich zwolniony; - art. 2 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ decyzja MOPS w S. doprowadzi go do zadłużenia, niewydolności finansowej i spirali kredytów; - art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż w przypadku zabrania mu kwoty w wysokości 187,01 zł przy dochodzie 1460 zł na rękę nie będzie miał za co żyć przy wydatkach na wyżywienie 700-800 zł miesięcznie, na leki 300 zł, komórka - 90 zł miesięcznie i inne uzasadnione potrzebami wydatki, np. ubranie, kosmetyki, obuwie, fryzjer, przy ciągle spłacanym debecie; W szeroko uzasadnionym odwołaniu strona opisała swoją sytuację życiową, zły stan zdrowia, konieczne wydatki własne, sprawowanie faktycznej opieki nad matką, niski dochód netto oraz konieczność zakupu urządzeń do pomiaru cukru i ciśnienia, pasków do mierzenia poziomu cukru, konieczność utrzymywania specjalnej dieta dla diabetyków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. (nr[...] ) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium w pierwszej kolejności zwróciło uwagę na treść art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, regulującego zasady i przesłanki zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Dalej Kolegium wskazało, że z dniem 1 października 2015 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058), na mocy którego zmienione zostały kryteria dochodowe w pomocy społecznej. Od 1 października 2015 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł (dotychczas było to 542 zł). Zmiana powyższa miała, zdaniem SKO, bezpośredni wpływ na wysokość ponoszonej przez Skarżącego opłaty za pobyt ojca w dps. Jak wynika z akt sprawy Skarżący, prowadzący jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które w miesiącu październiku 2015 r. wynosiło 2902,32 zł brutto, a po odjęciu składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz podatku dochodowego, wynosiło 2089,01 zł. Przy takim dochodzie, uwzględniając powyżej określony próg dochodowy 1902,00 zł, odwołujący może od 1 października 2015 r. ponosić opłatę wyłącznie w wysokości 187,01 zł. Nawiązując do pozostałych zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że podnoszone w nich okoliczności nie mają – w świetle ustawy o pomocy społecznej – wpływu na ustalenie wysokości należnej partycypacji członka rodziny w ponoszeniu odpłatności za pobyt osoby bliskiej w placówce. M. J. O. wywiódł skargę sądu administracyjnego na opisaną wyżej decyzję ostateczną, zarzucając tej decyzji: 1) naruszenie przepisów postępowania w stopniu istotnym dla jego wyniku, tj. przepisu art. 7 kpa przez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz przepisu art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i wskutek powyższego przyjęcie przez SKO w S. niezgodnie z istniejącym stanem faktycznym, iż brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w DPS pana J. O.; 2) naruszenie rażące art. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez doprowadzenie Skarżącego do zadłużenia, niewydolności finansowej i spirali kredytów; 3) naruszenie rażące art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż w przypadku niezwolnienia skarżącego z określonego ciężaru finansowego nie będzie on zdolny do zaspokajania bieżących potrzeb związanych z normalnym funkcjonowaniem, w tym zakupu leków; 4) naruszenie rażące art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przy ustaleniu podstawy do obliczenia kwoty 187,01 zł, która ma być wnoszona miesięcznie od października na rzecz opłaty za pobyt w dps, ponieważ sytuacja skarżącego uległa dużemu pogorszeniu, gdyż została zawarta ugoda sądowa, w wyniku której spłacał on miesięcznie po 425 zł na rzecz Powiatu B., w związku z tym kryterium dochodowe spadło do wysokości 1664 zł miesięcznie, czyli poniżej 1902 zł wymienionego w decyzji MOPS, a ponadto w miesiącu lutym br. do wypłaty otrzymał na rękę 1836 zł, na dowód czego załączył do skargi zaświadczenie Nr Fn.224.13.20156 oraz dowód wpłaty KP nr 301. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad przeprowadzonego postępowania. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie uznać należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia prawa. Przedmiotem rozważań Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia 12 lutego 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora MOPS w S. z dnia [...] grudnia 2015 r. zmieniającą wysokość partycypacji Skarżącego w kosztach pobytu jego ojca w DPS. Podstawę materialnoprawną dla takiej zmiany stanowił przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, przywołany w decyzji przez organ. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy, przy czym zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W sprawie niniejszej bezspornym zaś jest, że z dniem 1 października 2015 r. nastąpiła zmiana w obowiązujących przepisach prawa w zakresie pomocy społecznej. Z tym dniem weszło bowiem życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058). Na mocy tegoż rozporządzenia zmienione zostały kryteria dochodowe w pomocy społecznej, i tak od 1 października 2015 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł (dotychczas było to 542 zł). Zmiana powyższa, jak słusznie uznało SKO, miała bezpośredni wpływ na wysokość ponoszonej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 z późn.zm.) wprowadza bowiem próg dochodowy, od którego uzależniony jest zarówno sam obowiązek ponoszenia opłaty, jak i wysokość tego obowiązku. Przepis ten stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W kontrolowanym postępowaniu, jak trafnie przyjęły organy, zmiana kryterium dochodowego spowodowała zmianę wysokości opłaty ponoszonej przez Skarżącego za pobyt jego ojca w DPS. Stosownie do cytowanego powyżej art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a więc niższa niż 1902,00 zł (634 zł x 300 %). W toku postępowania ustalono, że Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które w miesiącu październiku 2015 r. wynosiło 2902,32 zł brutto, a po odjęciu składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz podatku dochodowego, wynosiło ono 2089,01 zł. Przy takim dochodzie, uwzględniając powyżej określony próg dochodowy 1902,00 zł, organy trafnie wyliczyły, że opłata obciążająca Skarżącego nie może przekraczać kwoty 187,01 zł. Konkludując należy zgodzić się też z organami, że skoro zaistniała zmiana przepisów prawa spowodowała konieczność zmiany decyzji ustalającej opłatę ponoszoną przez Skarżącego za pobyt ojca w zakresie wysokości opłaty, to uzasadnione było obniżenie ustalonej wcześniej opłaty do kwoty 187,01 zł miesięcznie. Nietrafne są także zarzuty naruszenia procedury prowadzącej do wydania kwestionowanej decyzji. Po pierwsze w ramach postępowania w przedmiocie zmiany decyzji w zakresie wysokości ponoszonej opłaty organy nie były uprawnione do orzekania o zwolnieniu Skarżącego z obowiązku partycypacji w kosztach pobytu ojca w DPS. Postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty toczy się bowiem odrębnie i na tym etapie powołane przez Skarżącego okoliczności w postaci złego stanu zdrowia, konieczności świadczenia pomocy matce, oraz ciągłe zadłużenie nie miały wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu w obowiązującej regulacji prawnej nie mieści też proponowany przez Skarżącego sposób ustalania jego dochodu. Ustalając dochód stanowiący podstawę obliczenia przedmiotowej opłaty organy pomocy społecznej muszą kierować się bowiem wytycznymi zawartymi w ustawie, w tym cytowanym w decyzji art. 8 ust. 3 i 4 ustawy. Nie jest więc możliwe przyjęcie, jak domaga się tego Skarżący, aby jego dochód w rozumieniu ustawy, to był tzw. dochód otrzymywany "na rękę", po uwzględnieniu wszelkich potrąceń dokonywanych przez pracodawcę oraz innych obciążających Skarżącego należności niewymienionych we wskazanym powyżej art. 8 ust. 3 ustawy. Na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia nie ma też wpływu wskazana w skardze wysokość wynagrodzenia osiągniętego w lutym 2016 r., albowiem zmiana ta nastąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.