II SA/Bk 237/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. Sz. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. E. Sz. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata podając, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym [...] - hektarowe gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu został zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej, co oznaczało spadek dochodów. Konsekwencją powyższego jest również to, że zachodzi konieczność ciągłego wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie, co zwiększa koszty tej działalności. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha użytków i lasu nieprzynoszących żadnego pożytku, drewniany dom o powierzchni [...] m² z [...] r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. E. Sz. nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 360 zł miesięcznie. Przeciwko wnioskodawcy toczy się pięć postępowań egzekucyjnych, które skutkują zajęciem ruchomości. Obecnie skarżący nie posiada środków na olej napędowy i inne wydatki (k. 83-84). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 09 lipca 2012 r. w sprawie II SA/Bk 470/12, które do dokumenty zostały dołączone do niniejszej sprawy rozpoznawanej w dniu 10 sierpnia 2012 r., E. Sz. oświadczył, że posiada [...] sztuk bydła, w tym [...] krowy oraz [...] ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy ziemi i pielęgnacji, przyczepę rolniczą z [...] r. W 2012 r. wnioskodawca nie otrzymał dopłat z Unii Europejskiej, bowiem decyzja w sprawie płatności została uchylona. Wykazane wydatki miesięczne skarżącego to około 1.050 zł, w tym: 650 zł – żywność; 160 zł – energia elektryczna; około 150 zł – telefon; 30 zł – woda; 36 - wywóz nieczystości. Wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w ostatnim okresie wyniosły około 9.000 zł (m.in. olej napędowy – 3.000 zł, nasiona – 600 zł, opony do ciągnika - 300 zł, środki ochrony roślin, usługi – 1.200 zł). E. Sz. nie posiada samochodu osobowego, a dom, w którym zamieszkuje wymaga natychmiastowego remontu. Wnioskodawca w okresie trzech ostatnich miesięcy sprzedawał jedynie zboże na kwotę 1.600 zł, ale nie otrzymał z tego tytułu jeszcze żadnej kwoty (k. 86-87). Końcowo wnioskodawca podniósł, iż w gospodarstwie rolnym wiele operacji gospodarczych nie jest udokumentowanych np. zakup nawozów na targu czy naprawy sprzętu rolniczego. Dodatkowo zaakcentował, iż zalega z wieloma płatnościami, w tym m.in. hurtowni nawozów mineralnych na kwotę około 9.300 zł. Do akt sprawy E. Sz. dołączył: decyzję KRUS z dnia [...] marca 2012 r. przyznającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy (k. 87); wezwanie do zapłaty faktury za dostawę energii elektrycznej na kwotę 270,04 zł (k. 88); decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2012 r. o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (k. 88v); wypis z treści lekarza Rzeczoznawcy KRUS (k. 89), decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. dot. zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i leśnym za 2012 r. (k. 89v); postanowienia Komornika Sądowego w Z. z dnia [...] czerwca 2011 r. w sprawie ustalenia kosztów postępowań egzekucyjnych na łączna kwotę 1.133,89 zł (k. 90-91); zawiadomienia z dnia [...] czerwca 2012 r. o wszczęciu egzekucji na łączną kwotę 1.252,54 zł (k. 91v-92), tytuły wykonawcze z tytułu nieopłaconej składki OC na łączną kwotę 847,60 zł (k. 92v-93); faktury za nawozy z dnia [...] kwietnia 2012 r. i [...] czerwca 2012 r. na łączna kwotę 8.922,50 zł oraz za olej napędowy na kwotę 621,60 zł(k. 94-95). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty sądowe ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł (k. 3). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem miesięcznego utrzymania wnioskodawcy pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (aktualnie brak dochodu) oraz renta w wysokości 360,61 zł (k. 87). Skarżący otrzymał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 w wysokości 24.137,86 zł – decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ale decyzja ta została uchylona w dniu [...] maja 2012 r. (k. 88v). Wykazane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.050 zł. Koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego zostały oszacowane na kwotę około 9.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowych), [...] ha lasu, dom o powierzchni [...] m² (wymagający remontu), [...] sztuk bydła, [...] ciągniki oraz inne podstawowe maszyny rolnicze. Zadłużenie komornicze skarżącego zgodnie z dołączonymi dokumentami wynosi około 2.386,43 zł (k. 90-92). Ponadto skarżący ma zadłużenie z tytułu energii elektrycznej (k. 88) oraz tytułu wykonawczy z tytułu nieopłaconej składki OC na łączną kwotę 847,60 zł (k. 92v-93). Podsumowując należy, zatem stwierdzić, iż u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata przyczyniła się okoliczność, iż E. Sz. dysponuje znacznym majątkiem. Posiadany areał użytków rolnych, las, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy oraz ewentualne ponowne przyznane płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2011 r. świadczą o dużych możliwościach zarobkowych wnioskodawcy, pozwalających zarówno na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem skarżącego, a także na wygospodarowanie środków na uiszczenie na obecnym etapie postępowania kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi oraz pokrycia innych ewentualnych kosztów, które mogą się pojawić w sprawie niniejszej. Nadto uregulowanie gotówką w kwietniu i czerwcu tego roku faktur za zakup nawozów na łączna kwotę 8.922,50 zł wskazuje, iż skarżący na datę pierwszego negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie dysponował środkami finansowymi znacznie przekraczającymi kwotę wymaganego wpisu i mógł go uiścić. Ponadto w sprawie niniejszej należało mieć na uwadze również to, iż treść złożonego przez E. Sz. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podnieść, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia leży brak możliwości określenia faktycznych źródeł dochodu wnioskodawcy, poza rentą w wysokości 360,61 zł. W tym okresie E. Sz. wprawdzie sprzedał płody rolne, ale nie otrzymał zapłaty. Deklarowane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.050 zł. Ponadto, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego to kwota około 9.000 zł. W konkluzji należało, zatem stwierdzić, że wykazane wydatki wnioskodawcy znacznie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny. E. Sz. nie wykazał natomiast skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie. Tu podkreślenia wymaga, że wnioskodawca nie posiada również zgromadzonych oszczędności, z których mógłby pokryć wykazane wydatki. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty postępowania sądowoadministracyjnego nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Końcowo należy podnieść, iż w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego podnosząc m.in. iż "o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wielkość prowadzonego gospodarstwa rolnego, ale też całość gruntów, które są własnością (współwłasnością) skarżącego" (sygn. akt II OZ 594/12). Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.