II SA/Bk 24/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 07 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi H. R. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy odmowy wydania nakazu doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z przepisami p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. H. R. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 12) podając we wniosku, iż jest samodzielnie gospodarującym rolnikiem. Skarżąca zamieszkuje razem z matką. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Źródło utrzymania wnioskodawczyni stanowi dochód uzyskiwany ze sprzedaży mleka średnio w wysokości 1.000 zł miesięcznie oraz emerytura matki w wysokości 800 zł. Skarżąca ponadto podniosła, iż koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego są duże, a mroźna zima i mokre lato spowodowało niskie plony. Z tego powodu skarżąca ma dość niskie dochody i ponosi dodatkowo koszty zakupu paszy. Poza tym skarżąca nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k.16-19). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 07 lutego 2011 roku H. R. oświadczyła, że aktualnie posiada [...] sztuk bydła w tym [...] krów mlecznych. Skarżąca prowadzi uprawę użytków zielonych na powierzchni [...] ha, pszenżyta na powierzchni [...] ha (tej zimy całość plonów wymarzło) oraz mieszanki na powierzchni [...] ha. Skarżąca uzyskała w listopadzie 2010 r. dochód ze sprzedaży mleka w wysokości 4000 zł (wraz z wyrównaniem 1.000 zł) oraz dopłaty ONW w wysokości 4.963 zł, w grudniu 2010 r. dochód ze sprzedaży mleka w wysokości 1.148 zł, natomiast w styczniu 2011 r. dochód ze sprzedaży mleka w wysokości 900 zł oraz dochód ze sprzedaży żywca w wysokości 4.794 zł. Miesięczne wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 206 zł, opieka medyczna – 200 zł, żywność – 500 zł, olej napędowy – 700 zł listopad, 100 zł w grudniu i styczniu, Internet - 54 zł, telefon – 42 zł, benzyna – 200 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni w listopadzie 2010 r. pokryła podatek od nieruchomości w kwocie 99 zł, a w styczniu poniosła wydatki na ubezpieczenie samochodu – 279 zł, wodę – 115 zł, KRUS – 967 zł, PZU – 380 zł, pasze – 2000 zł oraz wywóz nieczystości – 30 zł. Wnioskodawczyni podniosła, iż nie otrzymała jeszcze płatności obszarowych (k. 18-20). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca dołączył do akt sprawy: faktury i rachunki poświadczające wysokość ponoszonych wydatków oraz uzyskiwanych dochodów ze sprzedaży mleka oraz dokument bankowy potwierdzający otrzymywanie emerytury w kwocie 888,40 zł (k. 21). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W złożonym oświadczeniu H. R. wykazała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, a główne źródło miesięcznego utrzymania stanowi dochód uzyskiwany ze sprzedaży mleka w kwocie 2.016 zł (średnia z dochodu za 3 miesiące w kwocie 6.048 zł, k.18-21). Ponadto matka skarżącej uzyskuje emeryturę w wysokości 888,40 zł, a wnioskodawczyni w listopadzie 2010 r. otrzymała dopłaty ONW w wysokości 4.963 zł oraz w styczniu 2011 r. sprzedała żywiec na łączną kwotę 4.794 zł. Łączny zatem średni dochód rodziny skarżącej za trzy ostatnie miesiące wynosi około 6.156 zł (średni dochód za mleko 2.016 zł, dopłaty i sprzedaż żywca/3 miesiące 3.252 zł, emerytura matki 888,40 zł). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie 1.502 zł (stałe wykazane wydatki plus średnia z trzech miesięcy za olej napędowy). Ponadto skarżąca dodatkowo w przeciągu ostatnich trzech miesięcy wydała kwotę 3.870 zł (w listopadzie 2010 r. pokryła podatek od nieruchomości w kwocie 99 zł, a w styczniu poniosła wydatki na ubezpieczenie samochodu – 279 zł, wodę – 115 zł, KRUS – 967 zł, PZU – 380 zł, pasze – 2000 zł oraz wywóz nieczystości – 30 zł), co w przeliczeniu na 3 miesiące dało dodatkową kwotę 1.290 zł. Łącznie zatem średnie wydatki skarżącej związane z bieżącym utrzymaniem, w tym także z gospodarstwem rolnym wyniosły 2.792 zł. W skład majątku H. R. wchodzi: dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna H. R. uzasadnia tezę, iż mimo wnioskowanego zwolnienia do kosztów sądowych jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 500 zł (k. 2). W złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wykazała bowiem, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Źródłem utrzymania ich dwuosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego oraz emerytury matki w średniej wysokości za trzy ostatnie miesiące 6.156 zł netto. Miesięczne średnie wydatki wykazane zaś przez skarżącą za ostatnie trzy miesiące zamykają się kwotą 2.792 zł Majątek rodziny wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącej oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że rodzina wnioskodawczyni na przełomie listopada 2010 r. – stycznia 2011 r. uzyskała dochód w wysokości 6.156 zł netto, w związku z czym już samo proste zestawienie wysokości miesięcznych wydatków, które w sumie kształtują się na poziomie około 2.792 zł, majątku w postaci domu oraz nieruchomości rolnej, z wysokością wymagalnych kosztów sądowych w sprawie niniejszej, jednoznacznie przesadzają o tym, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na podkreślenie bowiem zasługuje to, iż rodzina wnioskodawczyni uzyskuje stały miesięczny dochód, a wszystkie bieżące wydatki skarżącej, są mniejsze od kwoty miesięcznie uzyskiwanego dochodu. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich". Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącą nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności, a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy uiszczenie kosztów sądowych, nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jej rodziny i przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.