II SA/Bk 267/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 roku o znaku [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 roku, nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. I., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz. w dniu [...] listopada 2010 roku o znaku [...], w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem – M. Sz. U podstaw tego rozstrzygnięcia legały następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna: Po rozpatrzeniu wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem M. Sz., organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako powód odmowy przyznania świadczenia, organ wskazał okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W złożonym odwołaniu K. I. podkreśla, iż nie zgadza się z decyzją organu I instancji, gdyż jest dla niej krzywdząca. Wskazuje, że matka H. M. nie może sprawować opieki nad ojcem z uwagi na pracę zawodową Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu sprawy zważyło, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 roku, nr 9, poz. 59 z późn. zm) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust 1 a osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Jak zaznacza organ, z akt niniejszej sprawy, wynika, że K. I., wnuczka M. Sz. ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego dziadka. W materiale dowodowym, zgromadzonym na potrzeby niniejszego postępowania znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w H. nr [...] z dnia [...] listopada 2010 roku o zaliczeniu M. Sz. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W świetle cytowanego wyżej przepisu art. 17 ustawy uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, zdolnym do pracy, niezatrudnionym ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Krąg osób zobowiązanych do alimentacji ustalać z kolei należy w oparciu o przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stosownie do treści art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 czerwca 2009 roku sygn. akt. II SA/Bk 166/09). Jak zauważa SKO, w przedmiotowej sprawie K. I. nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności w stosunku do M. Sz. Zobowiązaną do opieki nad ojcem w myśl art. 17 ust. 1a jest H. M.. Z akt sprawy wynika, że H. M. jest zatrudniona i jak sama oświadcza, nie może sprawować opieki nad ojcem z uwagi na niemożność rezygnacji z pracy (oświadczenie z dnia 10 grudnia 2010 roku). W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osób zobowiązanych w dalszej kolejności do alimentacji może nastąpić wyłącznie w sytuacji obiektywnej niezdolności do sprawowania opieki przez osobę zobowiązaną z bliższego pokrewieństwa. Do takich sytuacji należy zaliczyć np. posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności lub całkowitej niezdolności do pracy. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie występują. Jedyną przeszkodą w sprawowaniu opieki jest pozostawanie w zatrudnieniu. Taka okoliczność nie jest jednak wystarczająca do stwierdzenia braku możliwości sprawowania opieki nad M. Sz. Nie można więc, zdaniem Kolegium, przyjąć, że osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nie może jej sprawować. Wprost przeciwnie H. M. nie chce sprawować takiej opieki osobiście z uwagi na swoją aktywność zawodową. Wykładnia celowościowa przepisu wskazuje, że ustawodawca zamierzał objąć świadczeniem osobę, która z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną rezygnuje z zatrudnienia (lub go nie podejmuje) co spowodowane jest brakiem innych możliwości zapewnienia opieki. Jednocześnie SKO w B. wskazuje, że brak możliwości zapewnienia osobistej opieki nad ojcem nie wyklucza możliwości zapewnienia opieki poprzez zlecenie jej osobom trzecim. W przypadku braku takich możliwości możliwe jest wystąpienie do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie osobie potrzebującej opieki usług opiekuńczych. Wobec powyższego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy od decyzję wydaną z upoważnienia Wójta przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz. w dniu [...] listopada 2010 roku o znaku [...], w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem – M. Sz. Od powyższej decyzji odwołała się Pani K. I. wnosząc w dniu 27 kwietnia 2011 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Jako uzasadnienie skargi podała, iż jej matka- H. M. nie może zrezygnować z pracy, gdyż na utrzymaniu ma dwoje dzieci, zaś z otrzymanego świadczenia pielęgnacyjnego nie byłaby w stanie utrzymać rodziny. Ponadto, skarżąca poinformowała, iż wie o przypadkach na terenie działania Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz., gdy wnuczkowie otrzymują zasiłki pielęgnacyjne, a ich rodzice pracują zawodowo. Ze względu na powyższe zażądała uchylenia decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, a także wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy obu instancji orzekające w sprawie nie naruszyły bowiem prawa materialnego i procesowego, a wyłącznie niezgodność z prawem skarżonej decyzji uzasadniałaby jej eliminację przez sąd administracyjny. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2011 roku o znaku [...], którą utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz. w dniu [...] listopada 2010 roku o znaku [...], w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem – M. Sz. Na wstępie należy zauważyć, jak również podkreśliło SKO, iż stosownie do przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, w myśl przepisu art. 17 ust. 1 a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozpatrywanym przypadku bezsprzeczne jest, że Pan M. Sz. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Nie podlega wątpliwości, że Pan M. Sz. jako osoba niepełnosprawna w podeszłym wieku wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia jednak przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny danej osoby, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 roku, nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na stosowne regulacje w/w ustawy. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 k.r.o. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni jest wnuczką M. Sz., czyli jego krewną w linii prostej. Przy życiu pozostaje jednak również bliższy stopniem zstępny M. Sz., czyli jego córka H. M., którą obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnego obciąża w pierwszej kolejności. W obecnym stanie sprawy żadne okoliczności nie wskazują na to, aby H. M. nie mogła wywiązać się wobec swojej matki z obowiązku dostarczania środków utrzymania. W związku z tym obowiązek alimentacyjny nie ciąży w chwili obecnej na skarżącej. W tym stanie rzeczy niewątpliwe jest, że podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. H. M., nie zaś skarżąca. W opinii Sądu nie ma również w przedmiotowej sprawie możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zgromadzony w aktach sprawy materiał nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek okoliczności, które przesądzałyby o całkowitej niemożności sprawowania przez H. M. opieki nad swym ojcem- M. Sz. Do wniosku skarżąca załączyła co prawda oświadczenie H. M., z którego wynika, iż z uwagi na wykonywaną pracę zawodową nie jest ona w stanie zapewnić niepełnosprawnemu należytej opieki, jednakże podkreślić należy, że skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z podopiecznym w pierwszym stopniu. Ustawodawca, niestety, nie przewidział okoliczności, iż świadczenie pielęgnacyjne mogłoby nie wystarczyć na utrzymanie rodziny, co podnosi skarżąca. Jednakże, organy administracji mają przestrzegać norm prawnych takimi jakie są i nie ma w tu miejsca na jakąkolwiek uznaniowość lub dowolność z ich strony. Zauważyć jedynie można, iż w przypadku niewystarczających środków na utrzymanie rodziny, po spełnieniu określonych w przepisach kryteriów, istnieje możliwość uzyskania innych świadczeń socjalnych, jak np. zasiłków stałych i celowych. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, należy uznać, że okoliczności sprawy nie przesądzają o całkowitym braku możliwości sprawowania przez H. M. opieki nad M. Sz. Zasugerowane przypadki otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby będące wnukami w miejsce ich rodziców, którzy pracują zawodowo nie są przedmiotem niniejszego postępowania, dlatego też Sąd nie może się na ich temat wypowiadać. Każdy przypadek jest bowiem indywidualny, zaś występujący w niniejszej sprawie stan rzeczy nie uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną przez H. M. w sposób obiektywny, a tylko tego rodzaju okoliczności mogą zdecydować o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego dalszemu stopniem krewnemu na zasadzie art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Należy również zauważyć, że orzecznictwo sądów administracyjnych w podobnych sytuacjach jest także jednoznaczne i pozbawia wszelkich wątpliwości co do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 maja 2011 roku o sygn. II SA/Bd 309/11). Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy działały zgodnie z obowiązującym prawem odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących norm prawa materialnego, jak też prawa procesowego, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, dlatego też skargę jako bezzasadną oddalił na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).