II SA/Bk 27/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Wnioskiem z dnia [...] października 2018r. J. G. po raz kolejny wystąpił do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu, na pokrycie kosztów dojazdu do Gabinetu Rehabilitacyjnego w W., na zakup węgla, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien, na zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej, na wykup leków i na dojazdy do lekarzy specjalistów. W związku ze złożonym wnioskiem pracownik socjalny udał się w dniu [...] października 2018r. w asyście policjanta do miejsca zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Do sporządzenia wywiadu nie doszło, gdyż skarżący nie wyszedł do pracownika organu. Decyzją z dnia [...] listopada 2018r. (Nr [...]) Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. działający z upoważnienia Wójta Gminy W., odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. W podstawie materialnoprawnej decyzji organ powołał przepisy ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rodzinny wywiad środowiskowy może się odbywać w asyście policji a niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenie z pomocy społecznej lub na jego aktualizację, może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy z wniosku z dnia [...] października 2018r. była odmowa współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Organ wskazał na brzmienie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz na brzmienie art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ nadmienił, że skarżący otrzymał w maju 2018r. zasiłek celowy w kwocie 1977 złotych na pokrycie szkód po gradobiciu. J. G. złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzucił organowi nękanie swojej osoby poprzez celowe nasyłanie na niego policji wyłącznie po to, by wykreować go w środowisku jako przestępcę i bandytę i wykorzystać brak zgody na asystę policjanta przy sporządzaniu wywiadu środowiskowego jako pretekst do odmowy przyznania pomocy finansowej, niezbędnej dla strony z uwagi bardzo ciężką sytuację życiową, finansową i zdrowotną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2018r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W ocenie Kolegium ustalenia organu I instancji uzasadniały odmowę przyznania wnioskowanej pomocy społecznej. Pracownik socjalny udał się w asyście policjanta w dniu [...] października 2018r. do miejsca zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, niezbędnego dla rozpatrzenia wniosku. Termin i godzina wizyty był uzgodniona z wnioskodawcą osobiście przez pracownika socjalnego. W dniu wizyty, wnioskodawcy prawdopodobnie nie zastano w domu. Taka sama sytuacja zaistniała również przy rozpatrywaniu poprzednich wniosków skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, gdzie terminy wizyt były potwierdzane telefonicznie a skarżącego nie zastawano w domu. Odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest odmową współdziałania wnioskodawcy z organem pomocy społecznej i uzasadnia odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nawiązało do linii orzecznictwa prezentowanej przez sądy administracyjne (I OSK 60/11, I OSK 1753/09, I OSK 561/08 i IV SA/Po 513/08). Podkreśliło również, że możliwość przeprowadzania wywiadu środowiskowego w asyście funkcjonariusza Policji wynika wprost z art. 107 ust. 3 a i 3 b ustawy o pomocy społecznej. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną, J. G. w obszernej skardze zarzucił organom "bezczelną manipulację", fałszowanie dokumentacji, niszczenie załączników do pism skarżącego. Stwierdził, że zachowały aktualność wywiady środowiskowe z 26 kwietnia 2018r, 4 i 9 maja 2018r. Nadto w czasie wywiadów był wprowadzany w błąd przez pracowników socjalnych, przez co otrzymał najniższą pomoc finansową na pokrycie szkód po gradobiciu. Podtrzymał zarzut odwołania nękania jego osoby przez pracowników socjalnych, których nazwał "mętami aspołecznymi". Stwierdził, ze jest dyskryminowany i "wpychany" w coraz większą biedę oraz niesłusznie traktowany jako przestępca i bandyta. Zaprzeczył, że odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stwierdzając, iż jedynie nie wyraził zgody na obecność funkcjonariusza Policji przy sporządzaniu wywiadu środowiskowego. Wniósł o uchylenie decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W sprawie jest bezspornym, że w postępowaniu administracyjnym z wniosku skarżącego złożonego [...] października 2018. o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie wymienionych we wniosku potrzeb, nie doszło do przeprowadzenia przez pracownika socjalnego obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Bezsporna jest również przyczyna nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony tj. brak zgody skarżącego na wpuszczenie do mieszkania pracownika socjalnego wraz z asystującym funkcjonariuszem policji. Motywy braku wyrażenia zgody przez skarżącego na wejście do mieszkania funkcjonariusza policji zostały przedstawione w odwołaniu i skardze. Skarżący nie pozwala na wejście do domu policjantów, gdyż nie jest bandytą ani przestępcą. Asystę policji odbiera jako szykanowanie swojej osoby, zarzucając organom dyskryminację oraz nieuczciwość. Sąd podziela ocenę organów administracji obu instancji, że skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Przypomina, że dodany do art. 107 ustawy o pomocy społecznej z mocą obowiązującą od 5.10.2015r., ustęp 3 "a" i 3 "b" stanowią, że przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku, może uczestniczyć drugi pracownik socjalny a także, iż rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku, może odbywać się w asyście funkcjonariusza Policji (ust. 3 "a") oraz, że kierownik ośrodka pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego lub z własnej inicjatywy, może wystąpić do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku a właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku (ust. 3 "b"). Jak stanowi art.107 ust. 4 "a" ustawy o pomocy społecznej, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Z treści zacytowanych przepisów wynika uprawnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej do wnioskowania o zapewnienie asysty funkcjonariuszy Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego oraz obowiązek Policji zapewnienia takiej asysty. Uprawnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej, w tekście przepisu nie zostało ograniczone żadnymi przesłankami. Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 5 sierpnia 2015r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r., poz. 1310), na mocy której wprowadzono do ustawy o pomocy społecznej możliwość przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych przy udziale dwóch pracowników socjalnych jak również w asyście funkcjonariuszy Policji, wynika, że celem regulacji była poprawa bezpieczeństwa pracowników socjalnych. Z uwagi na to, że w tekście ustawy, decyzja kierownika ośrodka pomocy społecznej w przedmiocie wystąpienia do komendanta Policji o wytypowanie asysty funkcjonariuszy Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, nie została obwarowana przesłankami, stwierdzić należy, iż dostrzeżenie w danej sprawie przez kierownika ośrodka pomocy społecznej potrzeby asysty Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego i nałożony na Policję obowiązek uwzględnienia wniosku o zapewnienie asysty funkcjonariusza Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, oznacza, że wnioskujący o pomoc społeczną ma obowiązek znoszenia obecności policjanta przy czynności przeprowadzania wywiadu niezależnie od tego, jak osobiście odbiera obecność policjanta. Funkcjonariusz Policji wytypowany przez właściwego komendanta do asystowania przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, ma obowiązek wypełnienia polecenia (rozkazu) gdyż jego "złamanie" będzie traktowane jako przewinienie służbowe. Niewyrażenie przez stronę postępowania ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych w asyście funkcjonariusza Policji, jest równoznaczne z niewyrażeniem zgody na wywiad w ogóle. Wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4 "a" ustawy o pomocy społecznej, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (tak , między innymi, WSA w Gdańsku w tezie wyroku z 9 lutego 2017r. sygn. III SA/Gd 870/16 i NSA w tezie wyroku z 7 marca 2017r. sygn. I OSK 2454/16). Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy beneficjenta pomocy społecznej z organem a odmowa tej współpracy z mocy ustawy o pomocy społecznej, jest traktowana jako naruszenie przez beneficjenta obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (vide: stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 19 grudnia 2016r. sygn. I OSK 2186/16, Lex nr 2205303). Z przepisu art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, na który powołuje się skarżący uzasadniając brak potrzeby przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego, wprost wynika, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, sporządza się aktualizację wywiadu. W drugim zdanie ustępu 4 art. 107, ustawodawca dodał przy tym, że w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Kontrolowane postępowanie prowadzone było z kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie takich samych potrzeb, co objęte uprzednimi wnioskami skarżącego, przy czym na pokrycie szkód po gradobiciu skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w maju 2018r. w kwocie 1977 złotych. Zasiłek celowy nie należy do stałych form pomocy, przy przyznawaniu których można oprzeć ustalenia na poprzednim wywiadzie środowiskowym, o ile od jego sporządzenia nie upłynęło 6 miesięcy. Potrzeba przyznania doraźnej pomocy celowej zawsze wymaga potwierdzenia jej aktualności. W odniesieniu do potrzeby zgłoszonej wnioskiem z [...] października 2018r., co do której jej zaspokojenie w części odnoszącej się do pokrycia szkód po gradobiciu, było bezsporne, aktualizacja wywiadu środowiskowego była konieczna, chociażby po to, by sprawdzić wydatkowanie pomocy przyznanej w maju 2018r. na cel przyznania. Przepis art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej wyraźnie zaś stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej, stanowi samo w sobie podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Niniejszym wyrokiem skład orzekający podtrzymuje stanowisko prezentowane w wielu wcześniejszych wyrokach WSA w Białymstoku ze skarg J. G. na decyzje odmawiające przyznania mu zasiłku celowego z powodu niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji) w asyście Policji, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych w asyście funkcjonariusza Policji, jest równoznaczne z niewyrażeniem zgody na wywiad w ogóle (sygn. II SA/Bk 690/2018, II SA/Bk 685/18, II SA/Bk 684/18, II SA/Bk 572/18). Linia orzecznictwa WSA w Białymstoku wpisuje się w kierunkowy nurt orzecznictwa pozostałych sądów administracyjnych, w tym NSA, zgodnie z którym brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwienia pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (vide: wyrok NSA w sprawie I OSK 2761/17 i w sprawie I OSK 786/2018). Agresywną postawę skarżącego wobec pracowników socjalnych potwierdzają sformułowania skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa zaskarżoną decyzją a w konsekwencji skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).