II SA/Bk 342/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wstrzymania budowy budynku mieszkalnego i studni kopanej p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. E. S. w kolejnym już wniosku złożonym w tej sprawie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznaczało spadek dochodów oraz skutkowało koniecznością najęcia pracowników. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 465,14 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że dodatkowo otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł. Uzyskał też zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, zwrot kosztów sądowych - 124 zł oraz dopłaty unijne w kwocie 2.335 zł. Z wniosku wynika, że majątek skarżącego stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. (wymagający remontu). Gospodarstwo rolne jest położone na bardzo słabych glebach, część gruntów jest odległa o 13 kilometrów od domu skarżącego. Posiadane maszyny rolnicze są przestarzałe, wymagają ciągłych napraw. Budynki gospodarcze są stare i niefunkcjonalne, co utrudnia rozwój hodowli zwierząt. Skarżący oświadczył, że nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Przeciwko niemu toczy się sześć postępowań egzekucyjnych. Wskazał, że jego łączne zadłużenie wobec instytucji publicznych oraz osób fizycznych to kwota około 14.000 zł. W piśmie z 9 stycznia 2014 r. skarżący oświadczył, że posiada 7 sztuk bydła, w tym 2 krowy oraz ciągnik rolniczy i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej. W styczniu utracił krowę o wartości około 4.000 zł. W okresie wrzesień - listopad 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych, nie otrzymał też dopłat do prowadzonej produkcji rolnej. Wydatki miesięczne wynoszą: żywność 600 zł, energia elektryczna 140 - 160 zł, woda - 30 zł, telefon 150 - 200 zł. W październiku 2013 r. otrzymał zwrot podatku akcyzowego. Skarżący wskazał, że umowa dzierżawy nieruchomości, za którą otrzymuje czynsz dzierżawny jest umową ustną. Do akt sprawy skarżący dołączył: wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 października do 31 grudnia 2013 r.; dokument potwierdzający utratę sztuki bydła w styczniu br.; ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia 13 grudnia 2013 r. na kwotę 1.424,35 zł wystawione przez P. S.A.; pismo T. S.A. z dnia 22 listopada 2013 r. dot. zadłużenia z tytułu nieopłaconych rachunków na kwotę 2.487,79 zł; upomnienie z Urzędu Gminy K. z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1.549,80 zł; upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2.063,72 zł (k. 86); zaświadczenie lekarskie; postanowienie Komornika sądowego umarzające postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z 23 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie skarżący zarzucił brak wnikliwej i rzetelnej oceny jego sytuacji życiowej i materialnej oraz brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną w wieku 62 lat. Wskazał, że w przedłożonych dowodach wykazał, że nie ma możliwości ponoszenia kosztów sądowych, a tym bardziej na ustanowienie adwokata. Stan jego zdrowia, a szczególnie poważna wada serca, nie pozwala na wykonywania ciężkich prac w gospodarstwie. Skarżący zarzucił ponadto, że nie uwzględniono, że wobec niego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi zaś wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy służy realizacji konstytucyjnego prawa do sądu i powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Należy ponadto zwrócić uwagę, że jest to już kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Poprzedni został negatywnie rozpatrzony postanowieniem Sądu z 29 sierpnia 2013 r. Zażalenie skarżącego od tego rozstrzygnięcia zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 października 2013 r. II OZ 903/13. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, że w oparciu o złożone przez stronę dokumenty nie można było dokładnie ustalić jego sytuacji materialnej. Podkreślono, że skarżący eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, należało przyjąć, że jego sytuacja majątkowa i osobista nie uległa istotnej zmianie, w porównaniu do stanu z pierwszej połowy 2013 r. Z wniosku i przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo rolne i posiada 7 sztuk bydła. Źródłem jego utrzymania pozostaje renta w wysokości 465,14 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł. Skarżący uzyskał także zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, zwrot kosztów sądowych - 124 zł oraz dopłaty unijne w kwocie 2.335 zł. Majątek skarżącego stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. (wymagający remontu). W porównaniu z danymi przedstawionymi w poprzednim postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wykazał obecnie dochodów ze sprzedaży produktów rolnych. Jego oświadczenie w tym zakresie obejmuje jednak okres od września do listopada 2013 r. Co do pozostałego okresu brak jest zaś danych. W inwentarzu żywym nastąpiła zamiana związana z utratą jednej krowy. Oceniając sytuację materialną skarżącego uwzględniono stan jego zdrowia oraz prowadzenie licznych postępowań egzekucyjnych. Okoliczności te nie potwierdzają jednak rzetelności złożonych oświadczeń w zakresie posiadanego majątku i dochodów. Wykazane wydatki wnioskodawcy przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny, a wnioskodawca nie wykazał skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie (brak również oszczędności). Skarżący wskazał co prawda na dochód uzyskany z tytułu zwrotu podatku akcyzowego, czy też z dopłat unijnych do gruntów, niemniej jednak nie są do dochody regularne. Należy zatem dojść do wniosku, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej. Przemawiać to może zaś za tym, że dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Podkreślenia przy tym wymaga, że pomimo zasadniczo identycznej sytuacji zdrowotnej i finansowej, Skarżący w dniu 29 listopada 2013 r. uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, po czym już 5 grudnia 2013 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd ma na uwadze również fakt ograniczenia w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa oraz stan zdrowia skarżącego. Trudno jednak ocenić jaki ma to konkretny, wymierny finansowo skutek, bowiem skarżący tego nie wykazuje. Oświadcza, że jest zmuszony najmować robotników, ale jednocześnie nie wskazuje jakie ponosi z tego tytułu koszty (ile wynosi dniówka, ile płaci za godzinę). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.