II SA/Bk 344/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Tomasz Oleksicki po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. i B. S.w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. i B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia przejezdności drogi wewnętrznej p o s t a n a w i a - przyznać E. S. i B. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, - w pozostałym zakresie odmówić E. S. i B. S. przyznania prawa pomocy. Małż. E. i B. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córkami U. S. (20 lat) i M. S. (18 lat). Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 3.400 zł brutto (2.370 zł netto) otrzymywany przez E. S. oraz prowadzone przez B. S. gospodarstwo rolne - 539 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: dojazdy do pracy – 350 zł; utrzymanie córek uczących się poza miejscem zamieszkania – 1.800 zł; koszt utrzymania domu – 200 zł. U. S. studiuje w K., M. S. jest uczennicą liceum w S., obie pozostają na wyłącznym utrzymaniu rodziców. W skład majątku rodziny wchodzi: dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, ciągnik Z. rok prod. [...]. Gospodarstwo rolne, dom i ciągnik stanowią własność B. S. Mieszkanie stanowi majątek wspólny. Skarżący nie posiadają zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 21 – 24). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 maja 2014 r. (k. 28 – 29) wnioskodawcy oświadczyli, że prowadzą uprawę mieszanki zbożowej (jęczmień i owies) – [...] ha; buraków pastewnych – [...] ha, dodatkowo posiadają użytki zielone – [...] ha. Małż. S. hodują [...] sztuk trzody chlewnej (stan na dzień 26 maja br.). W skład parku maszynowego skarżących wchodzą: ciągnik Z. rok prod. [...]; przewracarka do siana; prasa kostkująca; pług trzyskibowy i inne podstawowe maszyny niezbędne do pracy w gospodarstwie rolnym. Wyszczególnione wydatki za okres 01 luty – 30 kwietnia br. to: energia elektryczna – 378,27 zł (126,09 zł miesięcznie); kwartalna składka emerytalna – 378 zł (126 zł miesięcznie); odbiór odpadów – 48 zł (16 zł miesięcznie); ubezpieczenie budynków oplata jednorazowa – 420 zł; podatek od nieruchomości łącznie 106 zł; utrzymanie dzieci uczących się poza miejscem zamieszkania łącznie – 5.667 zł (średnio 1.889 zł miesięcznie); usługa weterynaryjna – 49,10 zł (średnio 16 zł miesięcznie); zakup zboża – 2.280 zł (średnio 760 zł miesięcznie); olej napędowy – 272,88 zł; dojazd do pracy – 2.016,99 zł (672,33 zł miesięcznie); paliwo do samochodu osobowego – 1.151,68 zł (383,89 zł miesięcznie); dodatki do pasz, części zamienne, środki ochrony roślin – 1.098,55 zł (366,18 zł miesięcznie); spłata rat kredytu – 945 zł (315 zł miesięcznie); opłata za wodę – 151 zł (50,33 zł miesięcznie); telefon komórkowy – 100 zł (kwiecień br.); chemia gospodarcza i żywność – 2.100 zł (700 zł miesięcznie). W okresie tym dochód E. S. z tytułu zatrudnienia wynosił 3.330,13 zł brutto (2.379,95 zł netto miesięcznie). Dochód ze sprzedaży trzody chlewnej to: 5.631,80 zł (marzec br.); 4.358,61 zł (kwiecień br.) – k. 32 – 33; k. 42 – 45. Do akt sprawy wnioskodawcy dołączyli: faktury ze sprzedaży trzody chlewnej (k. 34); rachunki i faktury dokumentujące wysokość ponoszonych wydatków (k. 35 – 40); wyciągi z konta bankowego potwierdzające wysokość dokonywanych przelewów (k. 46 – 65); decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. (k. 66); decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] września 2013 r. i z dnia [...] grudnia 2013 r. (k. 67 – 69); zaświadczenie z dnia 21 maja 2014 r. potwierdzające powierzchnię posiadanej powierzchni gruntów (k. 70); zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości zarobków E. S. (k. 71). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). Stosownie do regulacji art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Małż. E. i B. S. wykazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córkami U. S. i M. S. Dzieci uczą się poza miejscem zamieszkania tj. w K. i w S.. Źródła miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny to: wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia E. S. w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Oddział w K. na stanowisku obserwatora w wysokości 3.330,13 zł brutto (2.379,95 zł netto) – k. 71 oraz dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego nastawionego na hodowlę trzody chlewnej tj. 9.990,41 zł (za okres marzec – kwiecień br), co stanowi 4.995 zł w przeliczeniu na miesiąc (k. 34 i k. 43). Łącznie średni miesięczny dochód rodziny to 7.375 zł. Dodatkowo w 2013 r. skarżący otrzymali płatności ONW (wrzesień) i płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (grudzień) w łącznej wysokości 10.957 zł (k. 67 – 69). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 6.130 zł, w tym: energia elektryczna, składka emerytalna, odbiór odpadów, utrzymanie dzieci uczących się poza miejscem zamieszkania, usługa weterynaryjna, zakup zboża, olej napędowy, dojazd do pracy, paliwo do samochodu osobowego, dodatki do pasz, części zamienne, środki ochrony roślin, spłata rat kredytu, opłata za wodę, telefon komórkowy, chemia gospodarcza i żywność, Internet – 40 zł (k. 54), czynsz za mieszkanie – około 300 zł (k. 58 – 59). Dodatkowo skarżący ponoszą opłaty za ubezpieczenie budynków (oplata jednorazowa) i podatek od nieruchomości w łącznej wysokości 526 zł. Majątek małż. S. stanowi: dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, ciągnik Z. rok prod. [...], przewracarka do siana, prasa kostkująca i inne podstawowe maszyny niezbędne do pracy w gospodarstwie rolnym, [...] sztuk trzody chlewnej (stan na dzień 26 maja br.) oraz samochód osobowy marki P. [...] o przebiegu 206.723 km (k. 35). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi fakt posiadania przez małż. E. i B. S. stałych źródeł dochodu w łącznej wysokości 7.375 zł miesięcznie (dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i wynagrodzenie z tytułu wykonywanej pracy) oraz posiadany majątek w postaci m.in. nieruchomości rolnej, trzody chlewnej oraz maszyn rolniczych stanowiący źródło potencjalnych dochodów. Skarżący nie wykazali też żadnych trudności pokrywaniu bieżących kosztów utrzymania rodziny oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji ze wskazanej sumy wynagrodzenia wnioskodawcy powinni wygospodarować środki na pokrycie dalszych kosztów postępowania sądowego. Natomiast wykazana sytuacja materialna małż. S. - tu przede wszystkim zestawienie uzyskiwanych dochodów (7.375 zł) z wydatkami (6.130 zł), pozwala na uznane, że wnioskodawców nie stać na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, stąd też pozytywne rozpatrzenie wniosku w tym zakresie. Niewątpliwie koszty postępowania sądowoadministracyjnego nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródła utrzymania, w wysokości pozwalającej na zaspokojenie kosztów bieżącego utrzymania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I GZ 107/05, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05, publ. www.cbois.nsa.gov.pl "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 1 - 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.