II SA/Bk 374/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na Gminę Wyszki w przedmiocie niezgodności prawnych wyborów sołtysów i rady sołeckiej p o s t a n a w i a odrzucić skargę. J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę z 12 lutego 2025 r. na Gminę Wyszki w przedmiocie niezgodności prawnych wyborów sołtysów i rady sołeckiej. Skarżąca wskazała, że prawdopodobnie zaistniały niezgodności prawne wyborów sołtysów i członków rady sołeckiej zarządzonych przez Wójta Gminy Wyszki 24 lutego 2019 r. i 23 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu wyjaśniła, że według nowych statusów jednostek pomocniczych gminy Wyszki (organów sołectwa) wybory są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Powołano gminną Komisję Wyborczą (Urząd Gminy Wyszki), do której zgłaszano kandydatów. Zgłoszenie kandydata na sołtysa musi być poparte podpisami, co najmniej 8 mieszkańców danego sołectwa (podpisy kandydatów i 4 podpisy). Zapisy statusów sołectwa określają, iż w przypadkach, gdy zarejestrowany został tylko jeden kandydat na sołtysa i nie więcej niż 3 kandydatów do rady sołeckiej, wówczas wyborów w danym sołectwie nie przeprowadza się, a osobę zgłoszoną na sołtysa, osoby zgłoszone do rady sołeckiej uznaje się za wybrane. Odrzucono dotychczasowe praktyki. Wcześniej ogłaszano (senior sołtys) z tygodniowym wyprzedzeniem o zebraniu wiejskim, którego celem będzie wybór sołtysa i radnych. Przyjęcie wiadomości poświadczano podpisami mieszkańców. Podczas zebrania ze swojego grona wybierano komisję skrutacyjną (k. wyborczą). Zgłaszano kandydatów, toczyła się dyskusja. Rozdawano karty do głosowania, mieszkańcy głosowali w głosowaniu tajnym. Komisja skrutacyjna zbierała głosy, liczyła je, a przewodniczący podawał wynik głosowania. Urzędnicy akceptowali wolę mieszkańców i przekazywali wiadomość wójtowi. Według nowych zasad Gminna Komisja Wyborcza, złożona wyłącznie z pracowników gminy (Wójt jest ich pracodawcą). Podpisy zrównano z głosowaniem tajnym, gdzie nie można wykluczyć nacisków. Podpisy nie są weryfikowane. Informacja o wyborach jest ograniczona (tylko na stronie internetowej, brak ogłoszenia na tablicy ogłoszeń). W przypadku zgłoszenia więcej niż jednego kandydata wybory przeniesiono do lokali wyborczych. Zgłoszony kandydat na sołtysa nie ma nominacji zebrania wiejskiego. Skarżąca domniemuje, że gminna komisja wyborcza forsuje kandydata, któremu formularze zgłoszeniowe dał wójt. Jej zdaniem są pewne odstępstwa od praw, które mieszkańcy gminy mają zagwarantowane przez wyższe akty normatywne. Ograniczono prawa publiczne obywateli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, a z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie, o jej oddalenie jako bezzasadnej. Uzasadniając wniosek o odrzucenie Wójt wskazał na brzmienie art. 100 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks wyborczy. Skarżąca złożyła skargę, jako pełnomocnik byłego Komitetu Wyborczego Wyborców Nasze Wioski – Mała Ojczyzna. Skarżąca, poza skargą, złożyła także kopię postanowieni nr 993/2024 Komisarza Wyborczego w Białymstoku II z dnia 13 grudnia 2024 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania finansowego tego Komitetu z wyborów organów jednostek samorządu terytorialnego, przeprowadzonych w dniu 7 kwietnia 2024 r. W ww. postanowieniu Komisarz Wyborczy wskazał, że zgodnie z art. 100 § 1 pkt 1 Kodeksu wyborczego, Komitet Wyborczy uległa rozwiązaniu z mocy prawa po upływie 60 dni od przyjęcia jego sprawozdania wyborczego. Tym samym wskazywany przez skarżącą Komitet Wyborczy uległ rozwiązaniu z dniem 11 lutego 2025 r. Z tym dniem też wygasła legitymacja skarżącej do działania jako pełnomocnik tego Komitetu. Tym samym skarżąca nie posiada ani zdolności sądowej, ani procesowej, co uzasadnia wniosek o odrzucenie wniesionej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu, albowiem jest niedopuszczalna. Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego wyznaczają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Ponadto w myśl art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Podkreślenia również wymaga, iż przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi sąd administracyjny jest zobowiązany, w pierwszej kolejności, dokonać oceny jej dopuszczalność. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy w kognicji sądu administracyjnego, gdyż stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie, przedstawiona argumentacja skargi wskazuje, że skarga stanowi zarzuty, zarzuca nieprawidłowości procedurze przeprowadzania wyborów sołtysa i rady sołeckiej w dniach 24 lutego 2019 r. i 23 czerwca 2024 r. Stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, dalej: u.s.g.), gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto. Jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy (art. 5 ust. 2 u.s.g.). Zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej określa statut gminy (art. 5 ust. 3 u.s.g.). W myśl art. 18 ust. 2 pkt 7 u.s.g. do wyłącznej właściwości rady gminy należy między innymi ustalanie zakresu działania jednostek pomocniczych, zasad przekazywania im składników mienia do korzystania oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań przez te jednostki. Ponadto stosownie do treści art. 18a ust. 1 u.s.g. rada gminy kontroluje działalność wójta, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy; w tym celu powołuje komisję rewizyjną. Wskazać należy również, że zgodnie z art. 35 ust. 1 u.s.g. organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności zasady i tryb wyborów organów (art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. oraz zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej (art. 35 ust. 3 pkt 5 u.s.g.). W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek, treść powyżej powołanych przepisów pozwala na stwierdzenie, że kontrola prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa pozostaje w kompetencji rady gminy, a uprawnienie to, może wynikać wprost ze statutu danej jednostki pomocniczej uchwalonego przez gminę, bądź też, w przypadku braku stosownych regulacji w statucie jednostki pomocniczej, z ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 u.s.g. Tym samym wszelkie zarzuty dotyczące sposobu i prawidłowości przeprowadzenia wyborów do organów jednostki pomocniczej gminy (w tym sołtysa i rady sołeckiej, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.s.g.) winny być kierowane do właściwej rady gminy, jako organu władnego podjąć stosowne kroki, celem weryfikacji przeprowadzonych wyborów, której wynik winien zostać przedstawiony w podjętej przez radę gminy uchwale. Dopiero taka uchwała może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. W niniejszej sprawie, skarżąca zrelacjonowała przebieg wyborów oraz wskazała na istniejące, w jej opinii, nieprawidłowości. Przedmiotem skargi nie uczyniła żadnej uchwały, w tym stwierdzającej ważność wyborów, która mogłaby zostać zaskarżona do sądu administracyjnego. Tym samym stwierdzić należy, że na gruncie niniejszej sprawy skarżąca zainicjowała sprawę, która nie należy do właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, co skutkuje koniecznością odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a.