II SA/Bk 388/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 września 2012 r. sprzeciwu A. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P. na zarządzenie zastępcze Wojewody P. z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. A. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką pełnoletnich synów (k. 51). Zaznaczył, że pomaga również rodzicom. Skarżący wskazał, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód z jego wynagrodzenia za pracę w wys. 6.400 zł miesięcznie oraz z wynagrodzenia żony w wys. 1.450 zł miesięcznie. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 243 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 5,52 ha, las o powierzchni 3,47 ha, samochód osobowy [...], rok produkcji 2007, a także oszczędności w kwocie 20.000 zł przeznaczone na remont domu. Miesięczne wydatki rodziny skarżącego przedstawiają się następująco: wyżywienie – 2.000 zł, energia elektryczna – 300 zł, zakup opału – 500 zł, woda i kanalizacja – 300 zł, środki czystości – 200 zł, kosmetyki – 100 zł, odzież – 300 zł, podatek od nieruchomości i podatek rolny – 100 zł, abonament RTV, lekarstwa i leczenie – 100 zł, wydatki na młodszego syna – 1.000 zł, utrzymanie rodziców – 300 zł, abonament telefoniczny i Internet – 150 zł, wydatki inwestycyjne na gospodarstwo rolne (remont budynków) – 450 zł, działalność społeczna – 500 zł, wydatki na kulturę – 100 zł. Dodatkowo wnioskodawca ponosi wydatki na dojazdy do pracy, ale nie określił ich wysokości. Nadto Skarżący podniósł, że w ostatnim okresie poniósł straty w gospodarstwie rolnym oraz wydatki inwestycyjne (remont budynków) (k. 51-52). Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz stwierdził, że posiadanie przez Skarżącego stałych źródeł dochodów w kwocie 7.850 zł (wynagrodzenie za pracę jego i małżonki) oraz poczynione oszczędności w kwocie 20.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem (domem, gospodarstwem rolnym, lasem) pozwalają na uznanie, że jest on w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, w tym koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył A. P. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędną ocenę i nierozważenie wszystkich istotnych okoliczności, w tym trudnej problematyki prawnej sprawy, skomplikowanej procedury sądowej, stanu zdrowia oraz braku wystarczających środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Chodzi zatem o to, by strony partycypowały w kosztach działania sądu jeśli mają taką możliwość, ale też by jednocześnie nie zamykać drogi sądowej tym podmiotom, które takich kosztów ponieść nie są w stanie w żadnym zakresie lub chociażby w części. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z oświadczeniami strony nie dają podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący we wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką pełnoletnich synów. Źródłem miesięcznego utrzymania jest dochód z wynagrodzeń za pracę w łącznej kwocie 7.850 zł (k. 52). Podał również, że w skład jego majątku wchodzi dom o powierzchni 243 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 5,52 ha, las o powierzchni 3,47 ha, samochód osobowy [...], rok produkcji 2007, a także oszczędności w kwocie 20.000 zł przeznaczone na remont domu. Przedstawione przez Skarżącego miesięczne wydatki zamykają się kwotą 7.420 zł.W kwocie tej mieszczą wydatki na leki i leczenie. W sprzeciwie Skarżący zarzucił błędną ocenę i nierozważenie wszystkich istotnych okoliczności, w tym trudnej problematyki prawnej sprawy, skomplikowanej procedury sądowej, stanu zdrowia oraz braku wystarczających środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Zdaniem Sądu z danych zawartych we wniosku bezsprzecznie wynika, że posiadanie przez Skarżącego stałych źródeł dochodów w kwocie 7.850 zł (wynagrodzenia za pracę) oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 20.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem (domem, gospodarstwem rolnym, lasem) pozwalają Skarżącemu na poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Tym bardziej, że Skarżący otrzymuje stałe miesięczne wynagrodzenie oraz posiada zgromadzone oszczędności w kwocie przewyższającej koszty sądowe. Ponadto Sąd, wbrew zarzutom Skarżącego, wziął pod uwagę wydatki ponoszone na lekarstwa i leczenie, tj. kwotę 100 zł. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe na art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.