II SA/Bk 40/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej na podstawie postanowienia sądu oddala skargę. II SA/Bk 40/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Sąd Rejonowy w B. Wydział V Rodzinny i Nieletnich w sprawie [...] orzekł o przyjęciu A. G. do domu pomocy społecznej. Orzeczenie zapadło po wydaniu opinii sądowo – psychiatrycznej. Z dniem [...] sierpnia 2014 r. stało się prawomocne. W dniu [...] września 2014 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Kierownik Działu Pomocy Instytucjonalnej MOPR w B. wydał decyzję o skierowaniu w/w poza kolejnością do DPS w C. przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych na czas nieokreślony. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Następnie decyzją znak [...] nr [...] z dnia[...] października 2014 r. działający z upoważnienia Starosty B. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B., z powołaniem się na przepisy art. 106 ust. 1 w związku z art. 19 pkt 10, art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.) postanowił o umieszczeniu A. G. w DPS w C. poza kolejnością. Powołał się na decyzję o skierowaniu w/w do domu pomocy społecznej. Jak podał, z przedłożonej dokumentacji wynika, że petent kwalifikuje się do domu dla osób przewlekle chorych psychicznie, stąd umieszczono go w placówce odpowiadającej wymogom strony. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. G., nie zgadzając się z umieszczeniem w domu pomocy społecznej. Wskazywał, że stan jego zdrowia pozwala na samodzielne funkcjonowanie. Jest w stanie załatwić formalności, zrobić zakupy, wykupić leki, posiada hobby i je realizuje. Postępowanie toczy się na skutek działań siostry, która zmierza do zagarnięcia majątku odwołującego się. Jest ona złym człowiekiem, zaś opinie psychiatryczne są tendencyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powołano się na przepis art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiący o prawie do umieszczenia w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Wskazano także na przepisy o postępowaniu przy braku zgody na umieszczenie w placówce opiekuńczej. Również powołano się na przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. nr 231, poz. 1375 z późn.zm.), w szczególności art. 38 i 39 tej ustawy, stanowiące o zasadach umieszczania w domu pomocy społecznej osoby, która z powodu stanu zdrowia psychicznego wymaga umieszczenia w takiej placówce. Wskazano, że orzeczenie sądu rodzinnego zastępuje zgodę podopiecznego, który ma być umieszczony i orzeczenie to wiąże organ administracyjny. Dlatego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do wzruszenia decyzji pierwszoinstancyjnej. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję A. G. podnosił te same okoliczności co wcześniej w odwołaniu. Uznał decyzję za krzywdzącą w sytuacji, gdy czuje się zdrowy i dobrze działa na niego dom rodzinny, w którym mieszka. Podnosił fakt leczenia się w poradni zdrowia psychicznego i przyjmowania zaleconych leków. Jego stan zdrowia nie wymaga innego leczenia ani żadnej pomocy w codziennej egzystencji, zaś postępowanie toczyło się z inicjatywy siostry, która zamierza sprzedać dom. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Zaś kognicja sądu administracyjnego sprowadza się wyłącznie do kontroli zaskarżonych aktów administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Procedura kierowania do domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie i niewyrażającej zgody na umieszczenie w domu sprofilowanym do jej wymagań, jest uregulowana nieco odmiennie od postępowania o skierowaniu do ośrodków o innym profilu. Nie wystarcza bowiem ustalenie, że osoba wymaga całodobowej opieki, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i nie można zapewnić jej niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, jak również że nie wyraża zgody na takie skierowanie. Konieczne jest spełnienie dodatkowych warunków z art. 38 i 39 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. nr 231, poz. 1375 z późn.zm.), którymi są: stwierdzenie u tej osoby choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego, niezdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, brak możliwości korzystania z opieki innych osób oraz konieczność zapewnienia stałej opieki i pielęgnacji z uwagi na to, że brak opieki zagraża jej życiu i zdrowiu. Ustalenie tych przesłanek spoczywa nie na organie administracji prowadzącym najpierw postępowanie w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej, a następnie postępowanie o umieszczenie w takim domu, ale na sądzie opiekuńczym. Inaczej rzecz ujmując należy stwierdzić, że w trybie kierowania do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych bez zgody osoby kierowanej (na podstawie art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) – to sąd opiekuńczy bada czy nie jest ona zdolna do wyrażenia zgody na skierowanie. Jego orzeczenie faktycznie zastępuje brak zgody osoby kierowanej (vide postanowienie NSA z dnia 19 lipca 2013 r., I OW 81/13, wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 624/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2010 r., I SA/Wa 1040/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 lutego 2014 r., II SA/Bk 801/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Powyższe oznacza przede wszystkim, że prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego wydane w opisanym trybie ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, bowiem to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek jego wykonania poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu (vide wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., I OSK 1077/12, CBOSA). Następstwem dalszym jest decyzja o umieszczeniu w takim domu. W sprawie niniejszej organ uzyskał prawomocne postanowienie sądu powszechnego o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej (z dnia[...] kwietnia 2014 r. w sprawie [...]). Pozostało mu zatem wyłącznie jego wykonanie poprzez wydanie – na podstawie art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), dalej u.p.s. - decyzji o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej o profilu dostosowanym do jego stanu zdrowia oraz następnie wydanie decyzji o umieszczeniu w takim domu. Organy administracji nie miały uprawnień do dokonywania oceny (kwestionowania) prawidłowości wydanego w postępowaniu cywilnym orzeczenia sądowego. Należy podkreślić, że nie ma również takich uprawnień sąd administracyjny kontrolujący legalność decyzji (vide wyrok z dnia 5 lutego 2013r., II SA/Bk 853/12, CBOSA). Nie oznacza to jednak, że decyzja o skierowaniu i następna o umieszczeniu w domu pomocy społecznej w ogóle kontroli sądowej nie podlega. Stosownie do treści art. 54 ust. 2 u.p.s. osobę wymagającą opieki kieruje się do domu odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, zaś zgodnie z art. 54 ust. 2a u.p.s. w przypadku gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące, osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące. Stosownie do treści § 8 ust. 1 i 3 oraz § 9 rozporządzenia z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. poz. 964 z późn. zm.) skierowanie odbywa się na podstawie stosownych dokumentów, z tym że w przypadku kierowania na podstawie orzeczenia sądu nie wymaga się przedłożenia pisemnego wniosku osoby ubiegającej się oraz rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w nagłych wypadkach wynikających ze zdarzeń losowych, skierowanie i umieszczenie może nastąpić poza kolejnością oraz także bez przedłożenia dokumentów wymienionych w § 8 rozporządzenia. W sprawie niniejszej prawidłowo wskazano profil (typ) domu pomocy społecznej, w którym ma przebywać skarżący - jako ośrodek dla osób przewlekle psychicznie chorych (art. 56 pkt 3 u.p.s.). Wskazać należy bowiem, że u skarżącego stwierdzono chorobę psychiczną (schizofrenię rezydualną) i niezdolność do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych oraz potrzebę stałej opieki i pielęgnacji. Brak takiej opieki, jak uznał biegły, zagraża jego życiu. Obecnie skarżący funkcjonuje przy wsparciu rodziny (siostra) oraz MOPR-u, jednak siostra podała, że nie jest w stanie opiekować się bratem ze względu na jego zachowanie i objawy choroby oraz fakt sprawowania opieki nad ojcem. W tym miejscu wskazać należy, że skierowanie osoby chorej psychicznie do zakładu opieki społecznej w trybie art. 39 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego uzależnione jest m.in. od niemożności korzystania przez chorego psychicznie z opieki innych osób (vide postanowienie SN z dnia 14 czerwca 2005 r., V CK 746/04, Lex nr 155372). W zaistniałej sytuacji wybór domu pomocy społecznej na podstawie art. 56 pkt 3 u.p.s. nie może budzić wątpliwości. Uzasadniono również w sposób przekonujący wybór lokalizacji tego domu (w C., a nie Filia w B. wskazując że okres oczekiwania w ośrodku w C. jest krótszy, a na umieszczenie w Filii w B. (położonej bliżej miejsca zamieszkania skarżącego) obowiązuje dłuższy okres oczekiwania. Biegły z zakresu psychiatrii stwierdził bowiem, że skarżący wymaga opieki, której brak zagraża jego życiu. Powyższe argumenty uznać należy za przekonujące i przemawiające za dokonanym wyborem placówki, w której skarżący ma zostać umieszczony. Argumenty skarżącego, że nie wymaga pobytu w domu pomocy społecznej i to o profilu wskazanym w decyzji nie mogły odnieść zamierzonego skutku w świetle opinii psychiatrycznej i wydanego w oparciu o nią postanowienia sądu opiekuńczego z dnia [...] kwietnia 2014 r. Jak wyżej wskazano, organy administracyjne były związane tym postanowieniem. Wydana w dniu [...] września 2014 r. decyzja o skierowaniu oraz wydana następnie w sprawie niniejszej decyzja o umieszczeniu skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w C. dla osób przewlekle chorych psychicznie stanowiły konsekwencję prawną postanowienia sądu powszechnego. Dlatego sąd w sprawie niniejszej nie miał podstaw do jej uchylenia bądź stwierdzenia nieważności. Jedynie na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39 tej ustawy, jak również jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę, mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Jak wskazał SN w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2011 r. w sprawie IV CSK 483/10 (LEX nr 865947) – stan zdrowia psychicznego osoby, której dotyczy postępowanie, jest elementem istotnym, ale nie rozstrzygającym, bowiem o potrzebie przymusowego jej pobytu w domu pomocy społecznej decydują łącznie wszystkie przesłanki wymienione w art. 38 i 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zaś w postanowieniu z dnia 9 lutego 2011 r. w sprawie V CSK 248/10 SN wskazał, że "Przepis art. 41 ustawy z 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego daje podstawę do żądania zmiany orzeczenia o umieszczeniu chorego w domu pomocy społecznej wydanego w trybie art. 39 ustawy z 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, gdy na skutek zmiany okoliczności jego dalszy pobyt w zakładzie nie jest konieczny, nie zachodzą więc względy ochronne, które spowodowały jego tam umieszczenie. Osoba taka nie będzie musiała przebywać w domu opieki społecznej, zapewniającym jej dotychczas opiekę medyczną i bezpieczeństwo w zakresie szeroko rozumianych spraw życiowych, gdy poprawił się jej stan zdrowia i będzie mogła sama dostatecznie zadbać o swoje sprawy, albo gdy mimo niezmienionego stanu zdrowia możliwe będzie zagwarantowanie jej poza zakładem porównywalnych z poprzednimi warunków życia i opieki" (Lex nr 785891). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.