II SA/Bk 411/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 23 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie zatwierdzenia ustalonej protokolarnie w toku przeprowadzonego postępowania rozgraniczeniowego granicy działki p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. , E. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (k. 136). We wniosku podała, iż jest osobą samotną, nie pozostającą z nikim w gospodarstwie domowym. Wskazała także, iż nie wypełniała we wniosku rubryk dotyczących posiadanego majątku, choć majątek posiada, bowiem nie wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych (pokryła je w całości), a wniosek o ustanowienia pełnomocnika wynika z tego, że sprawa jest zawiła i taka pomoc jest jej niezbędna (k.136-137). Pismem z dnia 18 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało wskazać ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawczyni oraz źródła utrzymania, posiadane samochody i majątek, a także przedłożyć do sprawy rachunki i faktury dokumentujące te wydatki i dokumenty poświadczające wysokość uzyskiwanych dochodów. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawczyni (k. 170). Wezwanie zostało doręczone prawidłowo dnia 1 września 2015 r. (k. 175), pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie ustosunkowała się do jego treści. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała jedynie, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada majątek oraz opłaciła koszty sądowe. Ze względu na zawiłość sprawy wnosiła o ustanowienie adwokata wskazując, iż do rozpoznania wniosku nie ma potrzeby analizowania jej sytuacji materialnej. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi E. D. na cytowanie wezwanie z dnia 18 sierpnia 2015 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżąca bowiem nie uzupełniła złożonego oświadczenia w zakresie posiadane majątku, a także nie określiła wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie swojej rodziny, co zupełnie uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych skarżącej. Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym i bez źródeł dochodu. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Dotyczy to również wniosku o ustanowienie adwokata, gdyż zawiłość sprawy nie jest merytoryczną przesłanką takiego wniosku. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż E. D. nie wykazała, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego tj. kosztów ustanowienia adwokata, a zawiłość sprawy nie stanowi takiej przesłanki. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.