II SA/Bk 42/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności nieruchomości 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi H. J.-W. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy.- II SA/Bk 42/12 UZASADNIENIE Decyzją z [...].11.2011 r. znak [...] Starosta S. odmówił M. J. nieodpłatnego przyznania prawa własności działek nr [...] zarejestrowanych w ewidencji gruntów obrębu R. gm. S. Organ ustalił, że decyzją Naczelnika Gminy w S. nr [...] z [...].11.1980 r. doszło do przejęcia przez Skarb Państwa za świadczenia emerytalne gospodarstwa rolnego o powierzchni 11, 88 ha położonego we wsi R. i L. stanowiącego własność J. G. (organ powinien wskazać jako właścicieli małżonków J. i J. G., co w sposób oczywisty wynika z akt administracyjnych). Podstawą prawną przejęcia były przepisy ustawy z 27.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. W decyzji przyznano małżonkom G. prawo dożywotniego użytkowania gruntów tego gospodarstwa o powierzchni 0, 30 ha oraz pozostawiono im własność budynków na działce nr [...] przyznając jednocześnie prawo do korzystania z obszaru działki niezbędnego do wykorzystywania budynków. W wyniku tej decyzji otrzymali oni prawo do świadczenia emerytalnego. Przedmiotowe postępowanie o nadanie prawa własności prowadzone było z wniosku córki wymienionych rolników M. J., która wystąpiła o przyznanie jej prawa do działek nr [...] jako przejętych przez Skarb Państwa od jej rodziców w zamian za świadczenie emerytalne. Organ jednak ustalił, że działki przekazane Skarbowi Państwa w zamian za świadczenia emerytalne oznaczone były numerami: [...] oraz nr [...] (zabudowana) i nie są to działki wskazane we wniosku strony, które obecnie figurują pod numerami [...]. Zdaniem Starosty w sprawie miał zastosowanie przepis art. 118 ust. 2 "a" ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, uprawniający zstępnego rolnika do wystąpienia o przyznanie mu prawa własności działki, jeśli włada nią w takim samym zakresie jak jego poprzednik. Taka sytuacja, w ocenie organu, nie miała w sprawie niniejszej miejsca, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała faktu władania działkami wymienionymi we wniosku. Jak wskazał Starosta, zgodnie z art. 118 ust. 3 ustawy z 20.12.1990 r. przepis art. 118 ust. 2 "a" nie mógł mieć zastosowania także z tego powodu, że działka nr [...] (której jako jedynej ze wskazanych we wniosku dotyczyła decyzja z [...].11.1980 r.), nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Została ona sprzedana i posiada obecnie nowych, "prywatnych" właścicieli. Działki pozostałe wymienione przez stronę (nr [...], a obecnie jako [...]), w ogóle nie wchodziły w skład przekazanego gospodarstwa rolnego, a pozostałe działki nie wymienione we wniosku, ale objęte przekazaniem w decyzji z [...].11.1980 r. (oprócz nr [...]), obecnie stanowią w większości działki leśne, do których prawo własności posiada Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. w P. M. J. złożyła odwołanie od powyższej decyzji kwestionując odmowę przyznania prawa własności i twierdząc, że ani gmina, ani Skarb Państwa nie posiadały praw do działki stanowiącej zabudowaną posesję. Wskazała, że po śmierci matki J. G. w 2003 r. próbowała w Gminie w S. wyjaśnić sprawę praw do działki, jednak nie została o żadnych czynnościach dotyczących tej kwestii poinformowana. Zakwestionowała fakt sprzedaży działki jako nieuprawniony. Decyzją z [...].12.2011 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wyjaśnił, że zstępny uprawnionego do świadczenia emerytalnego rolnika, który to świadczenie uzyskał za przekazanie Skarbowi Państwa gospodarstwa rolnego – może żądać przyznania mu prawa własności działki pozostawionej rolnikowi w użytkowaniu, o ile najpóźniej w dniu śmierci rolnika przejął działkę w posiadanie i nieprzerwanie posiadał ją w takim zakresie jak jego zstępny, zgodnie z jej przeznaczeniem. Organ ustalił, że na podstawie decyzji z [...].11.1980 r. od małżonków J. i J. G. Skarb Państwa przejął gospodarstwo rolne o powierzchni 1, 88 ha (działki nr [...]) wraz z udziałem we wspólnocie gruntowej, z wyłączeniem budynków na działce nr [...] i części tej działki niezbędnej do korzystania z budynków. Rolnicy otrzymali również bezpłatne użytkowanie działki gruntu o powierzchni 0,30 ha. Podstawą powyższych czynności były przepisy art. 22, 45, 52 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zstępni wnioskodawczyni nie skorzystali z prawa użytkowania, bowiem nie ustalono istnienia protokołu przekazania w użytkowanie. Zdaniem SKO wskutek wydanej w stosunku do małżonków G. decyzji z [...].11.1980 r. powstał stan, w którym pozostawione im budynki stanowiły odrębny od gruntu przedmiot ich własności. Jednocześnie posiadali oni również służebność gruntową w zakresie niezbędnym do korzystania z tych budynków. Możliwość uzyskania odrębnego prawa własności budynków i odrębnego prawa służebności do gruntu umożliwiającego korzystanie z tych budynków została wyłączona od 01.01.1983 r. wraz z wejściem w życie ustawy z 14.12.1982 r. ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin. Wówczas rolnicy uzyskali prawo wyłączenia od przekazania w zamian za świadczenia emerytalne i zachowania na własność nie tylko budynków, ale i działki gruntu, na której są one wzniesione (a nie tylko jak poprzednio służebności takiej działki, jak w przypadku rodziców wnioskodawczyni). Zatem przed 01.01.1983 r. rolnik mógł zachować tylko własność budynków, a po tej dacie własność działki wraz z wzniesionymi na niej budynkami. Aby ujednolicić odmienną sytuację rolników, którzy przekazali gospodarstwa w zamian za świadczenia przed i po dacie 01.01.1983 r., przyznano właścicielom wchodzących w skład przekazanego za świadczenia emerytalne gospodarstwa rolnego prawo żądania przekazania nieodpłatnie na własność działki gruntu, na której te budynki są wzniesione (art. 6 ustawy z 2.02.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym właścicieli budynków). Ubieganie się o nieodpłatne nabycie własności działki uzależniono od wykazania tytułu własności do budynków oraz tego, czy wchodziły w skład przekazanego gospodarstwa rolnego. Jak wskazało SKO, w sprawie niniejszej wnioskodawczyni żąda przyznania jej na własność działki siedliskowej pod budynkami, które małżonkowie G. zachowali przekazując gospodarstwo rolne Skarbowi Państwa. Nie jest jednak możliwe uwzględnienie tego żądania. Działka nr [...] z budynkami stanowi obecnie własność osób trzecich, pozostałe działki wymienione we wniosku wszczynającym postępowanie (obecnie posiadające numery [...]) nie mogą być przedmiotem przeniesienia własności na podstawie art. 118 ust. 2 "a" ustawy z 1990 r., bowiem nie zostały nadane w użytkowanie dożywotnie rodzicom wnioskodawczyni. W stosunku do wszystkich wymienionych wyżej działek nie zostały również spełnione warunki nadania ich własności stronie na podstawie wymienionego art. 6 ustawy z 1989r. Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego M. J. kwestionując jej zgodność z prawem. Wskazała, że J. G. przekazała jej działkę z posesją i zajmowała się ona tą działką, o czym mogą zaświadczyć wskazali w skardze świadkowie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Bezsporny w sprawie jest fakt przekazania Skarbowi Państwa przez rodziców skarżącej gospodarstwa rolnego w miejscowości R. gm. S. w zamian za świadczenia emerytalne (vide decyzja o przejęciu z [...].11.1980 r. oraz decyzja o przyznaniu emerytury z [...].01.1981 r.). Dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych wskazują, że organ prawidłowo ustalił numery przekazanych działek jako [...] (wynikają one z decyzji o przekazaniu), fakt zatrzymania przez rolników na własność budynków na działce nr [...] oraz przyznania małżonkom G. prawa dożywotniego użytkowania działki o pow. 0, 30 ha. Pozostawienie na własność budynków i ustanowienie prawa dożywotniego użytkowania nastąpiło na podstawie art. 51 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z 27.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z późn. zm.). Zdaniem sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. słusznie dwutorowo oceniło żądanie inicjujące postępowanie o nadanie własności – z punktu widzenia art. 118 ust. 2 "a" i ust. 3 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) oraz art. 6 ustawy z 24.02.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Co prawda wniosek inicjujący postępowanie wskazywał, że skarżącej chodziło o przyznanie na własność wyłącznie pozostawionej do dożywotniego użytkowania działki (użyła określenia "działki dożywotniej"), jednak precyzując to żądanie w piśmie z 02.11.2011 r. (k. 14 akt adm.) wskazała, że chodzi jej o działki nr [...]. Te ostatnie nie uległy przekazaniu, jednak rozszerzenie pierwotnej wersji żądania można było zinterpretować jako zamiar uzyskania prawa własności w odniesieniu do wszystkich elementów gospodarstwa przekazanych Skarbowi Państwa w zamian za świadczenia emerytalne, co do których możliwość nieodpłatnego nadania może mieć miejsce na podstawie obowiązujących przepisów. Ta interpretacja jest uprawniona zważywszy, że strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i samodzielnie sformułowała żądanie. Odnośnie zastosowanego przez SKO art. 118 ust. 2 "a" ustawy z 20.12.1990 r. wskazać trzeba, że zgodnie z jego treścią zstępny rolnika (który przekazał gospodarstwo rolne Skarbowi Państwa w zamian za świadczenia emerytalne) może żądać przyznania mu działki, jeśli nią faktycznie włada po śmierci wstępnego (rolnika) w zakresie odpowiadającym uprawnieniom tego ostatniego. Prawidłowo zinterpretował ten przepis organ odwoławczy wskazując, że nieodpłatne nadanie własności działki w oparciu o powołany przepis wymaga, aby zstępny najpóźniej z chwilą śmierci rolnika (a w przypadku małżeństwa rolników – po śmierci drugiego z małżonków – vide końcowa część przepisu art. 118 ust. 2 "a" tej ustawy) przejął działkę w posiadanie i wykorzystywał ją w zakresie odpowiadającym prawom swego poprzednika. Dodać tylko należy, że chodzi o nieprzerwane wykonywanie prawa przysługującego rolnikowi i trwające w momencie orzekania przez organy o nadaniu działki zstępnemu oraz o takie, które nie stanowi działań sporadycznych (vide wyrok NSA z 29.09.2010 r., I OSK 1609/09 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej stwierdzić trzeba, że wniosek skarżącej byłby uwzględniony, gdyby w sprawie niewątpliwie ustalono, iż po śmierci ostatniego z rodziców stała się posiadaczem działki pozostawionej im w użytkowaniu i od tej daty do daty orzekania użytkowała ją w zakresie zapoczątkowanym przez jej rodziców. Tych okoliczności jednak w sprawie nie ustalono, a skarżąca twierdząc, że zamierzała płacić podatki za wskazaną działkę o powierzchni 0, 30 ha w żadnej swej pisemnej wypowiedzi nie wskazała, w jaki sposób tą działką władała. Ustalono natomiast, że małżonkowie G. nie skorzystali z przyznanego im prawa dożywotniego użytkowania, bowiem akta przekazania gospodarstwa nie zawierają protokołu z tej czynności. Przedłożono dokumenty, z których wynika, że w kilka miesięcy po uzyskaniu decyzji emerytalnej wymeldowali się z pobytu stałego w miejscowości R. i zameldowali się w B. (k. 7, 8, 11 akt adm.). Sporna działka nr [...] objęta żądaniem nadania tytułu własności została następnie poddana komunalizacji decyzją z [...].05.1995 r. jako – co należy podkreślić - działka niezabudowana i nieużytkowana (k. 11 akt adm.). Powyższe fakty wykluczają przyjęcie, że rodzice skarżącej użytkowali dożywotnio działkę przekazaną im decyzją z [...].11.1980 r., a w konsekwencji, że również i ona jako ich kontynuatorka posiadała ją w użytkowaniu. Skarżąca nie przedstawiła żadnych kontrdowodów obalających czy nawet podważających wiarygodność powyższych ustaleń organu. Obecnie działka nr [...] nie stanowi własności Skarbu Państwa lub Gminy, ale jest przedmiotem własności podmiotów prywatnych (vide wypisy z ewidencji gruntów). Zgodnie zaś z art. 118 ust. 3 ustawy z 20.12.1990 r. przepisu ust. 2 "a" (o nadania prawa własności zstępnym rolnika posiadającym działkę objętą wcześniej dożywotnim użytkowaniem) nie stosuje się m.in., gdy nie jest ona przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Reasumując stwierdzić trzeba, że wobec ustalenia, iż rolnicy przekazujący gospodarstwo nie użytkowali pozostawionej im działki, wobec braku dowodów na to, by użytkował ją ich zstępny (po ich śmierci i do daty orzekania przez organ), a także wobec ustalenia, że objęta sporem o nadanie własności działka nie jest już przedmiotem własności ani Skarbu Państwa, ani gminy – wykluczone było nadanie skarżącej prawa własności do tej działki na podstawie art. 118 ust. 2 "a" ustawy z 20.12.1990 r. Wywód w tym zakresie przeprowadzony przez SKO odpowiadał zatem prawu. Jak słusznie argumentowało SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nieodpłatne nadanie skarżącej własności działki nr [...] w części zabudowanej budynkami i objętej służebnością gruntową umożliwiającą korzystanie z tych budynków nie mogło nastąpić również na podstawie art. 6 ustawy z 24.02.1989 r. Wynikające z tego przepisu prawo służy właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu. Ubieganie się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki wymaga zatem legitymowania się tytułem własności do tych budynków (por. wyrok NSA z 01.12.2010 r., I OSK 1648/10, CBOSA). Tymczasem jak w sprawie ustalono, budynki na działce nr [...], co do których prawo własności pozostawiono rodzicom skarżącej decyzją o przekazaniu gospodarstwa rolnego z 1980 r. – nie są jej własnością, ale własnością osób trzecich (vide wypisy z ewidencji gruntów). To wykluczało zastosowanie art. 6 ustawy z 24.02.1989 r. i nadanie jej prawa własności działki pod tymi budynkami, co SKO słusznie przesądziło. Z oczywistych względów zgodna z prawem była odmowa nadania skarżącej prawa własności działek wymienionych przez nią w piśmie z 02.11.2011 r. (k. 14 akt adm.) – nr [...], skoro nie wchodziły one w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa w 1980 r. (vide decyzja z [...].11.1980 r.). Kontrolując zaskarżoną decyzję sąd oprócz stwierdzenia braku naruszenia przepisów prawa materialnego, nie stwierdził również naruszeń norm procesowych. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu. Przed wydaniem decyzji w I instancji umożliwiono jej zapoznanie się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, z którego to prawa wymieniona nie skorzystała (vide k. 24, 25 akt amin.). Identycznego zawiadomienia z art. 10 § 1 Kpa nie wystosowano przed wydaniem decyzji odwoławczej, jednak nie ma to wpływu na wynik sprawy. W postępowaniu drugoinstancyjnym nie uzupełniano materiału dowodowego, w tym strona w odwołaniu nie wnosiła o przeprowadzenie dodatkowych dowodów. Stąd orzekano w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w pierwszej instancji, co do którego miała możliwość wypowiedzenia się. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. W punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).