II SA/Bk 435/19
WyrokWSA w Białymstoku2019-08-01
Skład orzekający: Elżbieta Trykoszko, Grażyna Gryglaszewska, Elżbieta Lemańska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nabycie nieruchomości na podstawie umowy cywilnoprawnej w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez wyraźnego wskazania w akcie notarialnym celu uzasadniającego wywłaszczenie lub powołania się na tę ustawę, może być uznane za nabycie na potrzeby zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z powodu niewystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy nabycie nieruchomości na podstawie umowy cywilnoprawnej w czasie obowiązywania ustawy z 1985 r. miało związek z procedurą wywłaszczeniową i przymusem zbywcy, co jest warunkiem odpowiedniego zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Organy administracji nie zbadały tej kwestii w sposób należyty, przedwcześnie przyjmując, że nabycie uzasadnia zastosowanie przepisów o zwrocie.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego z 1987 r. Organy administracji uznały, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na części nieruchomości i orzekły o jej zwrocie oraz ustaleniu odszkodowania do zwrotu. Gmina B. wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. i ustawy o gospodarce nieruchomościami, twierdząc, że cel wywłaszczenia został zrealizowany etapami. Sąd uchylił decyzje organów obu instancji z powodu niewystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności charakteru nabycia nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody P. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącej Gminy B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 2019 r. znak [...], którą: 1. zwrócono M. M. w ¼ części, J. M. w ¼ części, R. i J. M. w ½ części (wspólność ustawowa małżeńska) prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,3492 ha stanowiącej w dniu nabycia na rzecz Skarbu Państwa część działki nr [...], 2. ustalono wysokość odszkodowania przypadającego do zwrotu na rzecz Gminy B. na kwotę 22 305, 88 zł, 3. zobowiązano ww. do zwrotu odszkodowania na rzecz Gminy w następujących kwotach: M. M. i J. M. po 5 576, 47 zł oraz R. i J. M. w kwocie 11 152, 94 zł.
Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy wystąpili do Prezydenta Miasta B. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie część działki nr [...] pozostającej we własności Gminy B. Wniosek został złożony po wystosowanym przez Prezydenta Miasta zawiadomieniu w trybie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej: u.g.n., o zamiarze użycia przez Gminę nieruchomości na inny cel niż określony został w akcie notarialnym nabycia nieruchomości z dnia [...] listopada 1987 r. Mocą tego aktu M. M. jako współwłaściciel w 4/12 części, M. M. jako współwłaściciel w 1/4 części oraz R. i J. M. jako współwłaściciele na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w 1/2 części sprzedali Skarbowi Państwa działki nr [...] o powierzchni łącznej 2, 6265 ha za cenę 2 906 225 zł. Z aktu notarialnego wynika, że nabycie nastąpiło z przeznaczeniem pod zieleń, zabudowę mieszkalną jednorodzinną szeregową, usługi komunikacyjne, ulicę oraz zabudowę rzemieślniczą. W § 4 aktu notarialnego wskazano, że umówiona cena sprzedaży zostanie zapłacona przez Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w B. w terminie 30 dni od podpisania aktu notarialnego. Wnioskodawcy M. i J. M. wykazali, że są po połowie następcami prawnymi po M. M. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 1991 r. w sprawie [...]).
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. Wojewoda P. wyznaczył do rozpoznania sprawy Prezydenta Miasta Ł. na podstawie art. 142 ust. 2 u.g.n.
Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie. Ustalił, że nabycie nieruchomości miało miejsce w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej: u.g.g.w.n.). W dacie nabycia na terenie wnioskowanej do zwrotu nieruchomości obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego osiedla "[...]" w B. zatwierdzony Zarządzeniem Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] marca 1984 r. Z miejscowego planu wynika, że na dawnej działce nr [...] była projektowana zieleń wysoka i niska stanowiącą główny ciąg pieszy łączący rejony ulicy [...] z głównym ośrodkiem usługowym II stopnia zespołu jednostek strukturalnych rejonu północno – wschodniego miasta B. (symbol 2B III 27ZP), częściowo projektowana ulica o szerokości 25 m w liniach rozgraniczających (symbol 01Lm), częściowo zabudowa rzemieślnicza z budynkami mieszkalnymi (symbol 2B III 23Mn, Rz), w pozostałej części projektowano zieleń wysoką i niską stanowiącą rekreację przy centrum osiedla oraz miejsca wypoczynku, gier i zabaw dla dzieci (symbol 2B III 24ZP), w pozostałej części pod zabudowę rzemieślniczą z budynkami mieszkalnymi (symbol 2B III 25MN, Rz). Celu wywłaszczenia nie zrealizowano do dnia rozpatrywania wniosku o zwrot na obszarze oznaczonym symbolem 2B III 27ZP, na którym miały powstać tereny zielony wzdłuż ulicy [...]. Postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczy fragmentu obecnej działki nr [...] pozostającej własnością Gminy B., obejmującego część dawnej działki nr [...]. Jak wskazał Prezydent, w akcie notarialnym nie wskazano, czy nabycie nieruchomości następuje na cel uzasadniający wywłaszczenie, nie powołano się również na przepisy u.g.g.w.n., co jednak w ocenie organu nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że nabycie nastąpiło na podstawie tej ustawy. W art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. użyto terminu ogólnego nabywanie nieruchomości, co obejmuje nabycie na podstawie umowy i na podstawie decyzji administracyjnej. Zdaniem organu pierwszej instancji, na części nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Sporny teren jest niezagospodarowany, porośnięty dziką trawą i miejscami drobnym drzewostanem typu samosiew nie posiadającym walorów użytkowych. W związku z powyższym zlecono uprawnionemu geodecie wydzielenie obszaru niewykorzystanego na cel wywłaszczenia. Geodeta wydzielił działkę nr [...] o powierzchni 0,3492 ha odpowiadającą części dawnej działki nr [...]. Projekt podziału nieruchomości został zaewidencjonowany w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym prowadzonym przez Prezydenta Miasta B. pod nr [...] dnia [...] listopada 2018 r. Zlecono również opracowanie operatu szacunkowego. Biegły rzeczoznawca ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania do zwrotu na kwotę 22 305, 88 zł. Aktualna wartość działki została określona przez rzeczoznawcę majątkowego w wysokości 649 000 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina B. Wskazała na obowiązek organu wyjaśnienia stanu faktycznego, wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego i wyjaśnienia stronom przesłanek decyzji i jej podstawy prawnej, który to obowiązek – w jej ocenie – nie został dopełniony. Zdaniem Gminy, uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia faktyczne oraz interpretacja materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa, w tym brak odniesienia do okoliczności mających niezwykle istotne znaczenie dla sprawy. W ocenie Gminy, organ pominął przeznaczenie obszaru w dacie nabycia oraz aktualnie, podczas gdy przeznaczenie w dacie nabycia zostało zrealizowane, obszar bezpośrednio przylegający do działek jest obecnie zagospodarowany jako osiedle mieszkaniowe w zabudowie jednorodzinnej, które było realizowane etapami, nadto w 2006 r. zrealizowano inwestycję drogową w postaci ulicy [...] wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną w postaci sieci dostarczających media, do których można podłączyć budynki w ramach realizacji kolejnych etapów inwestycji. Zrealizowano zatem cel wywłaszczenia, etapami, co wyklucza zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Wyjaśnił zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, jak też zasady zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Ustalił stan faktyczny w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w pierwszej instancji, podkreślił wyniki oględzin przeprowadzonych przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu [...] grudnia 2018 r. z udziałem przedstawiciela Gminy B., podczas których ustalono, że teren wnioskowanej do zwrotu nieruchomości jest niezagospodarowany, porośnięty dziko rosnącą roślinnością trawiastą, chwastami oraz samosiejkami krzewów i drobnego drzewostanu nieposiadającego walorów użytkowych. Zdaniem Wojewody, na spornym terenie nie został zrealizowany żaden z celów nabycia wskazanych w akcie notarialnym. Wojewoda za niezasadny uznał zarzut odwołania dotyczący skoncentrowania się przez organ pierwszej instancji na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości (fragment dawnej działki nr [...]) w oderwaniu od całej wywłaszczonej nieruchomości. Wskazał, że niedopuszczalne jest przyjęcie, iż realizacja celu wywłaszczenia na niewielkiej części nieruchomości skutkuje automatycznie uznaniem zrealizowania celu wywłaszczenia na całej nieruchomości. Wnioskowi temu zaprzecza treść art. 137 ust. 2 u.g.n. uprawniającego do zwrotu części nieruchomości, na której celu wywłaszczenia nie zrealizowano. Zdaniem Wojewody, w sprawie nie zachodzi sytuacja, w której na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia a później zmieniono jej przeznaczenie lub w ogóle zaprzestano wykorzystania. Zwrócona działka nie jest bowiem nawet w najmniejszym stopniu zagospodarowana, co wskazuje, że cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany, tym bardziej, że odwołujący się nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o wcześniejszym wykorzystaniu nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. Wojewoda wskazał, że nie ma znaczenia w sprawie obecne przeznaczenie planistyczne działki, zaś wykazanie realizacji celu wywłaszczenia powinno się skupić na ustaleniu, że cel został zrealizowany, a nie że ma dopiero zostać zrealizowany.
Skargę na powyższą decyzję odwoławczą złożyła do sądu administracyjnego Gmina B., która zarzuciła
- naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia oraz brak dostatecznego uzasadnienia prawnego;
- naruszenie art. 136 ust. 1 i 2 oraz 137 u.g.n. poprzez uznanie, że część wywłaszczonej nieruchomości gruntowej stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz nieuwzględnienie, że cel ten został zrealizowany.
W uzasadnieniu skargi powtórzono w całości argumentację zawartą w odwołaniu, podkreślając istnienie uzasadnionych wątpliwości co do ustaleń stanu faktycznego oraz interpretacji przepisów prawa, jak też brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności kluczowych w sprawie. Zdaniem skarżącej, w postępowaniu ustalono ponad wszelką wątpliwość, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wywłaszczona nieruchomość w przeważającej części była przeznaczona pod tereny zieleni wysokiej i niskiej (symbol 2B III 27 ZP) stanowiącej główny ciąg pieszy a niewielka część obecnej działki nr [...] (narożnik) usytuowana była na terenie przeznaczonym pod zabudowę jednorodzinną. Aktualnie, według obowiązującego planu miejscowego z 2012 r., teren ten przeznaczony jest pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi oraz zielenią urządzoną z usługami nieuciążliwymi lokalizowanym w kubaturze budynków mieszkalnych, zaś w pozostałej części nieruchomość znajduje się na obszarze oznaczonym symbolem 5 KDL oraz 9 KL – drogi publiczne, ulice lokalne. Oznacza to, że następuje realizacja kolejnych etapów budowy osiedla mieszkaniowego w zabudowie jednorodzinnej wraz z infrastrukturą, co mieści się w celach nabycia. Organ nie uwzględnił sposobu zagospodarowania nieruchomości bezpośrednio przylegających do spornego terenu (teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej), w tym pominięto kwestię realizacji w 2006 r. ulicy [...] wraz z infrastrukturą, co umożliwia podłączenie się kolejnych etapów inwestycji mieszkaniowych. W przypadku inwestycji o tak złożonym, kompleksowym charakterze, których funkcjonowanie związane jest z istnieniem zróżnicowanej zabudowy, realizacja osiedla mieszkaniowego nie oznacza realizacji inwestycji wyłącznie mieszkaniowych.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony. Okoliczności uzasadniające uwzględnienie skargi sąd stwierdził z urzędu, do czego jest uprawniony i zobowiązany na podstawie art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: P.p.s.a.
Zaskarżone decyzje zostały wydane przy zastosowaniu m.in. art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), dalej: u.g.n. Przepis ten umożliwia zwrot nieruchomości, która została wywłaszczona pod realizację celu publicznego, a nie została przeznaczona na ten cel i podmiot publiczny dysponujący tą nieruchomością zamierza wykorzystać ją na inny cel niż wywłaszczeniowy. Wówczas ma obowiązek zawiadomić poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców o takim zamiarze. Zawiadomieni w terminie trzymiesięcznym mogą złożyć wniosek o jej zwrot (art. 136 ust. 1, 3 i 5 u.g.n.).
Jak wynika z akt sprawy, nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowiła część większej działki nr [...] nabytej przez Skarb Państwa od wnioskodawców i ich poprzednika prawnego na podstawie aktu notarialnego z dnia 11 listopada 1987 r. Akt ten został zawarty w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. (przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.). Przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładany jest od wielu lat jednolicie. Wskazuje się, że wadliwym jest utożsamianie realizacji celów publicznoprawnych w formach prywatnoprawnych (bez związku z istnieniem realnego zamiaru uruchomienia procedury wywłaszczeniowej w razie niedojścia do skutku odpowiedniej umowy cywilnoprawnej) oraz zagadnienia umów cywilnoprawnych zawieranych na tzw. przedpolu postępowania wywłaszczeniowego, a więc w sytuacji, gdy bezskuteczny upływ terminu do zawarcia umowy stanowił podstawę do formalnego wszczęcia procedury wywłaszczeniowej. Innymi słowy, dla odpowiedniego zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości do zwrotów nieruchomości nabywanych w trakcie obowiązywania ustawy z 1985 r. niezbędne jest ustalenie, że nabycie nieruchomości w formie umowy cywilnoprawnej miało związek z procedurą wywłaszczeniową i zaistnieniem sytuacji przymusowej, w której swoboda zbywcy zostaje poważnie ograniczona lub nawet wyłączona. A zatem tylko takie nabycie cywilnoprawne jest nabyciem na podstawie ustawy z 1985 r. w rozumieniu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., które było bezpośrednio związane z zamiarem wywłaszczenia konkretnej nieruchomości w związku z realizacją celu publicznego (vide np. wyrok z dnia 6 lutego 2018 r., I OSK 1835/17 i powołane w nim orzecznictwo, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA).
Zdaniem sądu, w sprawie nie zostało wyjaśnione w sposób niebudzący wątpliwości, w jakich okolicznościach nastąpiło nabycie nieruchomości złożonej m.in. z działki nr 20/24 od wnioskodawców i ich poprzednika prawnego aktem notarialnym z dnia 11 listopada 1987 r. Zauważyć należy, że dostrzegł ten fakt organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji, bowiem zawarł następujące stwierdzenie: "W akcie notarialnym nie wskazano, czy nabycie nieruchomości następuje na cel uzasadniający wywłaszczenie, nie powołano się również na przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości". Dostrzegając tę okoliczność, organ nie poczynił jednak żadnych ustaleń w kierunku wyjaśnienia charakteru nabycia tym samym przedwcześnie przyjmując, że miało ono charakter uzasadniający zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Tymczasem faktycznie, treść aktu notarialnego nie zawiera żadnego wskazania, czy toczyły się rokowania, czy wyznaczono zbywcom termin na zawarcie umowy, czy działali pod przymusem, a w końcu czy podstawą nabycia była w ogóle ustawa z 1985 r. Zgodnie zaś z art. 50 ust. 1 ustawy z 1985 r. w brzmieniu na dzień zawarcia aktu notarialnego, nieruchomość mogła być wywłaszczona, jeżeli była niezbędna na cele szczegółowo wymienione w tym przepisie, w tym np. skoncentrowane budownictwo jednorodzinne, budownictwo mieszkaniowe, użyteczności publicznej, utworzenia stref ochronnych. Zgodnie z art. 53 ust. 1 tej ustawy, wywłaszczenie mogło nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie mogła być nabyta w drodze umowy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, czynności mające na celu wywłaszczenie mogły być podjęte wyłącznie po bezskutecznym upływie terminu do zawarcia umowy wyznaczonego właścicielom nieruchomości na piśmie. Ustawa uzależniała więc wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego od braku możliwości nabycia nieruchomości w drodze porozumienia stron.
Sąd zauważa, że z akt sprawy oraz z okoliczności znanych sądowi z urzędu nie da się wyprowadzić jednoznacznych wniosków odnośnie charakteru nabycia. Następowało ono, zgodnie z treścią ówcześnie obowiązującego planu miejscowego, "pod zabudowę jednorodzinną i bliźniaczą, zieleń niską i zabudowę rzemieślniczą", co należałoby rozważyć w kontekście celów publicznych, na których nabycie mogło na podstawie ustawy z 1985 r. nastąpić. Nie może ujść uwadze także i to, że Gmina wystosowała do uprawnionych zawiadomienie w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., a więc – jak słusznie zauważył skarżący na rozprawie – uprawnione jest przypuszczenie, że nabycie spełniało cechy wywłaszczenia. Z drugiej jednak strony w akcie notarialnym nie ma mowy o ustawie z 1985 r., o przymusie, o rokowaniach czy o nabyciu pod cel wywłaszczenia. W akcie notarialnym jest nadto mowa o "umówionej cenie sprzedaży". Także znany jest sądowi z urzędu prawomocny wyrok z dnia 30 maja 2019 r. w sprawie II SA/Bk 208/19, w którym tutejszy sąd oddalił skargę H. M. od postanowienia Wojewody P. odmawiającego wszczęcia postępowania, którego przedmiot w uzasadnieniu wyroku sąd określił jako "żądanie waloryzacji i wypłaty ceny sprzedaży nieruchomości" (dowód z wydruku wyroku z uzasadnieniem sąd dopuścił na rozprawie). Sprawa dotyczyła wypłaty i waloryzacji kwoty, jaką zapłacono zbywcy (matce H. M.) z tytułu nabycia przez Skarb Państwa działki nr [...] aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1987 r. Działka nr [...] położona była między działką nr [...] (której fragment jest objęty postępowaniem w sprawie II SA/Bk 416/19) a działką nr [...] (będącą przedmiotem decyzji w sprawie niniejszej). Zbywcą była M. M., krewna skarżących w sprawie niniejszej. W uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Bk 208/19 sąd wskazał w sposób następujący, charakteryzując umowę sprzedaży z dnia [...] grudnia 1987 r.: "A zatem nie było w tym przypadku ani wywłaszczenia (była zwykła umowa cywilna sprzedaży), ani decyzji (sprzedaż w formie aktu notarialnego), ani też nie można mówić o odszkodowaniu (była cena za przeniesienie własności nieruchomości)". Nadto, sąd w sprawie II SA/Bk 208/19 podzielił stanowisko organów, że żądanie waloryzacji i wypłaty odszkodowania "nie mieści się w kategorii sprawy administracyjnej". Mając powyższe na uwadze należy również dostrzec, że w tutejszym sądzie nie została zarejestrowana sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotycząca fragmentu dawnej działki nr [...], a zatem nie wiadomo, czy również i w stosunku do M. M. lub jej spadkobierców wystosowane było zawiadomienie w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. i wydana decyzja o zwrocie. Nie może również ujść uwadze, że wszystkie ww. działki (nr [...] – objęta postępowaniem w sprawie niniejszej, [...] – objęta postępowaniem w sprawie II SA/Bk 208/19 i nr [...] – objęta postępowaniem w sprawie II SA/Bk 435/19) to działki bezpośrednio graniczące ze sobą, sprzedane w tym samym czasie (działki nr [...] w dniu [...] listopada 1987 r., działka nr [...] w dniu [...] grudnia 1987 r.) i zakupione od członków tej samej rodziny. Istnieje więc wysokie prawdopodobieństwo, że okoliczności zawarcia umów sprzedaży Skarbowi Państwa były podobne, gdy tymczasem organy w stosunku do działki nr [...] nie dopatrzyły się podstaw do wszczęcia postępowania o odszkodowanie z uwagi na sprzedaż cywilnoprawną, zaś w stosunku do działek nr [...] orzekły tak, jakby nabycie było przymusowe. Przy obecnym stanie wyjaśnienia sprawy wątpliwości w tym zakresie nie sposób wyeliminować, a wydane decyzje są rozstrzygnięciami przedwczesnymi, przy niepełnym wyjaśnieniu ich przesłanek faktycznych, a więc z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. W zakresie zatem zarzutu skargi naruszenia ww. przepisów, zarzut ten jest trafny, tyle że z powodów innych niż wskazane w uzasadnieniu skargi. Jednocześnie wskazane uchybienia uzasadniały uchylenie decyzji obydwu instancji, z uwagi na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji podejmie przede wszystkim próbę odnalezienia dokumentacji obrazującej okoliczności zawarcia umów sprzedaży z dnia [...] listopada 1987 r. oraz z dnia [...] grudnia 1987 r. i odpowie na pytania: czy były prowadzone rokowania, czy stronom umowy wyznaczono termin na zawarcie umowy, czy działały one pod przymusem. Jeśli nie będzie możliwe uzyskanie dowodów z dokumentów, przesłucha organ świadków oraz strony na okoliczności wyżej wskazane. W zależności od wyników tych ustaleń, dokona również organ kwalifikacji celu nabycia wskazanego w akcie notarialnym z punktu widzenia celów publicznych uzasadniających wywłaszczenie wskazanych w ustawie z 1985 r. w jej brzmieniu w dacie nabycia nieruchomości. Następnie wyda organ rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Na koszty te składa się wyłącznie wpis od skargi w kwocie 200 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło