II SA/Bk 439/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydziału II: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] maja 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. G. M. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie gier na automatach postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych B. G. M. Spółka z o.o. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca Spółka podniosła, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż przychody spółki w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy hazardowej znacznie zmalały w stosunku do roku 2009 i 2010. Drastyczna podwyżka podatku od gier (POG) ze 180 Euro na 2.000 zł od każdego eksploatowanego przez spółkę automatu spowodowała, że większość środków wpływających do spółki przeznaczana jest obecnie na regulowane zobowiązań publiczno – prawnych. Wskazano ponadto, że spółka obecnie eksploatuje około 75 % mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 1.837.062,10 zł. Według bilansu za ostatni rok przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 300.486,38 zł. Na rachunku bankowym spółka posiada środki w wysokości 15.772,52 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka podkreśliła, że aktualnie posiada na koncie środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności, na które składa się: 56.000 zł tytułem podatku od gier, około 40.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 60.000 zł tytułem pozostałych wydatków. Łączna wysokość wydatków, do poniesienia, których zobowiązania jest skarżąca spółka wynosi około 160.000 zł miesięcznie i znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe spółki to natomiast w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że skarżąca Spółka nie udowodniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Sprzeciw od tego postanowienia wniosła skarżąca Spółka i zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a polegające na błędnym przyjęciu, że posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego. W uzasadnieniu podano, że argumentacja przedstawiona w zaskarżanym postanowieniu prowadząca do uznania, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania jest błędna. Fakt, że skarżąca jest osobą prawną, której kapitał zakładowy wynosi 1.000.000,00 zł oraz to, że środki trwałe będące własnością skarżącej mają wartość bilansową 1.837.062,10 zł jest bez znaczenia w sprawie. Wysokość kapitału zakładowego jest tylko wielkością informacyjną i nie może być utożsamiana z wysokością majątku skarżącej. Fakt, że suma bilansowa środków trwałych skarżącej wynosi 1.837.062,10 zł również nie oznacza, że skarżąca dysponuje takim majątkiem. Na kwotę tę składają się przede wszystkim automaty do gier o niskich wygranych, których eksploatacja jest jedynym źródłem dochodu skarżącej. Jedynym składnikiem majątku skarżącej, z którego mogłyby by poniesione wydatki na zaspokojenie kosztów postępowania jest rachunek bankowy. Skarżąca wskazała w wniosku o przyznanie prawa pomocy, że posiada na nim środki pieniężne o łącznej wartości 15.772,00 zł. Niemniej jednak środki te nie mogą być w całości przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania, gdyż skarżąca musi z tej sumy zapłacić również inne zobowiązania w tym publicznoprawne. Wskazując na powyższe Spółka wniosła o uchylenie kwestionowanego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kosztów sądowych pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. W tym kontekście nie może ujść uwadze w szczególności fakt posiadania na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości 15.772,52 zł tj. w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe w sprawie niniejszej. Już ta okoliczność uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podobnie argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, nie mogą uzasadniać zwolnienia. Nie do zaakceptowania jest założenie, że konieczność zapłaty podatków powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem te ostatnie również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Podać trzeba, że mimo wykazywania straty Spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, co uprawnia do wniosku o jej płynności finansowej oraz o tym, że wskazana strata nie jest okolicznością rozstrzygającą o sytuacji finansowej skarżącej. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19 lipca 2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA) "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Mając powyższe na uwadze na podstawie art. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.