II SA/Bk 447/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.- Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Starszego Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] lutego 2013 r. znak [...], którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Przyczyną odmowy było niespełnienie warunku dochodowego. Organ I instancji rozważył też możliwość przyznania zasiłku okresowego zwrotnego, jednak nie znalazł podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 8,7800 ha, w tym 3,1195 ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód w wysokości 779,88 zł miesięcznie. W okresie od listopada 2012 do kwietnia 2013 r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości 191,70 zł miesięcznie. Łączny dochód strony w styczniu 2013 r. wyniósł 971,58 zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Ustalono również, że zainteresowana zgłoszona jest do ubezpieczenia zdrowotnego w P. Oddziale NFZ od kwietnia 1999 r. jako rolnik. Z tytułu zaś posiadania gospodarstwa rolnego zobowiązana jest do opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników, jednak zalega z ich płatnością. W listopadzie 2012 r. wnioskodawczyni opłaciła część zaległych składek za okres IV kwartał 2010 r. – III kwartał 2011 r. w kwocie 1.800 zł, którą to kwotę pożyczyła. Zalega również z uiszczaniem podatku rolnego za rok 2012. Również w listopadzie 2012 r. wnioskodawczyni opłaciła część zaległego podatku, tj. za cały 2011 r. oraz za jeden kwartał 2012 r. w łącznej kwocie 330 zł. Również i tę kwotę pożyczyła Strona oświadczyła, że gruntów rolnych nie użytkuje, gdyż zostały one wydzierżawione na podstawie umowy z dnia 10 grudnia 2009 r., jednak dzierżawca nie wywiązuje się z obowiązku opłacania podatku rolnego. Wnioskodawczyni w miesiącu lipcu 2011 r. otrzymała lokal z Zarządu Mienia Komunalnego do remontu w zakresie własnym. Jednak jak ustalił organ do dnia 12 lutego 2013 r., tj. dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wykonała w nim remontu, a jedynie przeprowadziła drobne naprawy. Ponadto w maju 2009 r. zawarła umowę z ZMK na wynajęcie magazynu, w którym przechowuje swoje meble i rzeczy. Odpłatność z powyższego tytułu obecnie wynosi 144,93 zł i strona do grudnia 2012 r. wnosiła ww. opłaty systematycznie. W tym miejscu organ podkreślił, że pracownicy socjalni wielokrotnie informowali zainteresowaną, iż w celu poprawy swojej sytuacji finansowej powinna zabrać swoje rzeczy z magazynu i umieścić je w mieszkaniu, zaś pieniądze przeznaczane na opłaty za wynajem, przeznaczyć na opłatę np. czynszu, składek KRUS czy też podatku. Strona do dnia 12 lutego 2013 r. tego nie uczyniła, wyjaśniając, że rzeczy te zabierze dopiero po wyremontowaniu mieszkania. Od dnia 15 lutego 2012 r. zainteresowana zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Legitymuje się też orzeczeniem o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2013 r. Ubiegała się o rentę z KRUS, jednak nie uznano jej za osobę całkowicie niezdolną do pracy lub samodzielnej egzystencji. Odwołała się od orzeczenia do sądu pracy, który wyrokiem z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał w mocy kwestionowane orzeczenie KRUS. Na podstawie tak zgromadzonego materiału organ I instancji doszedł do wniosku, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania jej zasiłku okresowego, zarówno o charakterze bezzwrotnym, jak i o charakterze zwrotnym. W ocenie organu nie jest takim warunkiem w szczególności to, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, albowiem ma możliwość przezwyciężenia swojej sytuacji poprzez wykorzystanie własnych zasobów majątkowych. Od decyzji tej odwołała się K. M. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji SKO stwierdziło, że odwołująca się nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego do otrzymania zasiłku okresowego. Na jej dochód składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 779,88 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 191,70 zł, co łącznie daje dochód w wysokości 971,58 zł. Tymczasem ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe kwalifikujące do otrzymania zasiłku okresowego wynosi 542 zł. Powyższe oznacza, że wnioskodawczyni nie spełnia kryteriów do przyznania jej zasiłku okresowego na zasadach ogólnych. SKO oceniło, że wnioskodawczyni nie spełnia również warunku przyznania zasiłku okresowego, tzw. zwrotnego, bowiem nie wykorzystuje własnych możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji. W skardze do sądu administracyjnego K. M. zarzuciła, że obliczając dochód organ nie odliczył kwoty 122 zł z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Ponadto podkreśliła, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony do dnia 31 października 2013 r., a zatem jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. W związku z powyższym nie jest w stanie osiągać dochodu z gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji dochód w wysokości 779,88 zł nie powinien być wliczany do jej dochodu. Za niewliczaniem dochodu z gospodarstwa rolnego przemawia również fakt, że dużą jego część oddała w dzierżawę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Podstawę prawną przyznania zasiłku okresowego stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182), dalej u.p.s., zgodnie z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Przysługuje on osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego i tym samym nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku okresowego. Skarżąca posiada gospodarstwo rolne. Zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego zostały uregulowane w art. 8 ust. 9 u.p.s., zgodnie z którym dochód stanowi iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z ha przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego ustalono w wysokości 250 zł. W wymienionym rozporządzeniu ustalono również kryterium dochodowe, które wynosi obecnie 542 zł. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły, że przy obliczaniu dochodu skarżącej należy: - uwzględnić kwotę kryterium dochodowego aktualną na dzień wydawania decyzji, (czyli w sprawie niniejszej 542 zł); - uwzględnić kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego nie z daty orzekania, jak w przypadku kryterium dochodowego, ale z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. w sprawie niniejszej ze stycznia 2013 r. (250 zł). Dla ustalania dochodu obowiązuje bowiem szczególna regulacja art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Prowadziło to do ustalenia, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania decyzji zaskarżonej, stanowił iloczyn ilości ha przeliczeniowych (3,1195 ha) i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego wskazanej w § 1 pkt 2 "d" rozporządzenia z dnia 17 lipca 2012 r. i wyniósł 779, 88 zł. Należy przy tym uwzględnić, że na dochód skarżącej, oprócz dochodu z gospodarstwa rolnego, składała się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 191,70 zł, co daje łączny dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli ze stycznia 2013 r. w kwocie 971,58 zł. Przekroczone zatem zostało kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania - 542 zł. Prawidłowo nie pomniejszono również, co zarzucono w skardze, kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s., wyliczony dochód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jednak, w ocenie Sądu, odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne (vide uzasadnienie wyroku WSA w Białymstoku z dnia 16 maja 2013 r., II SA/Bk 47/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Jak wynika z akt sprawy, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji organ dysponował informacją o zadłużeniu skarżącej z tytułu nieopłaconych składek za okres od IV kwartału 2011 r. do IV kwartału 2012 r. na kwotę 1.659,00 zł (pismo KRUS z 21 grudnia 2012r.). Brak było zatem podstaw, by w dacie zaskarżonej decyzji o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać dochód strony z miesiąca stycznia 2013 r. Skoro skarżąca nie spłaciła zadłużenia wobec KRUS w całości (co wynika jednoznacznie z zaświadczenia KRUS z 21 grudnia 2012r.) i nadal zalega ze składkami na ubezpieczenie społeczne, to organ nie miał podstaw (wobec istniejącej nadal zaległości) przyjąć, że skarżąca regularnie opłaca składki, których kwota powinna być jej odliczona od dochodu. Na marginesie jedynie można wskazać, że nawet gdyby odliczyć od dochodu skarżącej kwotę miesięcznych składek ubezpieczeniowych, to nadal przekraczałby on kryterium ustawowe 542 zł obowiązujące w dniu wydawania zaskarżonej decyzji (971,58 zł – 122 zł = 849,58 zł). Należy również podzielić stanowisko organu odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie sprawy okoliczności wydzierżawiania przez skarżącą gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres 2009 - 2019. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA zaprezentowane w sprawie I OSK 1327/10 (wyrok z 4 stycznia 2011 r., tak samo w wyroku WSA w Białymstoku z 30 lipca 2013 r., II SA/Bk 350/13, obydwa dostępne w CBOSA), że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Stąd też, mimo że skarżąca nie prowadzi osobiście działalności rolniczej, fakt posiadania tytułu własności do gospodarstwa rolnego uprawniał do ryczałtowego wyliczenia dochodu. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Organ dokonał również prawidłowej analizy sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 25 stycznia 2012 r. (III SA/Kr 401/11, CBOSA) stwierdził, że szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 listopada 2011 r. wyraził pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (I OSK 1083/11, CBOSA). Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że istotnie nie zachodzi tak interpretowany szczególnie uzasadniony przypadek, co trafnie ustaliły organy. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca nie jest zainteresowana poprawą sytuacji materialnej. Świadczy o tym chociażby treść umowy dzierżawy, która została zawarta wyłącznie za "opłacanie podatku rolnego". Nie podejmuje też ona innych działań mających tę sytuację poprawić np. nie przenosi rzeczy z wynajmowanego magazynu (za którego korzystanie opłaca czynsz) do mieszkania i nie obniża w ten sposób ponoszonych wydatków. Również umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącej zupełnie z rynku pracy. Nawet jeśli nie jest ona w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych (taka możliwość wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), czy korzystać z możliwości wykonywania prac sezonowych. O szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 41 u.p.s. można natomiast mówić wówczas, gdy brak jest możliwości poprawy sytuacji strony, która to okoliczność nie występuje w sprawie niniejszej. Od kilku lat skarżąca nie podejmuje żadnych kroków, by swoją sytuację poprawić, ukierunkowując swoje działania wyłącznie na pozyskiwanie wsparcia od państwa (pomoc społeczna, oddłużanie, dodatek mieszkaniowy). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.