II SA/Bk 451/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej G. D. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] kwietnia 2009 r. oddalającego wniosek G. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia renty planistycznej p o s t a n a w i a oddalić wniosek G. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnią córką. Miesięczny dochód rodziny wynosi 494,80 zł. W skład tej kwoty wchodzi: 244,80 zł uzyskiwane przez wnioskodawczynię tytułem dopłat do gruntów rolnych oraz 250 zł otrzymywane przez córkę z tytułu zasądzonych alimentów. W skład majątku G. D. wchodzi: dom o powierzchni 87 m², mieszkanie o powierzchni użytkowej 27 m² (zamieszkane przez jej brata) oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni 3,8191 ha przeliczeniowego. Posiadane mieszkanie wnioskodawczyni odziedziczyła w zamian za sprawowanie opieki nad chorym bratem. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 467,10 zł i składają się na nie opłaty za prąd – 127,55 zł, wodę – 98,57 zł (295,73 zł kwartalnie), węgiel i drewno – 133,33 zł (1600 zł rocznie), gaz z butli – 60 zł, podatki 47,65 zł (143 zł kwartalnie). Wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, gdyż jest ubezpieczona w KRUS. Oszczędności w kwocie 222.538,04 zł wycofane z kont bankowych w okresie od: 1 czerwca 2008 r. do 15 września 2008 r. były przeznaczone na budowę domu o powierzchni 80 m² oraz magazynu płodów rolnych w gospodarstwie rolnym usytuowanym w K. P. [...]. Budowa magazynu została rozpoczęta w dniu 19 kwietnia 2008 r. Wyszczególnione koszty związane z prowadzeniem prac budowlanych stanowią: wytyczenie działki przez geodetę – 400 zł; wykopy – 18.000 zł; pręty zbrojeniowe – 9.364,52 zł; beton towarowy – 22.376,02; zakup materiałów budowlanych w PPH "[...]" w B. – 42.821,25 zł; drewno – 11.722,69 zł; żwir i piasek –8000 zł; robocizna (doprowadzenie budynku do stanu surowego) – 40.000 zł; ogrodzenie, wykop, zalanie fundamentów łącznie z robocizną – 6.000 zł; wykonanie studni głębinowej – 6.000 zł; odwodnienie magazynu płodów rolnych – 2.000 zł; doprowadzenie wody i prądu – 3.000 zł; przewody kominowe, cegły wentylacyjne – około 1.000 zł; cegła klinkierowa na kominie – 1.129 zł; śruby, gwoździe, papa – około 1.000 zł. Dodatkowo w ramach wzmiankowanej wyżej sumy wycofanej z kont i lokat bankowych G. D. pokryła koszty: pomnika na cmentarzu – 9.000 zł; szkoły dla syna – 3.000 zł; oddłużenia mieszkania brata – 4.000 zł; prądu i gazu – 1.000 zł; poprawienia i ocieplenia dachu domu przy ul. B. [...] w B. – 8.000 zł; usług dentystycznych – łącznie 4.500 zł; wykonania zjazdu do działek przy ul. J. P. w B. – 10.000 zł; prywatnych wizyt u lekarza – 1000 zł; transportu z drewna z tartaku – 2.000 zł; stempli – 2.000 zł. Ponadto, wnioskodawczyni spłaciła własne zadłużenie w kwocie – 3.000 zł. Pozostałe 2.624,56 zł zostało wydane na jedzenie i piwo dla robotników budowlanych. G. D. podkreśliła, iż część faktur i rachunków potwierdzających zakup materiałów budowlanych została wystawiona w okresie luty – marzec 2008 r., natomiast ich spłata nastąpiła w okresie późniejszym wraz z postępem prowadzonych robót budowlanych (k. 197 – 200 verte). Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy, wniosek G. D. oddalił. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stanowi fakt posiadania przez wnioskodawczynię w okresie poprzedzającym złożenie skargi, jak i po jej złożeniu kwoty 222.538,04 zł ulokowanej na kontach bankowych. Suma ta była systematycznie wypłacana do dnia 15 września 2008 r. Ponadto, jak wynika z dołączonej do akt sprawy faktury jeszcze dnia 10 listopada 2008 r. G. D. dysponowała sumą 10.289,19 zł, którą to przeznaczyła na zakup materiałów budowlanych. Stwierdzono również, że aktualna sytuacja materialna wnioskodawczyni budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. G. D. oświadczyła bowiem, iż miesięczny dochód dwuosobowej rodziny stanowi łączna kwota 494,80 zł, wyszczególnione wydatki (nie obejmujące kosztów zakupu żywności i środków czystości) związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą natomiast 467,10 zł. Z powyższego wynika, iż na zakup żywności i środków czystości pozostaje wnioskodawczyni i pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletniej córce kwota 27,70 zł miesięcznie. Prowadzi to do wniosku, iż G. D. dysponuje nieujawnionymi źródłami dochodu pozwalającymi na kontynuowanie budowy, jak również pełne pokrycie kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Od powyższego postanowienia G. D. złożyła sprzeciw do tutejszego Sądu. W uzasadnieniu podniosła, iż zakładała, że zostaną jej pieniądze przeznaczone na budowę, ale okazało się że jeszcze zabrakło. Wywiodła, że to nie jej wina, że przez pół wieku urzędy nie pozwalały jej nic zrobić na własnej działce. Urzędy jedynie bez jej zgody pozwalały prywatnym spółkom akcyjnym wprowadzać na jej działkę urządzenia. Spółki te nie chcą płacić za dzierżawę gruntu, a Sąd zmienia jej wnioski o odszkodowanie w taki sposób, żeby nie naruszyć "kontrabandy". Pieniądze ze sprzedaży działki we wsi N. zostały przeznaczone na rozbudowę gospodarstwa rolnego. Podniosła, że może Sąd jej udowodni skąd ma ukryte dochody, skoro ona nie pracuje, a do akt są dołączone jedynie postanowienia komornicze. Wskazała, że ma jedynie narzucone kary do zapłacenia a dochód zerowy. Do sprzeciwu dołączyła decyzję z dnia 20 grudnia 2002 r. o odmowie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, odwołanie od decyzji z dnia 20 lipca 1995 r. odmawiającej ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pismo Rady Miejskiej Białegostoku informujące o nie wybraniu wnioskodawczyni na ławnika sądu powszechnego na kadencję 2004 – 2007. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy nie przysługuje więc wszystkim, którzy się o nie zwrócą, lecz tylko tym, których sytuacja majątkowa nie pozwala na dochodzenie swoich praw przed sądem. Zasadą jest bowiem, że strony ponoszą koszty swego uczestnictwa w postępowaniu przed sądem administracyjnym – art.199 p.p.s.a. W tym miejscu podkreślić należy, iż instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania. A zatem jako instytucja wyjątkowa może obejmować szczególne przypadki – osób, które albo nie posiadają żadnych dochodów i środków do życia, albo dochody ich są bardzo ubogie. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. W realiach niniejszej sprawy analiza materialnych i finansowych warunków życia wnioskodawczyni wykazała, zdaniem Sądu, iż jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynika ze złożonego przez G. D. oświadczenia źródłem miesięcznego utrzymania jej dwuosobowej rodziny jest kwota 494,80 zł (dopłaty do gruntów rolnych otrzymane w listopadzie i grudniu 2008 r. w łącznej kwocie 2937,67 zł przeliczone na poszczególne miesiące roku oraz alimenty przyznane córce). Wyszczególnione wydatki miesięczne wynoszą 467,10 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowią: dom o powierzchni 87 m², mieszkanie o powierzchni użytkowej 27 m² (zajmowane przez brata skarżącej) oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni 3,8191 ha przeliczeniowego. Oszczędności w kwocie 222.538,04 zł wycofane w okresie od: 1 czerwca 2008 r. do 15 września 2008 r. z kont i lokat bankowych zostały w całości przeznaczone na budowę domu o powierzchni 80 m² oraz magazynu płodów rolnych w gospodarstwie rolnym usytuowanym w K. P. [...], a także pokrycie innych wyszczególnionych w złożonym oświadczeniu wydatków wnioskodawczyni. Powyższe ustalenia świadczą zdaniem Sądu, iż wnioskodawczyni w okresie poprzedzającym złożenie skargi, jak i po jej złożeniu dysponowała kwotą 222.538,04 zł ulokowaną na kontach i lokatach bankowych. Suma ta była systematycznie wypłacana do dnia 15 września 2008 r., podczas gdy postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w dniu 10 czerwca 2008 r. Nadto z dołączonej do akt sprawy faktury wynika, iż jeszcze w dniu 10 listopada 2008 r. wnioskodawczyni dysponowała sumą 10.289,19 zł, którą to przeznaczyła na zakup materiałów budowlanych (k. 237). Podnieść także należy, iż z zestawienia kwoty osiąganego dochodu - 494,80 zł oraz kwoty stanowiącej miesięczne wydatki wnioskodawczyni - 467,10 zł (kwota ta nie obejmuje kosztów zakupu żywności i środków czystości, a więc podstawowych wydatków związanych z egzystencją), sytuacja materialna wnioskodawczyni budzi uzasadnione wątpliwości co do jej zgodności ze stanem faktycznym. Przy uwzględnieniu powyższych kwot na zakup żywności i środków czystości pozostaje wnioskodawczyni i pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletniej córce jedynie kwota 27,70 zł miesięcznie. Świadczy to o tym, że G. D. dysponuje źródłami dochodu, których nie ujawniła a które pozwalają jej na kontynuowanie budowy i pełne pokrycie kosztów bieżącego utrzymania rodziny. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż wnioskodawczyni miała możliwość zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym. Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, iż koszty postępowania sądowego nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych środków skarżąca winna również przeznaczyć na ich poniesienie, zwłaszcza, że wysokość środków pieniężnych posiadanych na lokatach terminowych wielokrotnie je przekracza. Tutejszy sąd administracyjny stoi na stanowisku, iż podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów postępowania i w ramach posiadanych środków finansowych wygospodarować kwoty niezbędne do ich pokrycia. Jak wykazano w prowadzonym postępowaniu wpadkowym w zakresie przyznana prawa pomocy, G. D. w momencie wszczęcia niniejszego postępowania sądowego posiadała kwoty wystarczające do pokrycia całości kosztów. Końcowo zauważyć również należy, iż zgodnie z poglądem wyrażonym w doktrynie w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna ona partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby to miało nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla niej. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym będzie zatem uzasadnione jedynie w przypadku całkowitego braku dochodów lub źródeł utrzymania strony, bądź też bardzo trudnej sytuacji materialnej. W rozpatrywanej sprawie okoliczności takie nie zostały udowodnione przez stronę. Z uwagi na to, że informacje wskazane w sprzeciwie nie miały żadnego wpływu na ustalenia dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawczyni, Sąd stosując przepisy art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.