II SA/Bk 463/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 25 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. i H. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę gminną p o s t a n a w i a odrzucić skargę kasacyjną,- Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A. B. i H. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę gminną. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik skarżących dr hab. D. R. K., profesor nadzwyczajny Wydziału Prawa Uniwersytetu w B. Zarządzeniem Przewodniczącego tutejszego wydziału pełnomocnik skarżących został wezwany do wykazania w terminie 7 dni czy złożone do akt sądowych pełnomocnictwo udzielone przez H. B. odpowiada wymogom z art. 35 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. czy podpisany pod skargą kasacyjną należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 35 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mogących w postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutecznie reprezentować osobę fizyczną – pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe dr hab. D. R. K. wskazał, iż jest "inną osobą" uprawnioną do bycia pełnomocnikiem strony lub uczestnika postępowania przed sądami administracyjnymi na podstawie przepisu szczególnego, jakim jest w stosunku do art. 35 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 175 § 2 tej ustawy. Skoro bowiem art. 35 § 1 cytowanej ustawy zawiera zwrot "inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne" to takim przepisem szczególnym jest w/w art. 175 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto dr hab. D. R. K. podniósł, iż jeżeli skargę kasacyjna sporządzi każda z osób wymienionych pierwszej części § 2 art. 175 cytowanej ustawy nie powinno budzić wątpliwości, że skarga taka może być potraktowana jako sporządzona przez osobę uprawnioną także wówczas, gdy osoba taka została do tego umocowana, jako pełnomocnik strony, która nie należy ani do bliskich, wymienionych w art. 35 § 1 ustawy, ani też nie jest osoba prawną, przedsiębiorcą, czy inną jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 35 § 2 i 3 ustawy. Ponadto wskazał, iż gdyby przyjąć, że strony mogą wykorzystywać do sporządzenia kasacji osoby wymienione w art. 175 § 2 ustawy tylko wówczas, gdy są z nimi spokrewnione, spowinowacone, powiązane stosunkiem przysposobienia albo gdy je zatrudniają bądź wykorzystują w charakterze przedstawiciela, to taka interpretacja prowadziłaby do niesprawiedliwego zróżnicowania uprawnień procesowych stron postępowania (faktycznie osób fizycznych, które są najsłabszą stroną postępowania), gdyż organ administracji publicznej albo inny uczestnicz postępowania np. przedsiębiorca czy potężna spółka prawa handlowego, nie miałby z tym żadnego problemu. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W BIAŁYMSTOKU ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE: Stosownie do przepisu art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Ponadto § 2 tegoż artykułu stanowi, że jeśli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem, wymagania określonego w art. 175 § 1 p.p.s.a. nie stosuje się. Mając powyższe na uwadze podnieść należy, iż przymus adwokacki wprowadzony w art. 175 p.p.s.a. ma na celu zapewnienie prawidłowego i kompetentnego sporządzenia skargi kasacyjnej. Cel ten jest na tyle ważny i doniosły, że uzasadnia wprowadzenie w/w szczególnego wymagania, mającego charakter wyjątkowy na tle unormowań ustawowych, dotyczących innych (poza wyjątkami) pism i czynności procesowych. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem, iż przepis art. 175 § 2 p.p.s.a. jest przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 35 p.p.s.a. Komentatorzy ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym określają wprost, iż do osób mogących występować w charakterze pełnomocników na podstawie ustaw szczególnych należy zaliczyć doradców podatkowych i rzeczników patentowych, których udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym przewidują przepisy szczególne (art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym, tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 z późn. zm. oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, Dz. U. Nr 49, poz. 509 z późn. zm.) oraz prawników zagranicznych wykonujący stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm.)(vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Tadeusz Woś, Hanna Knysiak – Kolczyk, Marta Romańska, Wydawnictwo Lexis, Warszawa 2005, str. 1888-189). Od zasady zatem, że skargę kasacyjną mogą sporządzić jedynie podmioty wymienione w art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a., istnieją wyjątki analogiczne jak w postępowaniu cywilnym. Wyjątki te dotyczą sędziów, prokuratorów, notariuszy, profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych, jeżeli osoby te są stronami postępowania albo ich przedstawicielami lub pełnomocnikami. Wspomniane osoby mogą być pełnomocnikami strony tylko w razie spełnienia wymagań z art. 35 p.p.s.a., czyli najczęściej gdy są z nią spokrewnione lub spowinowacone w stopniu w przepisie tym określonym. Przymusu adwokackiego nie stosuje się także, gdy skargę kasacyjną wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (vide: Komentarz do art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II, teza 6). Mając na uwadze, iż przepis art. 175 p.p.s.a. wprowadza analogiczny przymus adwokacki do sporządzenia skargi kasacyjnej jak w postępowaniu cywilnym aktualne na tle ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi staje się orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące tej kwestii. I tak w postanowieniu z 14.01.2002 roku SN wskazał, iż "niedopuszczalna jest kasacja wniesiona przez sędziego jako pełnomocnika strony w sytuacji, gdy nie mógł być on ustanowiony pełnomocnikiem, ponieważ nie były spełnione przesłanki z art. 87 § 2 k.p.c." (I PKN 607/01, OSNP 2004/3/48). Ponadto w postanowieniu z 2.04.1998 roku SN podniósł, iż "przepisy ogólne o pełnomocnictwie (art. 86-97 KPC) mają zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym" (II UZ 21/98, OSNP 1999/8/290). Powyższe orzecznictwo jednoznacznie wskazuje, iż sędziowie, prokuratorzy, notariusze, profesorzy i doktorzy habilitowani nauk prawnych, mogą być pełnomocnikami strony przy sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej tylko w razie spełnienia wymagań ogólnych z art. 35 p.p.s.a. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2006 roku "osoby niewymienione w art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie mogą występować w charakterze pełnomocnika strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ponadto wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący w tym sensie, że osoba niespełniająca wymagań w nim oznaczonych nie może działać jako pełnomocnik procesowy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, choćby nawet udzielone jej zostało pełnomocnictwo do działania za mocodawcę na podstawie art. 98 Kodeksu cywilnego" (II SA/Gd 15/06, LEX nr 235257). Nie można również przychylić się do stanowiska, iż powyższe prowadzi do niesprawiedliwego zróżnicowania uprawnień procesowych stron postępowania (faktycznie osób fizycznych, które są najsłabszą stroną postępowania). Wszystkie bowiem strony postępowania podlegają tym samym zasadom określonym w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyjęcie zaś odmiennego stanowiska, zaprezentowanego w piśmie procesowym z 18 września 2008 roku (k.128) i umożliwienie osobom wymienionym w art. 175 § 2 p.p.s.a. wnoszenie i sporządzanie skarg kasacyjnych w każdym przypadku, bez spełnienia żadnych dodatkowych wymogów zrównałoby de facto, ich pozycję do roli adwokata lub radcy prawnego, zawodowo i zarobkowo zajmującego się tego typu sprawami. Faktycznie osoby takie wielokrotnie mogłyby sporządzać skargi kasacyjne, co nie tylko prowadziłoby do zarobkowego charakteru tego typu usług (czemu sprzeciwia się charakter zajmowanych stanowisk i co do zasady brak możliwości dodatkowego zarobkowania przez te osoby np. sędziowie). Ponadto prowadziłoby do zachwiania pozycji tych osób w wymiarze sprawiedliwości, a także w stosunku do sędziów konstytucyjnej zasady podziału władzy, poprzez uznanie, iż mogą oni występować w procesie wymiaru sprawiedliwości dowolnie i bez żadnych ograniczeń z różnych pozycji. Tym samym przepis art. 175 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek nie podlegający wykładni rozszerzającej w stosunku do zasad ogólnych. Podkreślić przy tym należy, iż obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez osoby wymienione w przepisie art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. został nałożony ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego i nie narusza zasad konstytucyjnych. Artykuł 175 nie jest sprzeczny z również z art. 13 konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Z ostatnio wymienionego przepisu wynika prawo strony do wniesienia skutecznego środka odwoławczego. Prawa tego nie przekreśla przymus adwokacki. Ratio legis jego wprowadzenia to konieczność profesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej, a nie zablokowanie skarżącemu możliwości jej złożenia. Jeżeli sytuacja materialna skarżącego nie pozwala mu na opłacenie osoby upoważnionej do sporządzenia skargi kasacyjnej, to może się on ubiegać o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy, uregulowanego w art. 243 i n. (vide: Komentarz do art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II, teza 11, por. post. NSA z dnia 8 września 2004 r., FSK 371/04, niepubl.). Stosownie do art. 178 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wojewódzki sąd administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Sporządzanie skargi kasacyjnej przez stronę z naruszeniem art. 175 § 1-3 ustawy p.p.s.a. jest brakiem kasacji, który uzasadnia jej odrzucenie (por. postanowienie NSA w Warszawie sygn. akt FSK 3/04, M.Prawn. 2004/5/202) Z tych względów na mocy art. 178 w zw. z art. 175 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało odrzucić skargę kasacyjną doktora habilitowanego nauk prawnych.