II SA/Bk 464/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta A. z dnia [...].02.2014 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. W dniu 9 stycznia 2014 r. do Miejskiego ośrodka Pomocy Społecznej w A. wpłynął wniosek D. H. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na dzieckiem E. H. urodzoną 14 sierpnia 1998 r. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką od piątku do niedzieli lub poniedziałku, gdyż córka jest osobą niewidomą i autystyczną wymagającą szczególnej opieki i edukacji. Natomiast od poniedziałku do piątku uczy się w Szkole Podstawowej w L. Wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z innych tytułów, zaś z jej oświadczenia wynika, że jest współwłaścicielem gospodarstwa z mężem o powierzchni 0,1040 ha ziemi, która jest jej rodzinnym siedliskiem. Organ po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. oraz dziećmi D., E. oraz teściową Cz. D. H. posiada również dwoje dzieci: syna M. H., który zamieszkuje w B. oraz córkę A. G. która przebywa w A. Mąż jest ubezpieczony w KRUS i jest zarejestrowany w PUP w A. jako poszukujący pracy. D. H. jest również zarejestrowana w PUP. Źródłem utrzymania rodziny jest renta teściowej, gdyż córka U. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Fakt posiadania gospodarstwa rolnego przez D. i K. H. potwierdzony został zaświadczeniem nr [...] wydanym dnia [...] stycznia 2014 r. przez Urząd Gminy w A. W oparciu o powyższe ustalenia Kierownik Miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej w A., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta A., decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia powołał art. 104 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22, art. 20 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. ) oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r. poz. 3). W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy, ponieważ jest matką opiekującą się niepełnosprawnym dzieckiem, legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, co do którego orzeczono, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 22 ww. ustawy zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne nie należy do żadnego z wyżej wymienionych kręgów osób, bowiem w jego sytuacji nie może być mowy o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ wskazał również, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia rolnik. Taka definicja zawarta jest w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W art. 6 ust. 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku to rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest więc osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej (...). Organ wskazał, że wnioskodawczyni wraz z mężem są podatnikami łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,04 ha użytków rolnych, tj. 0,1040 ha przeliczeniowych. Organ powołał się również na orzecznictwo w tym zakresie (wyroki: NSA z dnia 11 marca 2011 r., I OSK 1987/10, WSA w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2011 r., II SA/Bd 379/11 i uchwała NSA siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r., I OSP 5/12) wywodząc, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a wnioskodawczyni jest rolnikiem w rozumieniu wskazanego art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Od tej decyzji odwołanie wniosła D. H. i podała, że posiada nieruchomość rolną położoną we wsi O. gm. A. jako nieruchomość wydzieloną z gospodarstwa rolnego. Z działki [...] na działkę [...] o pow. 1,0520ha, grunty kl. VI, a ze względu na niską klasę gleby podatek stanowi 0 zł. Wyjaśniła, że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie jest zarejestrowana w ARiMR jako producent rolny. Działka jaką posiada nie jest gospodarstwem rolnym a nieruchomością rolną na której nie ma upraw ani produkcji hodowlanej zwierzęcej. Na działce nie ma również siedliska gospodarskiego ani budynków gospodarskich, które są nierozłącznym efektem prowadzenia działalności rolnej, produkcji rolnej. Zdaniem odwołującej uzasadnienie decyzji definicją rolnika i gospodarstwa rolnego jest dla niej bardzo krzywdzące, bo nie jest ona rolnikiem i nie prowadzi żadnej działalności rolniczej, i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu. Podała, że jest zarejestrowana w PUP w A. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dlatego spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Do odwołania dołączono kserokopie: aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r.; wypisu z ksiąg wieczystych Dz. KW [...] z [...].02.2001 r.; decyzji Wójta Gminy nr [...] z [...] stycznia 2014 r.; zaświadczenia z PUP nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r.; zaświadczenia z PUP nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r., oświadczenia z dnia 4 marca 2014 r. i kopię zaświadczenia [...] ARiMR z dnia [...] marca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I –instancyjne. W uzasadnieniu podano, że przedmiotem postępowania jest ustalenie czy D. H. przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ustawy. W związku z tym należało przeanalizować stan faktyczny sprawy w odniesieniu do wskazanej regulacji. Organ podał, że z akt sprawy wnika, iż wnioskodawczyni zarejestrowana jest w PUP w A. jako osoba bezrobotna od dnia 5 stycznia 2012 r. bez prawa do zasiłku od dnia 13 stycznia 2013 r. Z zaświadczenia nr [...] Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla dzieci Niewidomych w L. wynika, że E. H. - córka wnioskodawczyni - jest uczennicą kl. V Szkoły Podstawowej dla Niewidomych w L. w roku szkolnym 2013/2014 i w czasie roku szkolnego przebywa w internacie, gdzie jest zameldowana tymczasowo na okres nauki, a Ośrodek zapewnia opiekę. Z kolejnego zaświadczenia z dnia 31 stycznia 2014 r. wynika, że korzysta z całodobowej opieki przez 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku. W ocenie Kolegium, w tym czasie wnioskodawczyni nie sprawuje faktycznej opieki nad córką może więc podjąć zatrudnienie. W tej kwestii Kolegium nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji wyrażonym w zaskarżonej decyzji i stwierdza, że niepodejmowanie zatrudnienia przez D. H. nie jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką tj. nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Wobec powyższego Kolegium nie znajdując przyczyn do wzruszenia decyzji organu I instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i obowiązane było utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, chociaż z innych przyczyn, niż to wskazał organ I instancji w swoim rozstrzygnięciu. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożyła D. H. i zarzuciła błędną i niewłaściwą interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem córka korzysta z całodobowej opieki przez 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku. Córkę przywozi na zajęcia w poniedziałek i odbiera w piątek po lekcjach, zatem niemożliwym jest podjęcie zatrudnienia na trzy dni pracy w tygodniu, ponieważ na dojazd do ośrodka w L. musi poświęcić piątek i poniedziałek. Ponadto zarzuciła, że organ I instancji błędnie uznał ją za rolnika, albowiem nie podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie jest zarejestrowana w ARiMR jako producent rolny, nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej, spełnia ona wszystkie warunki aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Obecnie sytuacja materialna skarżącej jest dramatyczna, albowiem 3 kwietnia 2014 r. zmarła teściowa, która wspierała domowy budżet swoją emeryturą. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę decyzji, bądź jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji przesłanek stanowiących postawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy podały różne podstawy materialnoprawne i tak organ I instancji jako podstawę odmowy świadczenia wskazał przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. dalej powoływana jako ustawa). Powołując się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12 stwierdził, że fakt posiadania przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego uniemożliwia przyznanie jej świadczenia. Jeżeli chodzi o organ odwoławczy to ani z sentencji decyzji, ani z jej uzasadnienia nie wynika w sposób jednoznaczny jaka była przyczyna odmowy wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy co prawda utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I –instancyjne ale w uzasadnieniu podał, że decyzja odmowna została utrzymana z innych przyczyn niż wskazał organ I instancji. Z treści uzasadnienia można się jedynie domyślać, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia przez organ odwoławczy jest fakt przebywania córki wnioskodawczyni w placówce zapewniającej całodobową opiekę – czyli przesłanka negatywna o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy. Przechodząc do oceny stanowiska organu I instancji podać należy, że w ocenie Sądu w stanie faktycznym kontrolowanego postępowania administracyjnego nie znajduje zastosowania teza uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012r., I OPS 5/12. Uchwała NSA stwierdziła, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Uchwała zapadła na tle stanu faktycznego odmiennego od realiów niniejszej sprawy. Z uzasadnienia uchwały wynika wprost, że tłem wypracowanej tezy była sytuacja osoby prowadzącej gospodarstwo rolne i podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników tj. takiej dla której praca na roli była jedynym źródłem utrzymania rodziny a posiadane gospodarstwo rolne dawało podstawę do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno – rentowym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują natomiast, że skarżącej można co najwyżej przypisać status rolnika posiadającego gospodarstwo rolne rozumiane jako "obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej", ale bez przymiotu jego "prowadzenia". W uzasadnieniu uchwały NSA I OPS 5/12 wyjaśnione zostało na czym polega prowadzenie działalności rolniczej. Wskazano, że wiąże się ono ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, przy czym praca lub czynności nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej a mogą polegać także na zarządzaniu gospodarstwem, przybierającym jednak charakter zawodowy, stały, osobisty i realizujący interesy posiadacza gospodarstwa. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego to stała i osobista działalność rolnika, mająca charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności związanych z jego prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Wywiódł, że wyłącznie praca w gospodarstwie rolnym i zarządzanie nim jest formą aktywności zawodowej rolnika uprawianą dla celów zarobkowych, która wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżąca wraz z mężem są właścicielami – na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości rolnej o powierzchni 1,0520 ha (0,1040 ha przeliczeniowego) położonej we wsi O. Jak wynika jednak z zaświadczenia wystawionego przez KRUS w A. na dzień 9 stycznia 2014 r. skarżąca nie figurowała w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników, od dnia 5 stycznia 2012 r. jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w A. (zaświadczenie z dnia [...] lutego 2014 r.), nie figuruje w ewidencji producentów ARiMR jako producent rolny i nie pobiera dopłat (zaświadczenie z dnia [...] marca 2014 r.). Powyższe okoliczności wskazują na niemożność uznania za wykazaną w sprawie okoliczności "prowadzenia gospodarstwa rolnego" przez skarżącą, a w konsekwencji na nietrafność "przeniesienia" na grunt niniejszej sprawy tezy uchwały NSA sygn. I OPS 5/12. Uchwała NSA nie może być odczytywana w oderwaniu od realiów sprawy, na tle których została podjęta. Negatywna przesłanka przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego odnosi się wyłącznie do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. Również nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014r. poz. 567) przyznała wprost uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego a małżonkowi rolnika lub domownikowi w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (vide: dodany art. 17 "b" ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Samo posiadanie gruntów rolnych z którym to posiadaniem nie wiąże się ani faktyczne uprawianie gruntów ani też zarządzanie nimi i czerpanie korzyści finansowych, nie pozbawia rolnika uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Marginalnie zaznaczyć należy, że w przypadku stwierdzenia iż matka osoby wymagającej opieki nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podstawą prawną omowy przyznania świadczenia powinien być przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy a nie jak wskazuje organ I instancji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przechodząc do oceny stanowiska organu odwoławczego, w ocenie Sądu, również i w tym wypadku stwierdzić należy, że stan faktyczny kontrolowanego postępowania nie dawał podstaw do przyjęcia iż została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy. Zgodnie z tą regulacją świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Z okoliczności sprawy niniejszej wynika, że córka skarżącej korzysta z całodobowej opieki Ośrodka Szkolno – Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych w L. 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku (zaświadczenie z ośrodka z dnia [...] stycznia 2014 r.). Skarżącą przywozi córkę na zajęcia w poniedziałek i zabiera do domu w piątek po zajęciach. A zatem osoba wymagająca opieki korzysta z całodobowej opieki ośrodka przez okres nie przekraczający 5 dni. Brak było zatem podstaw do zastosowania w sprawie niniejszej tej przesłanki. Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji raz jeszcze przeanalizuje stan faktyczny dotyczący sytuacji skarżącej biorąc pod uwagę powyższe stanowisko Sądu, a następnie wyda decyzję w oparciu o przesłanki art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonując prawidłowej kwalifikacji prawnej. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.