II SA/Bk 47/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę II SA/Bk 47/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] października 2012 r. znak [...], którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Przyczyną odmowy było niespełnienie warunku dochodowego. Organ I instancji rozważył też możliwość przyznania zasiłku okresowego zwrotnego, jednak nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia w tej formie. Ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, figuruje w ewidencji osób bezrobotnych – bez zasiłku, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2011 r., którym została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2013 r. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 3,1195 ha przeliczeniowych, co daje dochód w wysokości 645,74 zł. Otrzymała z ZMK w B. mieszkanie do remontu na własny koszt, jednak remontu tego nie wykonała, przeprowadziła tylko drobne naprawy. Zalega w opłacie czynszu z tytułu najmu mieszkania. Z tego tytułu od maja 2012 r. przystąpiła do programu oddłużeniowego, zaległość została rozłożona na 24 raty. Przyznano jej dodatek mieszkaniowy na okres V - X 2012 r. w wysokości 297,55 zł miesięcznie. Ma też zawartą z ZMK umowę na wynajęcie magazynu, w którym przechowuje meble, sprzęt gospodarstwa domowego i ponosi z tego tytułu wydatek w kwocie 151,58 zł miesięcznie. Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego jest też zobowiązana do opłacania podatku rolnego i składki na ubezpieczenie społeczne rolników (zalega z płatnością tych składek). Zainteresowana podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oświadczyła, że nadal jest właścicielką gospodarstwa rolnego i nie jest ono użytkowane ani wydzierżawione. Nie została uznana przez lekarza rzeczoznawcę KRUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym ani też nie stwierdzono jej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organ wyliczył, że dochód zainteresowanej ogółem wyniósł 943,29 zł miesięcznie i przekracza kwotę 542 zł stanowiącą kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Dochód z gospodarstwa rolnego został zsumowany z dochodem z tytułu dodatku mieszkaniowego. Organ uznał, że zainteresowana nie spełnia warunków do przyznania zasiłku okresowego, zarówno o charakterze bezzwrotnym, jak i o charakterze zwrotnym. W ocenie organu nie jest takim warunkiem w szczególności to, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem jest ona właścicielką gospodarstwa rolnego, z którego może uzyskiwać korzyści. W odwołaniu od tej decyzji K. M. wskazała, że decyzja jest niesprawiedliwa. Wyjaśniła, że w roku 2010 otrzymywała zasiłek okresowy, natomiast od tego czasu uległa zmianie jej sytuacja dochodowa, bowiem otrzymuje obecnie comiesięcznie dodatek mieszkaniowy w kwocie 297, 55 zł. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołująca nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego ją do otrzymanej pomocy. Na jej dochód składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 645, 74 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 297, 55 zł. Suma tych kwot przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W skardze do sądu administracyjnego K. M. zarzuciła, że obliczając dochód organ nie odliczył kwoty 122 zł z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne comiesięcznie przez nią opłacanej. Wyjaśniła również, że większą część posiadanego gospodarstwa (7, 78 ha) wydzierżawia. Dołączyła informację o wysokości składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz kserokopię umowy dzierżawy z dnia 10 grudnia 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę prawną do przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, której to osoby dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - na dzień wydawania decyzji - wynosiło 542 zł. Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, które jest jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego. W sytuacji, gdy skarżąca posiada gospodarstwo rolne, dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. tzn. jako iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z ha przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. W niniejszej sprawie zaistniała szczególna sytuacja, bowiem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku okresowego w dniu 2 października 2012 r. Z końcem września 2012 r. przestało obowiązywać rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), zgodnie z którego § 1 pkt 2 "e" kwota dochodu z gospodarstwa rolnego została określona jako 207 zł. Natomiast z dniem 1 października 2012 r. zaczęło obowiązywać rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), w którym kwotę tego dochodu ustalono na 250 zł. Należy wskazać, że w wymienionych rozporządzeniach ustalono również kryteria dochodowe (na podstawie rozporządzenia z 2009 r. wynosiło ono 477 zł, od dnia 1 października 2012 r. – 542 zł). Zdaniem sądu prawidłowo organy przyjęły, że kwotę kryterium dochodowego należy uwzględnić z daty wydawania decyzji (czyli w sprawie niniejszej jako 542 zł), natomiast kwotę dochodu uzyskiwanego z 1 ha przeliczeniowego – z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. w tym wypadku z września 2012 r. (207 zł). Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania decyzji zaskarżonej, stanowił iloczyn ilości ha przeliczeniowych (3, 1195 ha) i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego wskazanej w § 1 pkt 2 "e" rozporządzenia z dnia 29 lipca 2009 r. Wyniósł zatem 645, 74 zł. Na dochód skarżącej, oprócz tego z gospodarstwa rolnego, składała się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 297, 55 zł, co daje łączny dochód 943, 29 zł. Przekroczone zatem zostało kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania 542 zł. Prawidłowo nie pomniejszono również, co zarzucono w skardze, kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. wyliczony dochód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jednak, w ocenie sądu, odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, zadłużenie skarżącej z tytułu nieopłaconych składek na dzień 2 lutego 2012 r. za okres od III kwartału 2010 r. do I kwartału 2012 r. wynosi 2.126,60 zł plus odsetki w wysokości 104 zł. Skarżąca ze skargą przedłożyła informację o wysokości składek oraz wystawiony rachunek z tego tytułu na kwotę 366 zł, jednak nie wynika z jego treści, aby został opłacony. W tej sytuacji brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. Na marginesie można wskazać, że dochód skarżącej przekraczałby kryterium ustawowe (542 zł) również w wypadku ewentualnego odliczenia składek w wysokości 122 zł (943, 29 zł – 122 zł = 821,29 zł). Należy również podzielić stanowisko organu z odpowiedzi na skargę, odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ujawnionej na etapie postępowania sądowego, okoliczności wydzierżawiania gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres 2009 - 2019. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA ze sprawy I OSK 1327/10 (wyrok z dnia 4 stycznia 2011 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA), że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości z 1 ha przeliczeniowego wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Stąd też fakt wydzierżawienia gruntów gospodarstwa skarżącej nie miał wpływu na sposób ustalenia wysokości dochodu z niego uzyskiwanego. Całokształt powyższych okoliczności uprawnia do wniosku, że skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Organ dokonał również analizy sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r. (III SA/Kr 401/11, dostępnym w CBOSA) stwierdził, że szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu ludzkiej zapobiegliwości. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2011 r. wskazał, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (I OSK 1083/11, CBOSA). Skład orzekający w tej sprawie podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zachodzi tak interpretowany, szczególnie uzasadniony przypadek. Zasadnie więc przyjął organ, że trudna sytuacja finansowa skarżącej takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca nie jest zainteresowana poprawą sytuacji materialnej. Świadczy o tym chociażby treść umowy dzierżawy, która została zawarta wyłącznie za "opłacanie podatku rolnego". Nie podejmuje też skarżąca innych działań mających tę sytuację poprawić np. nie przenosi rzeczy z wynajmowanego magazynu (za którego korzystanie opłaca czynsz) do mieszkania i nie obniża w ten sposób ponoszonych wydatków. Również wskazać należy, że umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącej zupełnie z rynku pracy. Nawet jeśli nie jest ona w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych. O szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 41 u.p.s. można natomiast mówić wówczas, gdy brak jest możliwości poprawy sytuacji strony, która to okoliczność nie występuje w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.