II SA/Bk 474/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska – Bytys (spr.), po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2008 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2008 r. oddalającego wniosek Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2008 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o warunkach zabudowy w postępowaniu wznowieniowym p o s t a n a w i a przyznać skarżącej Z. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Z. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podała, iż jest emerytką i obecnie sama prowadzi gospodarstwo domowe z uwagi na fakt, iż mąż w 2005 r. wyjechał za granicę. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 924, 72 zł miesięcznie i nie posiada informacji o dochodach męża. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o powierzchni 45, 7 m2, zaś mąż posiada cztery tysiące funtów oszczędności. Skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do wyczerpującego przedstawienia własnej sytuacji majątkowej poprzez podanie: rodzaju i wielkości otrzymywanej od męża pomocy finansowej, wysokości dochodu męża z tytułu jego pracy za granicą, wysokości bieżących miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, stanu majątkowego przebywającego za granicą męża, a ponadto dołączenia odcinka emerytury i wyciągu z rachunków bankowych obrazującego stan oszczędności z okresu ostatnich trzech miesięcy (k. 17). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca powtórzyła dotychczas przekazane sądowi informacje na temat jej obecnej sytuacji rodzinno - majątkowej oraz podała, iż nie zna zarobków męża, z którym utrzymuje kontakt wyłącznie telefoniczny. Wskazała, iż na jej miesięczne wydatki składają się następujące kwoty: 300 zł czynsz, 60 zł światło, około 30 zł gaz, około 70 zł PZU, 32 zł bilet miesięczny oraz wydatki na wyżywienie. Podała również, iż jest przewlekle chora na cukrzycę i znaczne kwoty wydaje na lekarstwa. Mąż odwiedził ją przed półtora roku. W związku z jego pobytem za granicą pozostają faktycznie w separacji. Podała, iż 26 czerwca 2008 r. w jej mieszkaniu miał miejsce pożar. Wniosła ponownie o przyznanie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych. W pozostałej części uzasadnienia pisma z dnia 20 sierpnia 2008 r. skarżąca podniosła argumenty przeciwko zaskarżonej decyzji jak również wnioski, które nie mają wpływu na rozpoznanie prośby o przyznanie prawa pomocy (np. wniosek o sprawdzenie stanu majątkowego prezesów spółdzielni). Postanowieniem z dnia 12 września 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Z. S. o przyznanie prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, iż skarżąca jest w stanie pokryć koszty postępowania sądowoadministracyjnego mając na uwadze posiadane przez jej męża oszczędności w kwocie 4.000 funtów. Referendarz sądowy powołał się na art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani do szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, w tym również materialnej, związanej z toczącymi się postępowaniami sądowymi, w których jedno z nich jest stroną. Obowiązku powyższego nie wyłącza istnienie między małżonkami rozdzielności majątkowej, a tym bardziej fakt pobytu jednego z nich za granicą i posiadanie oszczędności znacznie przewyższających kwotę koniecznego do uiszczenia wpisu sądowego. Nadto, jak podał, prawo pomocy zostało zarezerwowane wyłącznie dla pomiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i wyłącznie wówczas, gdy wykażą, że nie są w stanie ich ponieść. W sprawie niniejszej dochód miesięczny skarżącej wystarcza jej na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, a w/w nie jest również osobą zadłużoną. Nie przedstawiła jednak wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, do czego była wzywana pod rygorem oddalenia wniosku o prawo pomocy. Z uwagi na powyższe, zdaniem referendarza sądowego, należało uznać, iż nie wykazała w przekonujący sposób, iż faktycznie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Odpis powyższego postanowienia skarżąca odebrała w dniu 23 września 2008 r. (k. 26) i w dniu 30 września 2008 r. złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła "niewłaściwe rozpatrzenie" jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu wywodziła, iż występuje w sprawie jako osoba fizyczna i nie dla zysku, a z troski o bezpieczeństwo mieszkańców i przyszłych pokoleń. Podniosła, iż "sędziowie i pracownicy w/w sądu utrzymywani są z naszych podatków i budżetówki, a to jest sprawa dla bezpiecznej starości mieszkańców naszego osiedla". Wskazała, iż przy wydawaniu zaskarżonej przez nią decyzji doszło do istotnych naruszeń prawa budowlanego, za które powinny zapłacić osoby winne tych naruszeń. Oświadczyła, iż mąż odebrał jej prawo dysponowania kontem. Podniosła, iż nie jest prawnikiem, a prawa pomocy, w tym ustanowienie radcy prawnego, umożliwi jej działanie na rzecz dobra ogółu. Zarządzeniem z dnia 09 października 2008 r. w związku z oświadczeniem skarżącej, iż mąż odmówił jej prawa działania w jego imieniu oraz faktem, iż w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone jej przez męża T. S. – wezwano w/w do wskazania, czy skargę składa w imieniu obojga małżonków, czy tylko w imieniu własnym i w zależności od udzielonej odpowiedzi: do nadesłania aktualnego pełnomocnictwa lub też do podania adresu korespondencyjnego T. S. W odpowiedzi na powyższe skarżąca wniosła o ustanowienie radcy prawnego i przeprowadzenie postępowania bez konieczności ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Powtórzyła jak w poprzednich pismach, iż nie zgadza się z decyzją zezwalającą na usytuowanie nowego budynku mieszkalnego w bliskiej odległości od bloku, w którym mieszka, albowiem będzie to uciążliwe dla mieszkańców i spowoduje zaburzenie ładu na osiedlu. Wskazała, iż wielokrotnie rozmawiała z władzami B. oraz z inwestorem na temat projektowanego zamierzenia budowlanego i była wprowadzana w błąd co do jego usytuowania. Wniosła również o wskazanie przyczyny pożaru w jej mieszkaniu. Oświadczyła, iż "Nie informowałam męża o swoich działaniach i postępowania w sprawie. Oświadczam ostatni raz, że sama ponoszę konsekwencje swego działania". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odpłatność jest jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądem administracyjnym. Reguła ta doznaje wyjątków tylko w sytuacjach określonych przepisami. Są to zwolnienia ustawowe wymienione zwłaszcza w przepisie art. 239 p.p.s.a. oraz prawo pomocy, czyli zwolnienie od kosztów sądowych na wniosek strony. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego to żądający zwolnienia od kosztów sądowych ma wykazać, iż konieczność ich poniesienia przekracza jego możliwości. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej wykazała, iż nie posiada ona możliwości uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów wiążących się ze skutecznym zainicjowaniem postępowania w sprawie niniejszej. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż skarżąca posiada co prawda stałe, jednak niewysokie dochody - 924, 72 zł (emerytura). Jest to jej jedynie źródło utrzymania. Comiesięczne wydatki skarżącej zamykają się kwotą około 520 zł nie uwzględniając, jak podała, kosztów zakupu lekarstw oraz wyżywienia. Zestawienie wysokości stałych dochodów skarżącej z wysokością należnego w sprawie niniejszej wpisu sądowego (sprawy z zakresu zagospodarowania przestrzennego - 500 zł) wskazuje, iż uzyskiwane dochody nie przewyższają kwoty wymaganych kosztów sądowych na tyle, by ich uiszczenie nie miało wpływu na powstanie uszczerbku w środkach finansowych, którymi w/w dysponuje i które przeznacza na bieżące utrzymanie. Wskazać trzeba, iż informacja podana w formularzu PPF o kwocie 4.000 funtów znajdujących się w posiadaniu męża skarżącej nie może zmienić powyższej oceny, a to wobec oświadczenia Z. S. iż, nie ma obecnie możliwości dysponowania środkami pieniężnymi znajdującymi się na koncie (k. 28). W chwili obecnej nie dysponuje ona zatem dodatkowymi, poza emeryturą, środkami finansowymi, z których mogłaby koszty sądowe pokryć. Co prawda przepis art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustanawia regułę, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i dotyczy to również tych stron, które pozostają w separacji faktycznej (vide postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. w sprawie sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8), jednak w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie jest uprawniony do badania i oceny przyczyn, dla których ta pomoc nie jest udzielana czy też przyczyn niekorzystania z tej pomocy. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wyraźnie natomiast wskazuje, kiedy następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej i jedyną przesłanką jest wykazanie, że osoba ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny (vide "Prawo pomocy w orzecznictwie NSA", materiały szkoleniowe 3/2007, s. 69). W sprawie niniejszej skarżąca wykazała, iż jej jedynym dochodem jest emerytura oraz że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, w tym pieniędzmi zgromadzonymi na koncie, do których dostęp został jej przez męża odebrany. Uprawnia to do wniosku, iż w/w faktycznie nie posiada środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych ze swoją pozycją procesową w sprawie. Negatywne rozpoznanie wniosku wiązałoby się zatem z zamknięciem drogi sądowej do dochodzenia praw skarżącej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.