II SA/Bk 479/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2006 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...]10.2004 roku nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego T. D. kwotę 255 (słownie: dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2004r. Nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. odmawiającą przyznania T. D. renty strukturalnej. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z treścią § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika - kierownik biura powiatowego Agencji w drodze decyzji administracyjnej odmawia przyznania renty strukturalnej. W toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca w dacie weryfikacji wniosku nie był już właścicielem gospodarstwa rolnego, gdyż przekazał je następcy przed wydaniem przez organ l instancji postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej, dlatego organ musiał uwzględnić tą okoliczność i odmówić przyznania wnioskodawcy renty strukturalnej. W skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Białymstoku T. D. podniósł, iż w chwili złożenia wniosku spełniał wszystkie warunki do uzyskania renty strukturalnej przewidziane w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm.), a odmowa przyznania mu tego świadczenia na podstawie § 20 ust. 3 pkt 2 powołanego rozporządzenia stanowi naruszenie prawa materialnego. Skarżący powtórzył ponadto argument podnoszony już w odwołaniu od decyzji l instancji, iż w dniu złożenia wniosku został błędnie pouczony przez jednego z pracowników Biura Powiatowego ARiMR w Ł. o konieczności jak najszybszego przekazania gospodarstwa następcy, a takie postępowanie urzędnika - zdaniem skarżącego - stanowiło naruszenie art. 8 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę T.. D. na wyżej opisaną decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Sąd stwierdził, iż zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). W ocenie Sądu w sytuacji, gdy wnioskodawca wyzbył się gospodarstwa rolnego nie czekając na dokonanie przez organ jego weryfikacji w przewidzianym przez § 20 ust. 1 rozporządzenia 40-dniowym terminie, organy obu instancji zgodnie z § 20 ust. 3 wydały decyzję odmawiającą przyznania mu renty strukturalnej. Co więcej nawet przy założeniu, że wcześniejsze przekazanie gospodarstwa rolnego było następstwem rady udzielonej skarżącemu przez pracownika biura Agencji, nie mogłoby zmienić prawnej oceny takiego stanu faktycznego. Kierownik biura powiatowego nie mógłby bowiem - wobec jednoznacznego brzmienia § 20 ust. 3 powołanego rozporządzenia - sanować skutku działania wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał ponadto, iż skarżący, akcentując potrzebę celowościowej wykładni przepisów rozporządzenia, pominął fakt, iż renty strukturalne ze środków unijnych są przyznawane do wysokości limitu określonego w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przekroczenie tego limitu ma ten skutek, że dla wnioskodawcy spełniającego przesłanki do uzyskania renty, termin jej pobierania zostaje przesunięty, a przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie działalności rolniczej przez takiego wnioskodawcę może nastąpić dopiero w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca następnego roku (§ 22 rozporządzenia). Ponadto z przepisu § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika wprost, iż decyzję o przyznaniu renty strukturalnej może uzyskać tylko ten wnioskodawca, który otrzymał pozytywne postanowienie o spełnieniu warunków do uzyskania renty, wydane w oparciu o § 20 ust. 4 rozporządzenia. Nie godząc się z tym wyrokiem pełnomocnik skarżącego T. D. wywiódł skargę kasacyjną, w której kwestionowanemu orzeczeniu zarzucił: - naruszenie prawa materialnego tj. § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) poprzez zastosowanie tego przepisu w przedmiotowej sprawie, pomimo że T. D. w chwili złożenia wniosku i przez kolejne dwa tygodnie do dnia [...] sierpnia 2004r., w przypadku weryfikacji wniosku w tym czasie uzyskałby decyzję przyznającą mu rentę strukturalną, - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela, do czego prowadziłoby zastosowanie wykładni celowościowej przepisów wskazanego w pkt 1 rozporządzenia, które de facto wskazuje, iż cała procedura przyznawania renty strukturalnej zmierza do przekazania gospodarstwa rolnego i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, a także - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 77 i 80 k.p.a. poprzez nie wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, w szczególności faktu, iż skarżący przekazał gospodarstwo rolne dwa tygodnie po złożeniu wniosku i sam dostarczył Agencji odpis aktu notarialnego, potwierdzający zbycie gospodarstwa, co mogło wskazywać na to, iż uczynił to na polecenie pracownika Agencji, co z kolei nie może pozostawać bez wpływu na ocenę słuszności wydanej decyzji oraz tego, iż organ II instancji w odpowiedzi na skargę miał wątpliwości co do zasadności podnoszonych w uzasadnieniu decyzji okoliczności, dotyczących prawidłowości okresu przekazania gospodarstwa. Mając na względzie powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo w uzasadnieniu skargi podkreślił, że zarówno w § 4 pkt 4 i pkt 5 ustawodawca użył sformułowania w czasie przeszłym "przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha", "zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej", co również przemawia na korzyść skarżącego. Wynikiem rozpatrzenia powyższej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 maja 2006r. uchylił skażony wyrok w całości i przekazał sprawę celem ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odmowa przyznania wnioskodawcy renty strukturalnej wyłącznie na tej podstawie, iż przekazał on gospodarstwo rolne przed dokonaniem weryfikacji jego wniosku przez organ (§ 20 ust. 3 pkt 2), bez sprawdzenia czy spełnia on przesłanki do przyznania mu tego świadczenia określone w § 4 rozporządzenia jest nieuzasadniona i stanowi naruszenie powołanego przepisu. Dodatkowym argumentem przemawiającym za prezentowanym stanowiskiem jest również brzmienie § 4 pkt 4 i 5, w których to ustawodawca sformułował dwie przesłanki uzyskania renty strukturalnej używając czasu przeszłego: "przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha" i "zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej". Analiza zaś wykładni funkcjonalnej przepisów regulujących procedurę weryfikacji wniosków i wydawania decyzji w sprawie przyznania lub odmowy przyznania renty strukturalnej, a w szczególności § 4-6 wskazuje, iż przekazanie gospodarstwa rolnego winno nastąpić w związku z ubieganiem się o rentę strukturalną. Stad, jeżeli przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło w związku z ubieganiem się o przyznanie renty strukturalnej po 1 maja 2004r. i zgodnie z wymogami § 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004r., to należy przyjąć warunek przekazania gospodarstwa rolnego za spełniony w rozumieniu przepisów tego rozporządzenia. W tym stanie rzeczy wskazano, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę i dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji powinien przeprowadzić analizę ustalonego w sprawie stanu faktycznego w świetle przedstawionej wykładni § 4 i 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dn. 30.08.2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego. Na wstępie rozważeń podnieść należy, iż zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie zaś samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Sąd nie może powracać do kwestii już wcześniej przesądzonych (vide: wyrok NSA z 22 marca 1999r., IV SA 527/97, LEX nr 47275). Ocena prawna o której mowa w powołanym wyżej przepisie dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, natomiast wskazania mają wytyczyć kierunek działalności organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. W tym stanie rzeczy sąd orzekający w niniejszym postępowaniu związany jest ustaleniami prawnymi i wskazaniami zawartymi w wyroku NSA z dnia 23 maja 2006r. sygn. akt II OSK 849/05. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż T. D. w dniu [...] sierpnia 2004r. wystąpił do Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Następnie po upływie dwóch tygodni od złożenia przedmiotowego wniosku oraz przed dokonaniem jego weryfikacji pod kątem spełnienia przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia, skarżący złożył akt notarialny z dnia [...] sierpnia 2004r. poświadczający przekazanie gospodarstwa rolnego. Wskazane wyżej okoliczności stanowiły podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w niniejszej sprawie. Organy obu instancji powołując się na treść § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm.) - zwanego dalej rozporządzeniem, wskazały, iż jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika, kierownik biura powiatowego Agencji w drodze decyzji administracyjnej odmawia przyznania renty strukturalnej. Stąd uznanie, iż wnioskodawca w dacie weryfikacji wniosku nie był już właścicielem gospodarstwa rolnego, gdyż przekazał je następcy, przesądziło o zastosowaniu powołanego przepisu. Tymczasem w uzasadnieniu wspomnianego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, iż odmowa przyznania wnioskodawcy renty strukturalnej wyłącznie na tej podstawie, iż przekazał on gospodarstwo rolne przed dokonaniem weryfikacji jego wniosku przez organ, bez sprawdzenia czy spełnione są przesłanki do przyznania tego świadczenia określone w § 4 rozporządzenia jest nieuzasadniona i stanowi naruszenie powołanego przepisu. Zgodnie zaś z § 4 rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Spełnienie wszystkich tych przesłanek przez wnioskodawcę ubiegającego się o przyznanie mu tego świadczenia powinno skutkować pozytywnym rozpatrzeniem jego wniosku przez organ. Warunki dotyczące sposobu przekazania gospodarstwa rolnego oraz osoby na rzecz, której takie gospodarstwo może zostać przekazane zostały szczegółowo określone w § 6 i 7 rozporządzenia, natomiast pojęcie "zaprzestania działalności rolniczej" sprecyzowane w § 9 powołanego aktu prawnego. W konkretnej sprawie podjęcie decyzji o odmowie przyznania renty strukturalnej nie zostało poprzedzone dokonaniem weryfikacji wniosku pod kątem spełnienia przez skarżącego wyżej wskazanych przesłanek. Przeciwnie zdaniem Sądu w oparciu o przepis § 20 ust. 3 automatycznie przyjęto, iż wnioskodawca, jako że nie jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni co najmniej 1 ha nie spełnia warunku uzyskania renty strukturalnej. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, iż organy obu instancji przy wydawaniu kwestionowanych rozstrzygnięć naruszyły wyżej wymienione przepisy. Godzi się też zauważyć, iż celem przepisów dotyczących przyznawania renty strukturalnej jest skłanianie rolników będących w określonym wieku do przekazywania gospodarstw ludziom młodym i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Stąd uzasadnienia przepisów regulujących procedurę weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej i wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie należy upatrywać w zabezpieczeniu wnioskodawców przed pochopnym przekazywaniu gospodarstw rolnych z uwagi na trudne do odwrócenia skutki takich czynne prawnych. W tych uwarunkowaniach postępowanie wnioskodawcy, który przekazuje gospodarstwo rolne osobom określonymi § 7 rozporządzenia przy założeniu, że spełnia przesłanki do otrzymania renty strukturalnej należy ocenić jako działanie na własne ryzyko, nie mniej jednak nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do zaprzestania przez organ dalszej weryfikacji wniosku pod kątem spełnienia przez niego warunków uzyskania świadczenia, a w konsekwencji podstawy do odmowy przyznania mu renty strukturalnej. Końcowo podnieść również należy, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby organy administracji publicznej przy podejmowaniu decyzji w niniejszej sprawie badały czy przekazanie gospodarstwa rolnego przez skarżącego nastąpiło w związku z ubieganiem się o przyznanie renty strukturalnej i było zgodne z wymogami § 6 powołanego rozporządzenia. Nadto w ocenie Sądu organ nie sprawdzał, czy rolnik - nabywca gospodarstwa rolnego jest następcą rolnika w rozumieniu § 7 powołanego rozporządzenia. Wobec powyższego organ dopuścił się również naruszenia art. art. 77 i 80 k.p.a. poprzez nie wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, co również nie pozostaje bez wpływu na ocenę słuszności wydanej decyzji. Wobec stwierdzonego naruszenia wyżej wymienionych przepisów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. Organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien mieć na względzie treść wyżej wskazanych przepisów prawa i prawidłowo je zastosować. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152, zaś o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. -