II SA/Bk 482/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] lipca 2005 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia obowiązku podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej p o s t a n a w i a odrzucić skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. stwierdził, że E. W. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie 01 sierpnia 1999 – 26 lipca 2001 r. i od 13 listopada 2001 r. do nadal. E. W. złożył do sądu administracyjnego pismo zatytułowane "Odwołanie" zawierające zarzuty wobec powyższego rozstrzygnięcia, dotyczące naruszenia art. 6, 7, 8, 9 oraz art. 107 § 3 Kpa. Pismo potraktowano jak skargę. W obszernym uzasadnieniu w/w zakwestionował błędne, jego zdaniem, stanowisko organu co do stwierdzenia podlegania przez niego obowiązkowi ubezpieczenia społecznego we wskazanych w decyzji okresach. Podniósł, że w spornym czasie zgłaszał zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, co zwalniało go z obowiązku opłacania składek. Zarzucił organom niekonsekwencję, działanie schematyczne i brak indywidualnego podejścia do sprawy. Skarga została uzupełniona pismem z dnia 04 sierpnia 2009 r. (k. 46). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej, bo dotyczącej przedmiotu pozostającego poza zakresem właściwości sądów administracyjnych. Wskazał, że decyzja z [...] lipca 2005 r. była kwestionowana przez E. W. przed sądem powszechnym – Sądem Okręgowym w B., który postanowieniem z dnia 29 maja 2006 r. w sprawie sygn. akt V U [...] odrzucił odwołanie w/w jako spóźnione. Zażalenie na to postanowienie zostało następnie oddalone przez Sąd Apelacyjny w B. w dniu 28 lipca 2006 r. w sprawie sygn. akt III AUZ [...]. Bezskuteczna okazała się również podjęta przez skarżącego próba wzruszenia decyzji z [...] lipca 2005 r. w trybie nadzwyczajnym, bowiem organ rentowy w dniu [...] czerwca 2007 r. odmówił wznowienia postępowania. Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 24 października 2007 r. oddalił odwołanie od tej decyzji, Sąd Apelacyjny w dniu 31 stycznia 2008 r. utrzymał w mocy ten wyrok, a Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 17 września 2008 r. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej. Organ rentowy wskazał ponadto, że nadzór w trybie administracyjnym nad działalnością ZUS sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, bowiem sprawa przedstawiona tutejszemu sądowi do kontroli nie podlega właściwości sądownictwa administracyjnego. Wyjaśnienie stronie przyjętego stanowiska należy zacząć od ustalenia przedmiotu sprawy oraz sytuacji procesowej skarżącego. Skarżący kwestionuje przed sądem administracyjnym decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą stwierdzenia podlegania przez niego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w latach 1999-2001 i do nadal. Spór dotyczy zatem materii ubezpieczeń społecznych. Istotne jest również, że w stosunku do skarżonej decyzji toczyły się już postępowania przed sądem powszechnym, zakończone prawomocnymi rozstrzygnięciami tego sądu niekorzystnymi dla skarżącego (odrzucono odwołanie od decyzji z [...] lipca 2005 r. i odmówiono przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od orzeczenia oddalającego jego odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej wznowienia postępowania w stosunku do w/w decyzji z [...] lipca 2005 r.). Złożona w sprawie niniejszej skarga dotyczy zatem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której orzekał już procesowo i merytorycznie sąd powszechny, co nie jest bez znaczenia dla sposobu zakończenia niniejszego postępowania. Przede wszystkim wskazać trzeba, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnoprawnym. Występuje w nich charakterystyczne dla stosunków administracyjnych podporządkowanie jednostki organowi administracji publicznej. Sugeruje to właściwość sądu administracyjnego. Trzeba jednak pamiętać, że art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej tylko w zakresie określonym w ustawie. A zatem należy zbadać, w jaki sposób prawodawca ustalił zakres kompetencji sądów administracyjnych w sprawach ubezpieczeniowych. Wyjaśnienie tego zagadnienia wymaga sięgnięcia do podstawowego aktu z zakresu ubezpieczeń społecznych tj. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej u.s.u.s. Z zamieszczonych w niej regulacji wynika, że prawo do sądu dla spraw ubezpieczeniowych ukształtowano niejednolicie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s. w sprawach dotyczących zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczenia społecznego oraz wymiaru tych świadczeń istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego według zasad uregulowanych w Kodeksie postępowania cywilnego. Chodzi tu o odwołanie do sądu powszechnego zgodnie z regulacją art. 476 § 2 oraz art. 4778 § 1 Kpc. A zatem powyżej wymienione sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych powierzono sądom powszechnym, przez co - nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty – stały się takimi w znaczeniu formalnym (procesowym). To rozwiązanie obowiązuje od dnia wejścia w życie u.s.u.s. Stosownie natomiast do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przewidziano drogę zaskarżenia według zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Te sprawy zatem pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji, z uwagi na zastosowanie Kpa – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że nie każda sprawa dotycząca działalności organów administracji publicznej, a takimi są sprawy ubezpieczeniowe, może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem istnieje przepis szczególny, w myśl którego właściwy jest sąd powszechny, to charakter sprawy ma znaczenie drugorzędne (vide postanowienie NSA z 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08, http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem wobec treści art. 83 ust. 1, 2 i 4 u.s.u.s. uprawniony jest wniosek, że tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 tej ustawy, dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. Jak ustalono powyżej, przedmiotem skargi w sprawie niniejszej jest decyzja stwierdzająca obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresach w niej wskazanych. Konfrontując tak ustalony przedmiot sprawy z treścią art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stwierdzić należy, że pozostaje on poza zakresem kognicji sądów administracyjnych. Kwestionowana decyzja nie rozstrzyga bowiem o materii w tym przepisie wymienionej, a więc o umorzeniu składek lub przyznaniu lub odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jej przedmiotem jest ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, który to przedmiot należy zakwalifikować do materii wymienionej w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. z takim skutkiem, że od decyzji wydanej na tej podstawie służy stronie odwołanie do sądu powszechnego. Z akt wynika, że skarżący z drogi odwołania do sądu powszechnego korzystał, przy czym wyczerpał również przed tym sądem możliwość kontroli instancyjnej tak orzeczenia odrzucającego jego odwołanie, jak i odmawiającego wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] lipca 2005 r. Od tego czasu nie uległy zmianie przepisy w zakresie dopuszczalności drogi sądowej tzn. nie uległ zmianie zakres przedmiotowy art. 83 ust. 1 u.s.u.s., pod który kwalifikuje się przedmiot decyzji z [...] lipca 2005 r. Zatem tak jak poprzednio, tak i obecnie nie jest możliwe rozpoznanie w niniejszym postępowaniu skargi zatytułowanej "Odwołanie", bowiem przepisy prawa właściwości sądów administracyjnych w sprawach przebiegu ubezpieczeń nie przewidywały i nadal nie przewidują. Dlatego skarga, dotycząca kwestii nieobjętych właściwością sądów administracyjnych, podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na przeszkodzie niniejszemu odrzuceniu skargi nie stoi treść przepisu art. 58 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu niewłaściwości sądu, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Zaznaczyć należy, że odrzucenie przez Sąd Okręgowy postanowieniem z 29 maja 2006 r. odwołania od zaskarżonej obecnie decyzji nie nastąpiło z powodu niewłaściwości tego sądu, ale z uwagi na jego spóźnione wniesienie i brak podstaw do przywrócenia terminu (vide uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 28 lipca 2006 r., k. 81). Powyższe świadczy o tym, że sąd powszechny co do zasady uznał swoją właściwość w sprawie, wyłączając tym samym właściwość sądu administracyjnego, jednak nie rozpoznał merytorycznie odwołania z przyczyn procesowych, innych niż niedopuszczalność drogi sądowej. W sprawie niniejszej nie może również znaleźć zastosowania przepis art. 59 § 1 p.p.s.a. umożliwiający przekazanie sprawy według właściwości, bowiem dotyczy on wyłącznie przekazania między sądami administracyjnymi, a nie między sądem administracyjnym a sądem powszechnym z powodu braku właściwości tego pierwszego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.