II SA/Bk 486/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego - oddala skargę.- Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia [...] października 2007 r. Z. P. zwróciła się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przyznanie zasiłku stałego w związku z wydanym orzeczeniem lekarskim. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. organ I instancji przyznał stronie pomoc finansową w formie zasiłku stałego na okres od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] marca 2008 r. w wysokości [...] zł oraz od dnia [...] kwietnia 2008 r. w kwocie [...] zł. Organ ustalił, iż Z. P. spełnia przesłanki do otrzymania wnioskowanej pomocy. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające (wywiad środowiskowy z dnia [...] lutego 2008 r., zeznania świadków oraz opinia policji) potwierdziło, iż w/w prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. L.. Powyższe ustalenie skutkowało przyjęciem do niniejszego postępowania dochodów K. L.. W konsekwencji kwota jego dochodów z tytułu emerytury oraz ilość osób w rodzinie miało wpływ na wyliczenie wysokości zasiłku stałego. Nie godząc się z tym stanowiskiem Z. P. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.. Odwołująca podniosła, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niezgodny ze stanem faktycznym, albowiem osoba po operacji raka jest niezdolna do prowadzenia domu i potrzebuje opieki osób trzecich. Wyjaśniła, że dane do sporządzonego przez Ośrodek wywiadu środowiskowego w dniu [...] lutego 2008 r. podał K. L., który się nią opiekuje. Nadto podała, iż zaskarżona decyzja wskazuje, że zapoznała się z materiałem dowodowym i jest jej podpis, ale ona tego wszystkiego nie rozumie i nie wie, o co chodzi. Z uwagi na to, że nie mogła stawić się na przesłuchanie świadków, organ odmówił wzięcia udziału w jej imieniu K. L.. W dniu [...] kwietnia 2008 r. była wraz z K. L. w Ośrodku, aby uzyskać kserokopie protokołów z zeznań świadków, jednak organ kopii nie zrobił. Zdaniem odwołującej świadek E. i K. W. złożyli inne zeznania, niż te które są w protokole, bowiem nie umieją pisać, ani czytać. Jednocześnie wyjaśniła, że w chwili obecnej zamieszkuje w P. u J. P.. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] maja 2008 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż warunki przyznania pomocy w formie zasiłku stałego zostały uregulowane w art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą. Świadczenie to przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się m.in. taką, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt l ustawy). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł ("kryterium dochodowe na osobę w rodzinie"), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15, w tym niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy, odwołująca spełnia ustawowe warunki do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Jest osobą pełnoletnią, nie pracuje zawodowo, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. L. (dowód: zeznania świadków z dnia [...] lutego 2008 r. i [...] marca 2008 r., z których wynika, w sposób niebudzący wątpliwości, że odwołująca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. L.). Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...] września 2007 r. znak: [...], a ustalony stopień niepełnosprawności orzeczono na trwałe. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest emerytura rolnicza K. L. w wysokości [...] zł. Stąd dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w okresie od października 2007 r. do marca 2008 r. wynosi [...] zł ([...]zł : 2 osoby), natomiast od miesiąca kwietnia - [...] zł ([...] zł : 2 osoby) i nie przekracza określonego przepisami ustawy kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. A zatem skoro Z. P. spełnia kryterium dochodowe i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, to zdaniem organu spełnia przesłanki ustawowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. Dalej wskazano, iż stosownie do art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy, zasiłek stały w przypadku osoby w rodzinie ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie. W konkretnej sprawie zasiłek stały w okresie od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] marca 2008 r. będzie stanowić różnicę między [...] zł (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie) a [...]zł (dochód na osobę) i wyniesie [...]zł, natomiast od dnia [...] kwietnia 2008 r. wysokość zasiłku stałego ([...] zł - [...] zł = 12 zł) będzie wynosić nie mniej niż 30 zł - zgodnie z art. 37 ust. 3 ustawy. Końcowo organ podkreślił, iż decyzje w przedmiocie zasiłku stałego mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia sprawy (samo przyznanie świadczenia, a także jego wysokość) nie został pozostawiony uznaniu organu pomocy społecznej, ale jest ściśle determinowany przepisami prawa, które warunkują takie, a nie inne rozstrzygnięcie sprawy. Zasady ustalania wysokości zasiłku stałego wynikają wprost z ustawy. Ustosunkowując się do kwestii zamieszkiwania przez Z. P. w P., Kolegium zauważyło, że załączone do odwołania pismo z dnia [...] kwietnia 2008 r. wydane przez Urząd Gminy w P. potwierdza zameldowanie Z. P. w miejscowości P. [...] jedynie na pobyt czasowy, tj. do dnia [...] maja 2008 r., natomiast aktualny adres miejsca pobytu stałego odwołującej jest jednak nadal L. M. [...], P.. Z kolei odnosząc się do kwestii zeznań E. i K. W., Kolegium wyjaśniło, że z notatki służbowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nadesłanej przez Ośrodek wynika, że wyżej wymienionym została odczytana treść złożonych przez nich zeznań w dniu [...] marca 2008 r. Powyższe zeznania osoby te potwierdziły jako zgodne z prawdą. Od tej decyzji Z. P. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. podnosząc, iż podjęte rozstrzygnięcie jest niezgodne ze stanem faktycznym a zarazem krzywdzące osobę niepełnosprawną. Skarżąca podała, iż mieszka w P., jest osobą samotną, niezwiązaną z inną osobą w rozumienia prawa. Po operacji raka oraz choroby umysłowej jest ogólnie niezdolna do prowadzenia żadnego gospodarstwa domowego. Potrzebuje opieki osób postronnych w ciągu całej doby i taką osobą jest K. L., który jest właścicielem nieruchomości. W roku [...] została zawarta pomiędzy nią a K. L. umowa najmu mieszkania z odpłatnością 100 zł. Skarżąca podała, iż jak była zdrowa to regulowała należności w stu procentach. Po nabytej chorobie i utracie zdrowia musiał się ktoś nią zająć i opiekować, więc został nim K. L. zamieszkały L. M. [...]. Po uzyskaniu orzeczenia lekarskiego w 2007 r. jako osoba niepełnosprawna zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o zasiłek stały. Od tego czasu zaczęły się szykany w stosunku do jej osoby ze strony Ośrodka, który sporządzał fikcyjne dowody (przesłuchiwał świadków, nie pozwolił dokonania odpisów w postaci kserokopii z powyższego dowodu). Skarżąca podniosła ponadto niewłaściwości w postępowaniu Ośrodka, które w jej ocenie są "drastyczne z naruszeniem prawa". Kolegium również pominęło istotne dowody w sprawie, a bazowało na dowodach fikcyjnych sporządzonych przez organ I instancji. Skarżąca postawiła ponadto pytanie: "jaki obowiązek prawny ma osoba nie mająca nic wspólnego z chorą umysłową P. Z., która jest zawaliskiem i ciężarem w jego życiu. Czy zmuszony jest do wyrzucenia chorej na bruk z domu". Ten problem jest w kompetencji Ośrodka w P., ale on woli bazować na dowodach sporządzonych fikcyjnie i wysyłać do władz nadrzędnych. W tym stanie rzeczy skarżąca wniosła o wnikliwe rozpoznanie jej sprawy i uchylenie decyzji Kolegium, która jest bardzo krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd rozpoznając sprawę nie może, zatem zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. - skarga podlega oddaleniu. Sąd nie posiada również uprawnień do badania słuszności oraz celowości skarżonych rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą kontrolowanej decyzji. Na wstępie podnieść należy, iż zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw - Kodeks postępowania administracyjnego z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. art. 37 ust. 1 ustawy zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się m.in. taką, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 ustawy). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł ("kryterium dochodowe na osobę w rodzinie"), przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15, w tym niepełnosprawności. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca spełnia ustawowe warunki do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Jak wynika z akt sprawy jest osobą pełnoletnią, nie pracuje zawodowo, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. L.. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...] września 2007 r. znak: [...], a ustalony stopień niepełnosprawności orzeczono na trwałe. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest emerytura rolnicza K. L. w wysokości [...] zł. Ustalony zatem w niniejszym przypadku dochód rodziny na osobę nie przekracza kwoty [...] zł, tj. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W tych uwarunkowaniach podzielić należy stanowisko organów obu instancji, iż skarżąca posiadając umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz spełniając kryterium dochodowe jest uprawnioną do otrzymania wnioskowanej formy pomocy społecznej. Odnośnie wysokości zasiłku stałego wskazać należy, iż omawiane świadczenie stanowi uzupełnienie dochodu wyżej wymienionych osób do wysokości kryterium dochodowego. Jego wysokość stanowi różnicą między owym kryterium a dochodem osoby lub rodziny potrzebującej wsparcia. W przypadku osoby w rodzinie jest to różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w tej rodzinie, bez wskazywania maksymalnej wysokości zasiłku. Istotnym jest przy tym, iż zasiłek stały nie może być niższy niż 30 zł miesięcznie (art. 37 ust. 2 i 3 ustawy). Organy obu instancji mając na uwadze wysokość dochodu rodziny skarżącej, w tym uwzględniając zmianę dochodu w okresie pobierania świadczenia - art. 106 ust. 3a ustawy, a także okoliczność, iż wniosek o pomoc został złożony w miesiącu październiku, prawidłowo ustaliły wysokość oraz okres przyznanego zasiłku, tj. od [...] października 2007 r. do [...] marca 2008 r. kwotę [...] zł (jako różnica kryterium dochodowego [...] zł i dochodu na osobę [...] zł) i za okres od kwietnia 2008 r. kwotę 30 zł ([...] zł – [...] zł = [...] zł, jednak nie mniej niż 30 zł – art. 37 ust. 3). Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sposób zaś przeprowadzonych obliczeń wysokości przyznanego zasiłku uwzględnia zasady wyrażone w wyżej przytoczonych przepisach prawa. Odnosząc się natomiast do podstawowego zarzutu skargi, a mianowicie wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w postaci przyjęcia, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. L. uznać należy go za całkowicie nieuzasadniony. Przede wszystkim twierdzeniom skarżącej przeczy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W ocenie Sądu przeprowadzone w konkretnym przypadku postępowanie wyjaśniające jednoznacznie i w sposób niebudzący wątpliwości wykazało, iż skarżąca wraz z K. L. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Powyższą okoliczność potwierdzają przede wszystkim zeznania świadków z dnia [...] lutego 2008 r. i [...] marca 2008 r., z których bezspornie wynika, iż wyżej wymienieni wspólnie zamieszkują, prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, skarżąca nigdzie nie pracuje i nie osiąga dochodów, ma kłopoty ze zdrowiem, jest na utrzymaniu K. L. (k. 46 – 51, 57-58). Powyższe zeznania zdaniem Sądu są spójne i logiczne, i jako takie nie budzą wątpliwości, nadto jak wykazały organy znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Zauważyć ponadto należy, iż przesłuchani przez organ I instancji świadkowie zeznawali uprzedzeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – art. 233 § 1-3 kk, a pod swoimi zeznaniami złożyli własnoręczne, czytelne podpisu. Treść zeznań nie wskazuje, aby składane były one pod przymusem, przeciwnie wynika z nich, iż świadkowie boją się zeznawać, gdyż to skarżąca ich zastrasza. Fakt wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego potwierdza także wywiad środowiskowy przeprowadzony w miejscu pobytu ubiegającej się o przyznanie zasiłku. Podczas jego dokonywania stwierdzono, iż w budynku w okresie, kiedy dokonywano oględzin, tj. w dniu [...] lutego 2008 r. było ogrzewane tylko jedno pomieszczenie, w pozostałych zaś nie było oznak zamieszkania i prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego (k.32). Dodatkowo okoliczność wspólnego zamieszkiwania znajduje odzwierciedlenie w pismach posterunku Policji w G. z dnia [...] marca 2008 r., jak również wcześniejszych, tj. z dnia [...] listopada 2007 r. (k. 14 i 64). W tych uwarunkowaniach ustalenie, iż skarżąca prowadzi wspólnego gospodarstwo domowego z K L nie budzi zastrzeżeń, albowiem jak już wyżej wskazano okoliczność ta znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Powyższych ustaleń nie zmienia dokument załączony do skargi - pismo z dnia [...] maja 2008 r. wydane przez Urząd Gminy w P. potwierdzający zameldowanie Z. P. w miejscowości P. [...] na pobyt czasowy, tj. od dnia [...] maja 2008 r. do [...] listopada 2008 r. Jak wynika z jego treści aktualny adres miejsca pobytu stałego skarżącej jest jednak nadal L. M. [...], P.. W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Stosownie do treści art. 7, 77 § 1 i 80 kpa organy administracji podjęły wszystkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie i dokonały jego rzetelnej oceny. Ocena ta, wbrew twierdzeniom skarżącej nie nosi cech dowolności (art. 80 i 107 § 3 kpa). W tym miejscu godzi się zauważyć, iż przedmiotem dowodu mogą być jedynie okoliczności mające znaczenie dla sprawy, a więc dotyczące jej przedmiotu i mające znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił ocenę prawną sprawy dokonaną przez organ II instancji, a skargę jako bezzasadną oddalił (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.