II SA/Bk 49/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2016 r. sprzeciwu M. D. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 marca 2016 r. o odmowie przyznania M. D. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. D. na decyzję P. Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w B. z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazanie wykonania obowiązków p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie M. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący całe swoje gospodarstwo rolne wraz z siedliskiem i budynkami przekazał na rzecz syna i synowej. Obecnie skarżący zamieszkuje wraz z żoną oraz dwójką synów i pozostaje bez żadnych dochodów. Majątek skarżącego stanowi ½ udziału w 17-letnim samochodzie osobowym (pozostała część należy do syna D. D.) oraz trzy ciągniki rolnicze i kombajn. Poza tym skarżący nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych (k. 8-11). W skardze natomiast wnioskodawca wskazał, iż utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, hoduje 30 sztuk bydła (k. 2). W związku z powyższymi rozbieżnościami pismem z dnia [...] lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia m.in. wskazania: rodzaju prowadzonej działalności rolniczej oraz posiadanego stanu inwentarza żywego i maszyn rolniczych, wysokości dochodu osiąganego z pracy na gospodarstwie rolnym, w tym hodowli bydła, wysokości dochodu netto innych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ich stanie majątkowych i otrzymanych dopłatach do gruntów rolnych, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności, w szczególności w zakresie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (także przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) (k. 14). W zakreślonym terminie skarżący oświadczył, że gospodarstwo rolne wraz z bydłem zostało przekazane aktem notarialnym w dniu [...] września 2015 r. synowi D. D. i synowej P. D. Ponadto podniósł, że do pisma dołącza wyciąg z banku oraz faktury ze sprzedaży mleka, zaś innych faktur nie posiada, bo nie sprzedaje zboża. Ponadto w piśmie odniósł się do zakresu przedmiotowej sprawy, nie wyjaśniając pozostałych kwestii, do których był wzywany (k. 15-19). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że posiadanie przez rodzinę Wnioskodawcy stałego źródła dochodu w postaci gospodarstwa rolnego pozwala na uznanie, iż skarżący jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia skarżący wywiódł sprzeciw. Podał, że przekazał gospodarstwo synowi i synowej. Wskazał, że na dzień dzisiejszy mają oni 14 krów dojnych oraz, że za ostatni miesiąc otrzymali za mleko 1.375 zł. Mając powyższe na względzie wniósł o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest zasadne. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika natomiast z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego następuje - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, w przedmiotowej sprawie na Skarżącym. Należy też wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek, a zatem powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie jednakże pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeżeli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Nieprzedłożenie żądanych przez sąd danych, bądź też przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy jest niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy zdaniem Sądu, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim w ocenie Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a nadto zawiera wiele niespójności. W złożonym oświadczeniu skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwoma synami oraz jak należy wnioskować z oświadczenia z dnia [...] lutego 2016 r. także synową P. D. (k. 15). Skarżący całe swoje gospodarstwo rolne wraz z siedliskiem i budynkami w dniu [...] września 2015 r. przekazał synowi D. D. i synowej P. D. Obecnie skarżący pozostaje bez żadnych dochodów. Majątek skarżącego stanowi jedynie ½ udziału w 17-letnim samochodzie osobowym (pozostała część należy do syna D. D) oraz trzy ciągniki rolnicze i kombajn. W skardze pisanej przez skarżącego w dniu [...] grudnia 2015 r. wnioskodawca podnosi, iż utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego, hoduje 30 sztuk bydła (k. 2), choć w odpowiedzi na wezwanie podnosi, iż w dniu [...] września 2015 r. przekazał całe gospodarstwo wraz z bydłem synowi i synowej (k. 15). W sprzeciwie podnosi, że syn i synowa mają 14 krów dojnych oraz na dzień dzisiejszy za mleko otrzymali 1.375 zł. (k.29). Wnioskodawca wprawdzie przedstawił część dokumentów wskazanych w wezwaniu, w szczególności w przedmiocie uzyskiwanych dochodów ze sprzedaży mleka za okres grudzień 2015 r. i styczeń 2016 r. wystawionych na synową oraz wyciąg z rachunku bankowego ze stanem konta na datę 15 lutego 2016 r. -1,16 zł (k. 16-19), ale nie przestawił dokumentów w zakresie ponoszonych wydatków przez jego rodzinę. Ponadto nie przedstawił sytuacji majątkowej pozostałych członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zarówno w zakresie osiąganych dochodów z przekazanego gospodarstwa rolnego (w tym dopłat do gruntów), jak i wielkości posiadanego majątku. Fakt ten uniemożliwia dokonanie pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej strony, w kontekście podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym oświadczenia złożone przez skarżącego, dają podstawę do uznania, iż rodzina skarżącego utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym hodowli bydła i wszyscy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W związku z powyższym, iż poza przedłożonymi fakturami ze sprzedaży mleka (za grudzień 2015 r. i styczeń 2016 r. oraz zadeklarowanej w sprzeciwie kwoty z tytułu sprzedaży mleka za ostatni miesiąc w wys. 1.375 zł), nieznany jest dochód rodziny skarżącego oraz ich wydatki, a także nieznana jest wielkość majątku syna skarżącego, w tym przejętego gospodarstwa rolnego. Z przedłożonych dokumentów nie można, zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że skarżący jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie umożliwiają one wszechstronnego i obiektywnego zbadania jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.