II SA/Bk 507/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 r. sprawy ze skargi "PKP Przewozy Regionalne" Sp. z o.o. P. Zakładu Przewozów Regionalnych w B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej - oddala skargę.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr 11 o stwierdzeniu u J. B. choroby zawodowej. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy: Postępowanie w sprawie choroby zawodowej J. B. zostało wszczęte zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej z dnia 17 sierpnia 2006r. Na podstawie złożonego zgłoszenia J. B. został skierowany na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej do P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Przychodni Chorób Zawodowych w B. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że J. B. w okresie od 1983r. do 1999r. pracował jako konduktor pociągów pasażerskich, dyspozytor drużyn konduktorskich oraz kierownik pociągów pasażerskich w PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w B. W trakcie zatrudnienia obsługiwał również pociągi towarowe i w czasie tej pracy miał kontakt z gumą techniczną przy łączeniu sprzęgów powietrznych w składach – sprzęganie i rozprzęganie składu z lokomotywą. Pierwsze objawy ze strony skóry pod postacią swędzącego wyprysku pęcherzykowatego na powierzchni dłoniowej i grzbietowej obu rąk i obu stóp pojawiły się w 1987r. Towarzyszyły im objawy rumieniowe na skórze twarzy. Powyższe dolegliwości pojawiały się 1-2 raz w roku. J. B. leczył się w Poradni Dermatologicznej PKP w B. W 1998r. z powodu nasilenia dolegliwości miał wykonane odpowiednie testy płatkowe. W 2003 r. był hospitalizowany w Klinice Dermatologii i Wenerologii AMB i wówczas stwierdzono u niego m.in. wyprysk kontaktowy rąk i stóp. W dniu 16 maja 2005r. został skierowany przez Poradnię Chorób Zawodowych PWOMP do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w celu konsultacji. W dniach 5-16 sierpnia 2007r. był hospitalizowany w Klinice Chorób Zawodowych tego Instytutu. Zostało u niego zdiagnozowane, po przeprowadzeniu odpowiednich badań alergologicznych, zawodowe alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk. W oparciu o powyższe informacje w dniu [...] lutego 2008r. zostało wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych PWOMP w B. orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej u J. B. w postaci zawodowego alergicznego kontaktowego zapalenia skóry rąk (pozycja 18.1 w wykazie chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach Dz.U. nr 132, poz. 1115). Na podstawie tego orzeczenia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wydał decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk u J. B. Odwołanie od decyzji zostało złożone przez "PKP Przewozy Regionalne" Spółka z o.o P. Zakład Przewozów Regionalnych w B. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie §1 w zw. z poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że z uwagi na to, iż J. B. nie był zatrudniony na stanowiskach, na których narażony był na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, tj. nie miał bezpośredniego kontaktu z gumą techniczną przy łączeniu sprzęgów w składach pociągu, nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że zdiagnozowana u niego choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Nadto odwołujący podniósł, że J. B. zatrudniony był w PKP w okresie od 2 września 1983r. do 29 marca 1999r., a okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego – w przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wynosi 5 lat. Wskazano, że J. B. pracując jako konduktor na PKP wykonywał czynności konduktora i kierownika pociągu w wagonach osobowych ogólnodostępnych, przewożących ludzi. Czynność sprzęgania lub rozprzęgania takiego składu mogła nastąpić tylko w sytuacji awaryjnej, a więc sporadycznie. Wszelkie prace związane z łączeniem lub rozłączaniem składów pociągów mogły być wykonywane w pociągach towarowych w poprzednich zakładach spółki PKP, ale istniał nakaz oraz obowiązek wykonywania tych prac tylko i wyłącznie w rękawicach ochronnych ze względu na zanieczyszczenia. Natomiast praca na stanowisku dyspozytora drużyny konduktorskiej jest pracą biurową bez narażenia na substancje o działaniu alergizującym. Organ II utrzymał w mocy decyzję I- instancyjną i zważył co następuje: Wobec ustalenia orzeczeniem lekarskim, treścią którego organy inspekcji sanitarnej są związane, iż stwierdzone u J. B. alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk, znajduje się w wykazie chorób zawodowych a praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, stwierdzić należy istnienie domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Organ zaznaczył, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy stosownie do §2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. ustalenie, że choroba mieści się w wykazie i została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Nie jest przy tym konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki pracy chorobę spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę. Podczas prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie uprawdopodobniono, że J. B. wykonywał pracę w warunkach narażających go na powstanie choroby alergicznego kontaktowego zapalenia skóry rąk, gdyż w trakcie pracy zawodowej mógł mieć kontakt z gumą techniczną. Wynika to przede wszystkim z treści notatki służbowej sporządzonej w dniu 26 października 2007r. w celu ustalenia przebiegu pracy zawodowej zainteresowanego i potwierdzenia kontaktu z gumą techniczną. Z informacji zebranych od inspektora bhp wynika, że kontakt z gumą techniczna występuje tylko przy łączeniu i rozłączaniu sprzęgów powietrznych, podczas rozprzęgania i sprzęgania składów towarowych i osobowych. Prace te wykonuje manewrowy, a w przypadku jego nieobecności kierownik pociągu lub pracownicy drużyn konduktorskich. J. B. w latach 1983-1992 i 1994 -1999 pracował na stanowisku konduktora pociągu pasażerskiego, ale mógł też jeździć w ramach zastępstwa w pociągach towarowych (potwierdza to odbyte szkolenie z zakresu konduktor rewizyjny, kierownik pociągu pasażerskiego i towarowego, budowy i działania hamulca). W okresie pracy J. B. na stanowisku kierownika pociągu istniały trasy, np. Ż. – W. – trasa do E., na których brak było zatrudnionych pracowników manewrowych do sprzęgania, rozprzęgania składów. Wówczas prace te wykonywał kierownik pociągu. Sam odwołujący w treści odwołania potwierdza, że w czasie zatrudnienia J. B. mógł wykonywać (sporadycznie) czynności sprzęgania lub rozprzęgania, podczas których miałby kontakt z czarna gumą techniczną. Końcowo zaznaczyć należy, że organ II instancji zwrócił się z pytaniem do Poradni Chorób Zawodowych PWOMP w B., dlaczego podczas postępowania diagnostyczno- orzeczniczego nie wzięto pod uwagę 5 - letniego okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry), pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego (praca została zakończona 29 marca 1999r.) oraz czy okres ten mógłby mieć wpływ na treść orzeczenia lekarskiego. W odpowiedzi na powyższe wskazano, że w dokumentacji medycznej jest udokumentowany 5 – letni okres narażenia zawodowego. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zaskarżył "PKP Przewozy Regionalne" Spółka z o.o P. Zakład Przewozów Regionalnych w B. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie przepisów prawa, tj. §2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz. 1115) w zw. z 18.1 załącznika do tego rozporządzenia poprzez jego błędną interpretację oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w/w rozporządzenie ustalając wykaz chorób zawodowych określa jednocześnie w treści §2 ust. 2 kiedy powinno nastąpić zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie. W przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, rozporządzenie stanowi, że okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 5 lat. W przypadku J. B. rozpoznanie choroby nastąpiło w lutym 2008r. a ewentualny kontakt z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia ustał najpóźniej w dniu 29 marca 1999r. a więc po upływie 5 lat od daty ustania kontaktu z czynnikami szkodliwymi. Dodano, że J. B., z uwagi na powstanie Zakładu Przewozów Pasażerskich od lipca 1998r. zajmującego się tylko i wyłącznie obsługą podróżnych w pociągach osobowych, nie mógł mieć kontaktu z gumą techniczną. Nadto podniesiono, że sposób w jaki ustalono przebieg choroby i jej leczenie (bez wskazania konkretnych objawów, bez podania okresu leczenia) nie są danymi z których można wyciągnąć związek przyczynowy ze stwierdzoną w 2008r. chorobą zawodową. Wskazano, że z decyzji jak i z materiału dowodowego nie wynika kiedy nastąpiło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej i pierwsze udokumentowane objawy chorobowe upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej a właśnie te okoliczności musza nastąpić w czasie trwania narażenia zawodowego lub w ściśle określonym czasie po zakończeniu pracy w warunkach takiego narażenia. Końcowo zaznaczono, że J. B. w okresie zatrudnienia na PKP był wielokrotnie poddawany badaniom okresowym podczas, których nigdy nie zgłaszał, że ma jakiekolwiek dolegliwości skórne, które mogą mieć związek z wykonywaniem czynności zawodowych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał na kolizje uregulowań prawnych, bowiem jak wynika z §2 ust. 2 rozporządzenia zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Natomiast w załączniku do rozporządzenia ustawodawca wskazał, że należy brać pod uwagę okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego. Dla typu schorzenia występującego w przedmiotowej sprawie okres ten wynosi 5 lat i jak wynika z orzeczenia jednostki właściwej okres 5 – letniego narażenia jest udokumentowany, a tym samym spełnione zostały przesłanki ustawowe do rozpoznania choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz ich podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje tylko w takim przypadku, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Na wstępie stwierdzić należy, iż orzekanie o legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie następuje w sytuacji specyficznej. Mianowicie, wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 23/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) jest niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z tym, że na mocy orzeczenia Trybunału przepisy rozporządzenia tracą moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw RP. Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2008 r. Nr 116 pod pozycją 740; Dziennik Ustaw został ogłoszony z dniu 02 lipca 2008 r., a więc przepisy rozporządzenia utracą moc obowiązującą z dniem 02 lipca 2009 r. A zatem kontrola legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie następuje na mocy przepisów wprawdzie niezgodnych z Konstytucją RP, lecz formalnie obowiązujących. Dlatego też Sąd nie dopatrzył się przeszkód do wydania wyroku w niniejszej sprawie. Pamiętać należy, iż Sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego oraz stanu prawnego na dzień, w którym decyzja stała się ostateczna. Decyzja ostateczna w niniejszej sprawie zapadła w dniu [...] czerwca 2008 r., a więc przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Wobec zachowania mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia Rady Ministrów, brak jest przeszkód formalnych do merytorycznego rozpoznania skargi. Wskazać jedynie należy, iż zgodnie z art. 272 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, z tym, że skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. W przypadku, kiedy orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem wskazanym wyraźnie w orzeczeniu możliwość żądania wznowienia postępowania pojawia się dopiero wraz z utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego. Do tego momentu akt normatywny pozostaje w systemie prawnym, a zatem skarga o wznowienie postępowania jest bezprzedmiotowa (D. Tomaszewski: Czasowy zasięg orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w świetle stosunków cywilnoprawnych, Transformacje Prawa Prywatnego nr 1-2/2000, s. 17; stanowisko to aprobują komentatorzy do ustawy: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – T. Woś, H. Krysiak-Molczyk, M. Romarska – W-wa 2005, s. 670). Co się tyczy meritum sprawy stwierdzić należy, iż aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: Po pierwsze, rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, a po drugie – winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Właściwymi do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej rozpoznania są lekarze spełniający wymagania kwalifikacyjne do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudnieni w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 § 5 rozporządzenia. W niniejszej sprawie w/w przesłanki zostały spełnione, ponieważ rozpoznanie choroby zawodowej: zawodowe alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk, zamieszczenie w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 18.1 stwierdzone zostało orzeczeniem lekarskim nr [...], wydanym przez lekarza – specjalistę medycyny pracy zatrudnionego w Poradni Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. Co się tyczy podnoszonego w skardze zarzutu co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy narażeniem w pracy, a stwierdzoną w 2008 r. chorobą zawodową stwierdzić należy, iż organy administracji zasadnie przyjęły istnienie takiego związku. Takie stanowisko jest zgodne z linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie przyjmuje się, że konstrukcja przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstawanie (wyrok NSA z dnia 07 czerwca 2006 r., II OSK 388/06, LEX Nr 266357). Podobnie w wyroku z dnia 09 stycznia 2007 r. (II OSK 1039/06, LEX nr 315105) NSA potwierdził, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Jak wynika z orzeczenia lekarskiego, objawy choroby zawodowej miały miejsce w okresie zatrudnienia (pierwsze objawy w 1987 r., testy naskórkowe wykonane w dniu 16 października 1998 r. w Poradni Dermatologicznej Obwodu Lecznictwa Kolejowego w B.), a nasiliły się po ustaniu zatrudnienia – w 2003 r. zainteresowany był hospitalizowany w Klinice Dermatologii i Wenerologii AMB, gdzie rozpoznano wyprysk kontaktowy rąk i stóp. W dniu 16 maja 2005 r. został skierowany przez Poradnię Chorób Zawodowych do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z tym, że w Klinice Chorób Zawodowych hospitalizowany był dopiero w dniach 05-16 sierpnia 2007 r., kiedy to rozpoznano: zawodowe alergenne kontaktowe zapalenie skóry rąk. Orzeczenie lekarskie wydano dnia [...] lutego 2008 roku. Wydanie orzeczenia lekarskiego prawie 9 lat po zakończeniu zatrudnienia w skarżonym zakładzie pracy stanowi podstawę zarzutu skargi, iż wydanie to nastąpiło po upływie 5-cio letniego terminu określonego w załączniku do w/w rozporządzenia. Należy zwrócić uwagę, iż w "wykazie chorób zawodowych" stanowiących załącznik do w/w rozporządzenia rubryka w prawej kolumnie tabeli zatytułowana jest: "Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego". Okres ten dla choroby zawodowej zainteresowanego zamieszczonej w pkt 18.1 wykazu wynosi lat 5. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie w świetle § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., to nie orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej, ale wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej musi nastąpić w czasie trwania narażenia zawodowego lub w określonym czasie po zakończeniu pracy w warunkach takiego narażenia; w przypadku choroby zawodowej zainteresowanego okres ten wynosi lat 5. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. (III SA/Po 470/04, ONSA z WSA 2005/6/136). W niniejszej sprawie narażenie zawodowe zakończyło się z końcem zatrudnienia w skarżonym zakładzie pracy, tj. 29 marca 1999 r., natomiast udokumentowane objawy chorobowe stwierdzono w czasie hospitalizacji w Klinice Dermatologii AMB w 2003 r. A zatem termin pięcioletni od ustania narażenia został zachowany, następne lata to żmudna procedura stwierdzenia choroby zawodowej orzeczeniami lekarskimi. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.-