II SA/Bk 516/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Z. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2013 r. odmawiającego przyznania K. Z. prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia sposobu gospodarowania i warunków zabudowy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. K. Z., 14 grudnia 2012 r. wniosła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Źródło utrzymania skarżącej stanowi dochód roczny z gospodarstwa rolnego, tj. dopłaty rolne - 14.800 zł oraz sprzedaż - 7.788,50 zł. Wykazane wydatki roczne to: nawozy – 7.500 zł, paliwo – 1.500 zł, dojazdy do szkoły – 1.000 zł, opłata za mieszkanie – 4.800 zł, utrzymanie – 6.000 zł, środki produkcji rolnej – 1.780 zł. Majątek skarżącej stanowi dom w stanie surowym o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 16,20 ha. Wnioskodawczyni nie posiada zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że posiada 6 sztuk bydła oraz przyczepę jednoosiową. Do wydatków rocznych wnioskodawczyni zaliczyła podatek rolny – 591 zł oraz zakup nawozów w kwocie wyższej niż poprzednio podana, tj. 8.928 zł. W okresie październik – grudzień 2012 r. K. Z. nie uzyskała dochodów ze sprzedaży płodów rolnych. Skarżąca nie posiada samochodu osobowego. Wnioskodawczyni otrzymała dopłaty bezpośrednie, bez faktycznego doręczenia decyzji. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013 r., referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślił, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia legł przede wszystkim fakt, iż w toku postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca uzyskała dopłaty do produkcji rolnej w łącznej wysokości 18.921,28 zł, która to kwota wielokrotnie przewyższa aktualne koszty sądowe. Tym samym, uzyskana kwota powinna być w części przeznaczona na ich pokrycie. Od powyższego postanowienia skarżąca wywiodła sprzeciw, w którym wskazała, że uzyskane dopłaty w całości musiała przeznaczyć na uregulowanie zobowiązań wobec rodziny, które powzięła w okresie letnim, związanych z produkcją roślinną. Dodatkowe dochody z produkcji roślinnej w znacznej części są przeznaczane na zaspokajanie potrzeb do produkcji roślinnej, zaś nadwyżka jest konsumowana w celu kontynuowania studiów stacjonarnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej powoływana jako u.p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wskazuje się, że instytucja prawa pomocy powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo mocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić na wstępie należy, że tut. Sąd postanowieniem z dnia 27 września 2012 r., w niniejszej sprawie, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej pozwala na uiszczenia kosztów sądowych, zaś skarżąca nie przedłożyła wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej jej sytuację finansową. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem NSA z dnia 8 listopada 2012 r., II OZ 966/12, w wyniku oddalenie zażalenia skarżącej. Od czasu wydania powyższych orzeczeń, sytuacja rodzinna jak i majątkowa Skarżącej nie uległy diametralnej zmianie. Wręcz przeciwnie skarżąca uzyskała kolejne dopłaty do prowadzonej działalności rolniczej, w znacznej wysokości. W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, przy czym w okresie nauki zamieszkuje w O., zaś w dniach wolnych od nauki przebywa u brata w F. Dochód roczny skarżącej wynosi 26.709,78 zł, w tym: dopłaty unijne do prowadzonej produkcji rolnej otrzymane dnia 16 października i 03 grudnia 2012 r. w łącznej kwocie 18.921,28 zł oraz sprzedaż – 7.788,50 zł, co stanowi w przeliczeniu na miesiące roku średnio około 2.225 zł. Dodatkowo w okresie listopad – grudzień 2012 r. wnioskodawczyni otrzymywała stypendium socjalne z Uniwersytetu [...] w kwocie 585,02 zł miesięcznie. Wykazane wydatki roczne wynoszą około 23.170 – 24.600 zł, w przeliczeniu na poszczególne miesiące to kwota około 1.930 – 2.050 zł. Skarżąca posiada dom w stanie surowym o powierzchni 100 m2; nieruchomość rolną o powierzchni 16,20 ha (15,42 ha użytków rolnych); 0,40 ha lasu (k. 102) oraz 6 krów. W świetle wskazanych przez skarżącą okoliczności nie można zgodzić się z twierdzeniem, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa, nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego w sprawie. Skarżąca uzyskuje stałe, znaczne dochody, które przewyższają jej wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i prowadzącą działalnością rolniczą. Wskazywana w sprzeciwie okoliczność przeznaczania uzyskiwanych dochodów na wydatki związane z produkcją roślinną nie może zatem uzasadniać twierdzenia, że niewielka część tych dochodów nie może być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać bowiem należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Wobec powyższych okoliczności należało uznać, iż skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. u.p.p.s.a.