II SA/Bk 537/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. Decyzją z [...] września 2009 r. nr [...] przyznano A. S. (synowi Andrzeja) prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Po upływie przedmiotowego okresu Kierownik Sekcji Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., w dniu 16 marca 2011 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego A. S. (syna Tadeusza) należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Następnie w dniu [...] kwietnia 2011 r. decyzją nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., orzeczono że A. S. (syn Tadeusza) jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. na rzecz uprawnionego A. S. (jego syna) w wysokości 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji 467, 90 zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia [...] listopada 2011 r. wydanym w sprawie [...] oddalił skargę. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. wydanym z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. wznowiono z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]. Podstawą wznowienia postępowania była zmiana decyzji z dnia [...] września 2009 r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w ten sposób, że świadczenie przyznano do dnia 31 sierpnia 2010 r., a nie jak pierwotnie do dnia 30 września 2010 r. (decyzja zmieniająca z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]). W treści postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego, pouczono stronę o wynikającym z regulacji art. 10 K.p.a. prawie do zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz złożenia ustnych lub pisemnych wyjaśnień. Na skorzystanie z tego prawa organ zakreślił 7-dniowy termin. W dniu 21 marca 2013 r. strona złożyła oświadczenie, że zapoznała się z całokształtem materiału dowodowego i nie wnosi żadnych zastrzeżeń i uwag. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], kończącą wznowione postępowanie administracyjne, organ l instancji uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. orzekającą o zwrocie należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Jednocześnie orzekł o zwrocie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, A. S., w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. w kwocie 3.300,00 zł wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji w wysokości 1.291,06 zł. Odwołanie od decyzji złożył A. S., podnosząc, że organ l instancji uniemożliwiał mu wgląd w akta sprawy w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i nadal to robi. Podniósł, że syn pomimo nieuczęszczania do szkoły otrzymywał świadczenia. Powołał się na fakt pobytu syna w zakładzie karnym, a ponadto wskazał, że w okresie 2009/2010 pobierane były z dwóch źródeł świadczenia z MOPR i od dłużnika za pośrednictwem komornika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 ust. 1 i 2 ustawy dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 poz.1223). Jednoznaczne brzmienie powołanej regulacji wskazuje, że ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a ponadto zakończył się okres wypłaty alimentów z takiego funduszu i przedmiotowa decyzja została uchylona. Rozstrzygnięcie wydawane w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest więc zatem decyzją uznaniową. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest bowiem w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Istnienie w obrocie prawnym decyzji ustalającej prawo do świadczeń, na podstawie której świadczenia rzeczywiście zostały wypłacone, determinuje postępowanie organu administracji, który zobowiązany jest wówczas do podjęcia na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy rozstrzygnięcia o zwrocie przedmiotowych świadczeń. W przedmiotowej sprawie zobowiązanie A. S. do zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie 2009/2010 było przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone tą decyzją, bowiem decyzja w przedmiocie przyznania tych świadczeń, a stanowiąca podstawę zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu została decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. zamieniona. W przedmiotowej sprawie organ właściwy wierzyciela - Prezydent Miasta B. - wykonując obowiązek ustawowy, po zaistnieniu okoliczności wskazanych w przepisie, wydał zaskarżoną decyzję, którą to określił wysokości należności oraz odsetek. Odnosząc się do zarzuty braku udziału A. S. w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazano, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, dłużnik alimentacyjny nie jest stroną takiego postępowania. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył A. S. Zarzucił zaniechanie przez MOPR w B. podjęcia skutecznych czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia posługiwania się przez jego syna fałszywym zaświadczeniem o nauce i uczęszczaniu do szkoły ponadgimnazjalnej w roku szkolnym 2009/2010 oraz pobytu w zakładzie karnym w czasie otrzymywania świadczenia alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Podniósł, że MOPR nadal uniemożliwia mu wgląd do dokumentów w oparciu o które przyznano świadczenie alimentacyjne i na podstawie których żąda się od niego zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto zarzucił, że decyzja z dnia [...] marca 2013 r. jest wadliwa, albowiem nie uzewnętrznia wysokości dokonanych w okresie świadczenia wypłat z funduszu w rozbiciu na poszczególne wypłaty oraz nie wskazuje dat poszczególnych operacji. Naruszono w sposób niedopuszczalny art. 27 ustawy ponieważ w wyliczonych odsetkach nie wskazano w jakiej wysokości od jakich kwot i jakich dat odsetki te są naliczane. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną we wznowionym postępowaniu, z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., uchylającą własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. orzekającą o zwrocie należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. i jednocześnie orzekającą o zwrocie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, A. S., w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. w kwocie 3.300,00 zł wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji w wysokości 1.291,06 zł. Materialnoprawną podstawę do wydania przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), dalej powoływana jako ustawa. W myśl przepisów tej ustawy, a w szczególności mającego tu zastosowanie przepisu art. 27 ust. 2 ww. ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, którym w sprawie niniejszej jest skarżący A. S. należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną. Oznacza to, że obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie czy w sprawie wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji i czy zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. Również sama treść omawianego przepisu wskazuje, że organom administracji orzekającym na podstawie art. 27 powołanej ustawy nie została pozostawiona żadna dowolność lub uznaniowość. Przepis ten bowiem wprost określa, że organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że ostateczną decyzją z dnia [...] września 2009 r. przyznano A. S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Na podstawie tej decyzji w dniu [...] kwietnia 2011 r. orzeczono że A. S. (syn Tadeusza) jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. na rzecz uprawnionego A. S. (jego syna) w wysokości 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji 467, 90 zł. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy a sąd administracyjny oddalił skargę. Jako, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż osoba uprawniona nie kontynuowała nauki we wrześniu 2010 r., ponownie ustalono uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zmieniono decyzję z dnia [...] września 2009 r. przyznając prawo do świadczeń osobie uprawnionej na okres od 1 października 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. Zmiana decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego odnośnie okresu wypłaty alimentów z funduszu obligowała organy do wznowienia postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarówno organ I instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miały faktycznych i prawnych podstaw, aby orzec w odmienny sposób niż zostało to uczynione w zaskarżonych decyzjach. Legalności kwestionowanej decyzji nie podważają zarzuty skargi. Przede wszystkim w niniejszym postępowaniu nie mógł być uwzględniony zarzut dotyczący uniemożliwienia skarżącemu wglądu do dokumentów w oparciu o które przyznano świadczenie alimentacyjne i na podstawie których żąda się od niego zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jak również zarzut dotyczący zaniechania przez MOPR w B. podjęcia skutecznych czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia posługiwania się przez jego syna fałszywym zaświadczeniem o nauce i uczęszczaniu do szkoły ponadgimnazjalnej w roku szkolnym 2009/2010 oraz pobytu w zakładzie karnym w czasie otrzymywania świadczenia alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Okoliczności ukończenia szkoły oraz przebywania w zakładzie karnym, dotyczą bowiem innego postępowania, wcześniejszego niż kończące się decyzją o zwrocie wypłaconych świadczeń – etapu ustalania prawa do świadczeń. Decyzja o zwrocie, na co już wskazano powyżej, ma charakter decyzji związanej treścią rozstrzygnięcia ustalającego o prawie do wypłat z funduszu alimentacyjnego i wskazanego w nim okresu, na jaki prawo to zostało ustalone. Zatem zarzuty dotyczące braku przesłanek do ustalenia prawa do świadczeń – w ogóle lub za pewien okres – mogą stanowić argument za podważeniem decyzji ustalającej prawo (w sprawie niniejszej decyzji z [...] kwietnia 2012 r. zmieniająca decyzję z dnia [...] września 2009 r.) – w trybie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 24) lub na podstawie przepisów K.p.a. dotyczących nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych (vide wyrok WSA w Warszawie z 12.07.2011 r., I SA/Wa 477/11, CBOSA). Pouczenie takie zostało już zawarte w wyroku WSA w Białymstoku z dnia [...] listopada 2011 r., [...] oddalającym skargę na decyzję SKO z dnia [...] czerwca 2011 r. Odnosząc się do kwestii odsetek od przypadającej do zwrotu kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Po 309/11, gdzie wskazano, iż ich obliczenie nie jest bezwzględnym obowiązkiem organu wydającego decyzję. Art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy wprost wskazują, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wypłaconych należności łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W konsekwencji, skoro w zasadzie data zapłaty odsetek zwykle będzie datą późniejszą od daty wydania decyzji, obliczenie takiej niepełnej kwoty odsetek i wskazanie jej w osnowie decyzji nie jest niezbędne. W sprawie niniejszej organ I instancji ustalił należność główną, obliczył odsetki ustawowe należne na dzień wydania decyzji (do akt sprawy dołączono sposób naliczenia odsetek k. 154 akt administracyjnych) i zobowiązał do spłaty dalszych odsetek naliczonych do dnia zapłaty. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie to spełnia wymogi wynikające z treści art. 27 ustawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.