II SA/Bk 554/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant referent stażysta Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi K. T. B. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 17 lipca 2024 r. nr WOP.7721.76.2024.TN w przedmiocie nakazu rozbiórki dwóch reklam wielkoformatowych wolnostojących oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 17 lipca 2024 r., WOP.7721.76.2024.TN, Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "PWINB") utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w Białymstoku (dalej: "PINB") z 28 maja 2024 r., nr NB.I.5160.32.2022.BR, nakazującej K. B., M. B. i J. B. rozbiórkę dwóch reklam wielkoformatowych wolnostojących, zlokalizowanych na działce o nr ewid. gr. [...] (obręb [...]) przy ul. [...] w Białymstoku. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Postępowanie w sprawie dwóch budowli – wielkoformatowych reklam wolnostojących, zlokalizowanych na działce o nr ew. gr. [...] (obręb [...]) przy ul. [...] w Białymstoku zostało wszczęte przez PINB w Białymstoku z urzędu, w związku z pismem Departamentu Urbanistyki i Architektury UM w Białymstoku z 26 lipca 2022 r. W trakcie oględzin przeprowadzonych 3 października 2022 r. ustalono, że wybudowane zostały dwie reklamy wielkoformatowe wolnostojące, konstrukcji stalowej z elementami aluminium. Każda z konstrukcji złożona jest z dwóch słupów stalowych średnicy 60 cm i podstawie o wymiarach 100 cm x 80 cm, zamocowanych za pomocą czterech śrub konstrukcyjnych do fundamentu betonowego o wymiarach 115 cm x 95 cm. Odległość między słupami wynosi 5,5 m. Do słupów metalowych przymocowany jest profil stalowy o wymiarach 6 m x 12 m, wypełniony blachą aluminiową przeznaczoną do umieszczenia planszy reklamowej. Obecny na oględzinach J. B. oświadczył, że obie reklamy istnieją od 1998 r., ustawione zostały bez uzyskania pozwolenia na budowę, a inwestorem budowy tych konstrukcji są wszyscy współwłaściciele nieruchomości oraz wniósł o ich legalizację w trybie uproszczonym. Postanowieniem z 26 października 2022 r., nr NB.I.5160.32.2022.BR, PINB, działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane wstrzymał budowę przedmiotowych reklam, informując jednocześnie, że w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego postanowienia inwestor, właściciel bądź zarządca może złożyć wniosek o legalizację obiektu, a także wskazując, że możliwość legalizacji wymagać będzie wniesienia opłaty legalizacyjnej. Jednocześnie zaznaczono, że w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie, zgodnie z art. 49e pkt 1 P.b. organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego. W uzasadnieniu postanowienia organ w pierwszej kolejności dokonał kwalifikacji przedmiotowej konstrukcji urządzenia reklamowego poprzez ocenę jego parametrów technicznych i trwałości związania z gruntem. Stwierdził, że przedmiotowe dwie stalowe konstrukcje wolnostojące, stanowiące nośnik reklamy z przymocowanymi tablicami reklamowymi są budowlą w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy, jako wolno stojące trwale związane z gruntem urządzenia reklamowe, których budowa wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy. Inwestorzy tego obowiązku nie dopełnili, co przesądza o wykonaniu konstrukcji urządzeń reklamowych w warunkach samowoli budowlanej. Wyjaśniono, że zgodnie z orzecznictwem cecha trwałego związania z gruntem sprowadza się do posadowienia obiektu na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie na inne miejsce. Nie decyduje o tym natomiast sposób i metoda związania z gruntem ani technologia wykonania fundamentu czy możliwości techniczne przeniesienia nośnika reklamowego w inne miejsce. W orzecznictwie podkreśla się, że żaden z przepisów ustawy - Prawo budowlane nie uzależnia kwalifikacji obiektu od tego, jaką metodą jest on budowany. Jedynymi wyznacznikami tego, czy obiekt wolno stojący jest trwale związany z gruntem są: wielkość obiektu, jego masa i względy bezpieczeństwa. Nadto organ pierwszej instancji zweryfikował podawany przez J. B. okres budowy urządzeń reklamowych. Bazując na analizie ortofotomap dostępnych w Miejskim Systemie Informacji Przestrzennej - GIS Białystok stwierdzono, że urządzenia reklamowe na działce nr ewid. gr. [...] (powstałej po podziale działki nr ewid. gr. [...]) w obecnym usytuowaniu istnieją od 2012 r. W okresie wcześniejszym urządzenia reklamowe usytuowane były bliżej ul. [...] i Placu [...], na terenie obecnych działek nr ewid. gr. [...] i nr ewid. gr. [...] i były różnej wielkości: konstrukcja położona bliżej ul. [...] była znacznie mniejszych rozmiarów. W stosunku do jednego z tych urządzeń decyzją z 15 października 2007 r., znak A.II.7354/279/07, wniesiono sprzeciw przyjęcia zgłoszenia zainstalowania urządzenia reklamowego, ponieważ zamierzenie inwestycyjne naruszało ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wobec powyższego stwierdzono, że urządzenia reklamowe nie spełniają przesłanek do prowadzenia postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 49f ustawy, dotyczący uproszczonego postępowania legalizacyjnego, ponieważ od zakończenia budowy nie upłynęło co najmniej 20 lat. Podlegają natomiast procedurze legalizacyjnej w oparciu o przepis art. 48 ustawy – legalizacja obiektu wybudowanego bez pozwolenia na budowę. Zgodnie z tym przepisem organ nadzoru budowlanego zobligowany jest do wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy. Ustalono także, że przedmiotowa działka objęta jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego części osiedla Centrum (rejon ul. [...] i [...]) w Białymstoku, zatwierdzonego uchwalą nr Xlll/114/11 Rady Miejskiej Białegostoku z 20 czerwca 2011 r. Zgodnie z § 6 ust. 1 uchwały, na obszarze planu w zakresie lokalizacji nośników reklamy zakazuje się stosowania reklam wolnostojących z wyjątkiem słupów ogłoszeniowo-reklamowych – vide: pismo UM w Białymstoku Departament Urbanistyki i Architektury z 26 lipca 2022 r. Jako, że inwestor nie dopełnił obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, organ nadzoru zobowiązany jest do prowadzenia procedury legalizacji, w oparciu o art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. Z wydanym rozstrzygnięciem nie zgodzili się M. i J. B., wnosząc zażalenie z 14 listopada 2022 r. oraz K. B., wnosząc zażalenie z 15 listopada 2022 r. W treści obu zażaleń wskazano, że przedmiotowe reklamy wybudowane zostały ponad 20 lat temu, natomiast w wyniku podziału nieruchomości i "zabraniu" części działki nr geod. [...] na poszerzenie drogi, nośniki reklamowe około 2012 r. zostały jedynie nieznacznie przesunięte do tyłu w głąb posesji. Zgodnie z zapisami ustawy - Prawo budowlane zmiana usytuowania obiektu na działce jest odstępstwem nieistotnym, co w sprawie niniejszej miało miejsce, gdyż obszar oddziaływania obiektów na sąsiednie nieruchomości zmniejszył się. Dlatego nieznaczne przesunięcie nośników reklamowych nie powinno stanowić samowoli budowlanej i powinna być przeprowadzona procedura naprawcza w trybie art. 49f P.b. Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku postanowieniem z 24 listopada 2022 r., nr WOP.7722.123.2022.MW, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przed wydaniem rozstrzygnięcia w dniu 23 listopada 2022 r. wykonano dokumentację fotograficzną przedmiotowych nośników reklam – 7 zdjęć, które zostały dołączone do akt sprawy. W uzasadnieniu postanowienia z 24 listopada 2022 r. organ odwoławczy podzielił stanowisko, że wykonane przez inwestorów stalowe konstrukcje są wolno stojącymi, trwale związanymi z gruntem urządzeniami reklamowymi, stanowiącymi budowle w rozumieniu art. 3 pkt 3 P.b. W ocenie organu odwoławczego roboty budowlane związane z ustawieniem ww. urządzenia reklamowego posiadają wszelkie cechy budowy, o której mowa w art. 3 pkt 6 i wymagały wcześniejszego uzyskania pozwolenia na budowę, zgodnie z art. 28 ust. 1. Powyższego wymogu żaden ze współwłaścicieli działki nie dopełnił, budując urządzenia budowlane, czy też w momencie ich "przesunięcia w głąb działki około roku 2012" - kiedy to zgodnie z oświadczeniem zawartym w treści zażaleń – UM w Białymstoku przejął część nieruchomości o nr geod. [...] na poszerzenie drogi. Z uwagi na okoliczność, że każda z budowli, na której została umieszczona reklama, jest to solidna konstrukcja złożona z dwóch słupów stalowych średnicy 60 cm i podstawy o wymiarach 100 cm x 80 cm, zamocowanych za pomocą czterech śrub do fundamentu betonowego o wymiarach 115 cm x 95 cm, to zmiana ich lokalizacji stanowi budowę tego rodzaju obiektu w nowym miejscu (vide: zdjęcia wykonane w toku postępowania odwoławczego 23 listopada 2022 r.). Organ odwoławczy podzielił ocenę, że przedmiotowe budowle w obecnej lokalizacji zostały posadowione w 2012 r., co też potwierdzają oświadczenia współwłaścicieli działki zawarte w zażaleniach. W związku ze stwierdzeniem samowoli budowlanej prawidłowo w sprawie niniejszej zastosowano przepis art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy. Brak było przy tym podstaw dla wdrożenia uproszczonej procedury legalizacyjnej, z uwagi na niespełnienie wymogów warunkujących zastosowanie przepisów art. 49f ustawy (upływ co najmniej 20 lat od zakończenia budowy). Skargę na to postanowienie do sądu administracyjnego wniósł J. B. Wyrokiem z 9 marca 2023 r., sygn. II SA/Bk 68/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę. Od tego wyroku wywiedziono skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednocześnie w postanowieniu PINB o wstrzymaniu budowy z 26 października 2022 r. zawarta została informacja o możliwości złożenia wniosku o legalizację oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej i zasadach jej obliczania. Wnioskiem z 22 grudnia 2022 r. współwłaściciele nieruchomości nr ew. gr. [...], obr. [...] w Białymstoku, będący również inwestorami budowy ww. dwóch reklam, wystąpili do organu I instancji o legalizację przedmiotowych reklam. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku PINB postanowieniem z 30 grudnia 2022 r., nr NB.I.5160.32.2022.BR, wydanym na podstawie art. 48b P.b., nałożył obowiązek przedłożenia w terminie do 30 kwietnia 2023 r. dokumentów legalizacyjnych, tj.: 1) zaświadczenia Prezydenta Miasta Białegostoku o zgodności budowy obiektu z ustaleniami obowiązującego na tym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, 2) projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego w postaci: a) papierowej – w 3 egzemplarzach albo b) elektronicznej wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami, których obowiązek dołączenia wynika z przepisów odrębnych ustaw, lub kopiami tych opinii, uzgodnień, pozwoleń i innych dokumentów, 3) oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, 4) dwóch egzemplarzy projektu technicznego. W uzasadnieniu ww. postanowienia organ pierwszej instancji poinformował inwestora o konsekwencjach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie dokumentów legalizacyjnych, tj. o obowiązku wydania w takiej sytuacji przez organ decyzji nakazującej rozbiórkę, zgodnie z art. 49e P.b. Termin przedłożenia ww. dokumentów był na wniosek inwestorów dwukrotnie zmieniany: postanowieniem z 5 maja 2023 r. do 31 października 2023 r. i postanowieniem z 14 listopada 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. Pismem z 19 kwietnia 2024 r. inwestorzy po raz kolejny wystąpili o zmianę terminu na przedłożenie dokumentów o 6 miesięcy, argumentując swoją prośbę toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowaniem o sygn. II OSK 1303/23, w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 68/23. PINB stwierdził, że toczące się postępowanie przed NSA nie stanowi podstawy do kolejnego przedłużenia terminu złożenia dokumentów. Opisaną na wstępie decyzją z 28 maja 2024 r., nr NB.I.5160.32.2022.BR, wydaną na podstawie art. 49e pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, dalej: "P.b." lub "ustawa – Prawo budowlane"), organ pierwszej instancji nakazał K. B., M. B. i J. B. rozbiórkę dwóch reklam wielkoformatowych wolnostojących, zlokalizowanych na działce nr ewid. gr. [...] (obręb [...]) przy ul. [...] w Białymstoku. W dniu 25 czerwca 2024 r. (data stempla pocztowego) odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Opisaną na wstępie decyzją z 17 lipca 2024 r. PWINB utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnienie decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 49e ust. 3 P.b., organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych. Podkreślił, że w niniejszej sprawie inwestorzy nie przedłożyli wymaganych dokumentów, pomimo dwukrotnego przedłużania wyznaczonego terminu. W zaistniałej sytuacji organ pierwszej instancji nie miał możliwości wydania rozstrzygnięcia o innej treści niż zaskarżona decyzja. Ponadto, organ powiatowy słusznie stwierdził, że toczące się postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie stanowi przesłanki do kolejnego przedłużenia terminu, gdyż takie żądanie strony nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W ocenie PWNIB żaden z zarzutów odwołania nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż na obecnym etapie postępowania organy nadzoru budowlanego są uprawnione jedynie do badania, czy dokumenty legalizacyjne zostały przedłożone, czy też nie. Nieprzedłożenie tych dokumentów skutkuje nakazem rozbiórki, co wynika wprost z brzmienia przepisu prawa. Na tym etapie postępowania organy nie mają możliwości powrotu do badania legalności przedmiotu postępowania, czy też zmiany jego kwalifikacji prawnej, czego żąda pełnomocnik inwestora w treści odwołania. Wszystkie okoliczności podniesione w odwołaniu zostały już rozstrzygnięte na poprzednim etapie postępowania, tj. na etapie wstrzymania robót budowlanych. Obecnie wszystkie te zarzuty są spóźnione, ponieważ zostały ostatecznie (choć jeszcze nieprawomocnie) odparte w uzasadnieniu postanowienia tutejszego organu z dnia 24.11.2022 r. nr WOP.7722.123.2022.MW oraz w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 68/23. Organ szeroko przytoczył tezy ww. orzeczenia tut. sądu. Końcowo podkreślił, że legalizacja przedmiotowych reklam nie jest możliwa i podlegają one nakazowi rozbiórki. Decyzja PINB wydana została prawidłowo, gdyż inwestorzy nie przedłożyli wymaganych dokumentów legalizacyjnych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa: 1) art. 49e pkt 3 w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo budowlane, poprzez wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę dwóch reklam wieloformatowych, podczas gdy w niniejszej sprawie organ l instancji błędnie uznał, że ww. obiekty wybudowane zostały w ramach dokonanej samowoli budowlanej tj. bez pozwolenia na budowę; 2) art. 49f ust. 1 P.b. poprzez jego niezastosowanie, polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, podczas gdy w ocenie skarżącego postępowanie takie, z uwagi na spełnienie ustawowych wymogów, może być wszczęte; 3) art. 48 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ust. 1 P.b. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") poprzez uznanie przez organy obu instancji, że w niniejszej sprawie zaistniała samowola budowlana, podczas gdy przedmiotowa inwestycja zrealizowana została w oparciu o udzieloną decyzję o pozwoleniu na budowę; 4) art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne i nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy i niedostrzeżenie błędu organu I instancji polegającego na wadliwym ustaleniu okresu budowy urządzeń reklamowych, poprzez oparcie się w tym zakresie wyłącznie na analizie ortofotomap dostępnych w Miejskim Systemie Informacji Przestrzennej — GIS Białystok, co jest działaniem wprost sprzecznym z istotą i celem Systemu Informacji Przestrzennej, który nie może być podstawą jakichkolwiek czynności administracyjnych czy urzędowych, a niezależnie od powyższego analiza ortofotomap jest niewystarczającym środkiem dowodowym do precyzyjnego ustalenia kluczowego dla wydania decyzji faktu, jakim jest data wybudowania obiektu; 5) art. 97 § 1 ust. 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organy obu instancji, w sytuacji gdy zdecydowana większość uzasadnienia skarżonej decyzji organu II instancji cytuje wprost nieprawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 68/23, który to wyrok jest zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a zatem rozpatrzenie sprawy zależy w znaczącej mierze od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia przez sąd; 6) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w terminie określonym przez organ odwoławczy w wydanym przez siebie zawiadomieniu; 7) art. 2 Konstytucji RP, aft. 7 Konstytucji RP oraz art. 6, 7 i 8 k.p.a., tj. zasady demokratycznego państwa prawnego i nierozerwalnie z nią związaną zasadą legalizmu, prawdy obiektywnej, jak również zasady postępowania administracyjnego pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, poprzez dopuszczenie dowodu z ortofotomap z GIS Białystok, mimo publicznie rozpowszechnianej przez organy administracji publicznej informacji, że dane z GIS Białystok nie mogą być podstawą jakichkolwiek czynności administracyjnych czy urzędowych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji (oraz poprzedzającej decyzji organu I instancji) w całości, a także zasądzenie od organu II instancji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę PWINB podtrzymał swoje stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 listopada 2025 r., sygn. II OSK 1303/23, oddalił skargę kasacyjną J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 68/23. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja PWINB z 17 lipca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję PINB z 28 maja 2024 r., na mocy której nakazano K. B., M. B. i J. B. rozbiórkę dwóch reklam wielkoformatowych wolnostojących zlokalizowanych na działce nr ewid. gr. [...] (obręb [...]) przy ul. [...] w Białymstoku. Powyższe rozstrzygnięcie zostało podjęte na podstawie art. 49e pkt 3 P.b., zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 48 ust. 1 P.b. postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozpoczyna się od wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. W postanowieniu tym organ informuje stronę o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (ust. 3). Postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy (ust. 5). Następnie inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może w ciągu 30 dni od otrzymania postanowienia złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 P.b.). Jeżeli wniosek ten nie zostanie złożony, wówczas organ nadzoru budowlanego wydaje nakaz rozbiórki (art. 49e pkt 1 P.b.). Taki sam skutek ma wycofanie wniosku, co może nastąpić praktycznie na całym etapie procedury legalizacyjnej (art. 49e pkt 2 w zw. z art. 48a ust. 2 P.b.). Jeżeli jednak inwestor (właściciel lub zarządca) złoży wniosek o legalizację, organ nadzoru budowlanego w ramach prowadzonego postępowania wdraża procedurę legalizacyjną. Regulacja skutków samowoli budowlanej jest konsekwencją obowiązującej w Prawie budowlanym generalnej zasady, wyrażonej w art. 28 tej ustawy, przewidującej, że roboty budowlane można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę, z wyjątkami przewidzianymi w art. 29-31 P.b. Z samowolą budowlaną mamy zatem do czynienia wówczas, gdy obiekt budowlany został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. Z przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że na budowę dwóch budowli – wielkoformatowych reklam wolnostojących, zlokalizowanych na działce nr ew. gr. [...] przy ul. [...] w Białymstoku, inwestorzy nie uzyskali stosownego pozwolenia na budowę organu administracji architektoniczno-budowlanej. Postanowieniem z 26 października 2022 r. organ powiatowy wstrzymał budowę przedmiotowych reklam, informując jednocześnie, że w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego postanowienia inwestor, właściciel bądź zarządca może złożyć wniosek o legalizację obiektu, a także wskazując że możliwość legalizacji wymagać będzie wniesienia opłaty legalizacyjnej. Na skutek zażaleń M., J. oraz K. B. PWINB postanowieniem z 24 listopada 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Skarga do sądu administracyjnego na to rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem z dnia 9 marca 2023 r., sygn. II SA/Bk 68/23, a skarga kasacyjna J. B. od ww. wyroku została oddalona wyrokiem NSA z dnia 26 listopada 2025 r., sygn. II OSK 1303/23. Tym samym postanowienie PINB z 26 października 2022 r. jest prawomocne. W tym miejscu przytoczyć trzeba najważniejsze stwierdzenia NSA zawarte w uzasadnieniu wyroku z 26 listopada 2025 r., a to z uwagi na fakt, że większość zarzutów skargi jest niezasadnych właśnie z uwagi na fakt, iż podnoszone przez skarżącego kwestie zostały już ostatecznie przesądzone w tym orzeczeniu. Sąd kasacyjny podkreślił, że wszystkie kwestie związane z dopuszczalnością wydania postanowienia wstrzymującego budowę dwóch reklam wolnostojących zlokalizowanych na działce nr ew. [...], obręb [...] w Białymstoku zostały poddane prawidłowej analizie przez sąd wojewódzki. Materiał dowodowy nie dostarczał podstaw, by podzielić pogląd skarżącego, że organy nieprawidłowo rozważyły kwestię kwalifikowania obu obiektów budowlanych jako samowoli budowlanej ze względu na niedopełnienie przy budowie tablic reklamowych obowiązku wynikającego z art. 28 ust. 1 p.b. W ocenie NSA twierdzenie, że kluczowa dla kierunku rozstrzygnięcia sprawy jest zgoda budowlana udzielona przez Prezydenta Miasta Białegostoku decyzją z 10 grudnia 1999 r., znak: A.II.C/7351/395/99 pomija, iż jej przedmiotem było inne zamierzenie budowlane niż to, które zostało objęte postępowaniem prowadzonym przez organy nadzoru budowlanego i wydanym w jego toku rozstrzygnięciem poddanym kontroli sądu I instancji. Niesporne ustalenia wskazują na zrealizowanie przez skarżącego wraz z pozostałymi inwestorami (M. B. i K. B.) w 2012 r. robót budowlanych polegających na wykonaniu czterech fundamentów betonowych punktowych o wymiarach 1,15 m x 0,95 m, połączeniu z nimi poprzez skręcenie słupów stalowych o średnicy 0,60 m i podstawie o wymiarach 1,00 m x 0,80 m, do których przymocowane zostały następnie dwa profile stalowe o wymiarach 6,00 m x 12,00 wypełnione blachą przeznaczoną do umieszczenia plansz reklamowych. NSA podkreślił też, że fakt wykonania w podanym czasie tychże robót nie wynikał wyłącznie z włączonych do akt kopii ortofotomap dostępnych w Miejskim Systemie Informacji Przestrzennej - GIS Białystok, których analiza w zakresie terenu inwestycyjnego uwzględniająca sposób zmiany jego zagospodarowania na przestrzeni kolejnych lat, pozwalała stwierdzić dopuszczenie się przez skarżącego samowoli budowlanej. Okoliczność ta została bowiem potwierdzona również przez skarżącego i pozostałych inwestorów w treści złożonych przez nich zażaleń na postanowienie PINB z 26 października 2022 r., w których strony przyznały, że zlokalizowane na terenie działki nr ew. [...], obręb [...] w Białymstoku dwie reklamy wolnostojące nie są tymi tymczasowymi konstrukcjami reklamowymi, na których budowę skarżący otrzymał zgodę w 1999 r., ze względu na zmianę miejsca ich usytuowania. Sąd kasacyjny wskazał również, że uwaga skarżącego nawiązująca do "przesunięcia legalnych obiektów budowlanych w inne miejsce" stanowi jedynie opis odzwierciedlający subiektywną interpretację zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, który dla prawnej jego oceny jest nieużyteczny ze względu na niepowiązanie z obowiązującymi przepisami prawa. Skarżący zignorował kryterium trwałego związania spornych obiektów budowlanych z gruntem, co powoduje, że czynność posadowienia na nowym fundamencie zmontowanych konstrukcji tablic reklamowych skutkowała powstaniem (budową – art. 3 pkt 6 p.b.) nowych budowli w nowym miejscu. W ocenie NSA sąd I instancji trafnie uznał, że objęte postępowaniem roboty budowlane nie zostały zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, w szczególności nie mieszczą się w pojęciu instalacji tablic i urządzeń reklamowych. Dokonane w sprawie ustalenia rekonstruujące przebieg procesu inwestycyjnego na płaszczyźnie czasu jego prowadzenia stały na przeszkodzie możliwości wdrożenia względem objętego postępowaniem zachowania skarżącego uproszczonego postępowania legalizacyjnego z racji braku upływu 20 lat od dnia zakończenia budowy. Nie wzbudziło też wątpliwości sądu kasacyjnego, że organ nadzoru budowlanego w poprawny sposób określił strony postępowania na potrzeby zidentyfikowania podmiotów, które mają stać się adresatem oświadczenia woli zawartego w spornym rozstrzygnięciu PINB. Reasumując, NSA prawomocnie potwierdził ocenę tut. sądu, wyrażoną w wyroku z 9 marca 2023 r., że realizacja przedmiotowej budowli (w rozumieniu art. 3 pkt 3 P.b.) wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, a jej brak świadczy o samowoli budowlanej, uzasadniającej zastosowanie trybu z art. 48 P.b. Tym samym brak było podstaw dla wdrożenia uproszczonej procedury legalizacyjnej, z uwagi na niespełnienie wymogów warunkujących zastosowanie przepisów art. 49f ustawy (upływ co najmniej 20 lat od zakończenia budowy). Na tym etapie postepowania nie ma też wątpliwości, że sporne konstrukcje reklamowe nie zostały posadowione na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z 10 grudnia 1999 r., lecz że w 2012 r. wybudowano nowy obiekt budowlany, o odmiennych wymiarach i w innej lokalizacji, tj. na działce nr [...]. Przesądzone zostały również zarzuty w zakresie postępowania dowodowego, zwłaszcza wykorzystania przez organ ortofotomap z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej - GIS Białystok. Wszystkie zarzuty skargi odnoszące się do tych aspektów sprawy należy zatem uznać za spóźnione. W oczywisty sposób niezasadny jest też argument odnoszący się do oparcia się przez organ na nieprawomocnym wyroku sądu wojewódzkiego już z tego względu, że – jak wskazano powyżej – NSA wyrokiem z 9 marca 2023 r. oddalił skargę kasacyjną. Z uwagi na to, że w dniu 22 grudnia 2022 r. współwłaściciele nieruchomości o nr ew. gr. [...] złożyli wniosek o legalizację ww. urządzenia reklamowego PINB postanowieniem z 30 grudnia 2022 r., na podstawie art. 48b ust. 1 i 2 P.b. nałożył na inwestorów obowiązek przedłożenia, w terminie do 30 kwietnia 2023 r. wymienionych w postanowieniu dokumentów legalizacyjnych. W związku z tym, że inwestorzy w trakcie prowadzenia postępowania legalizacyjnego nie przedłożyli dokumentów legalizacyjnych (pomimo dwukrotnego przedłużania terminu) organ I instancji wydał w dniu 28 maja 2024 r. decyzję orzekającą rozbiórkę ww. budowli. Dokumenty te nie zostały złożone również do dnia wydania przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji. Odnotować wypada, że w przedmiotowej sprawie inwestorzy nie są w stanie uzyskać i przedłożyć dokumentów legalizacyjnych, w szczególności zaświadczenia Prezydenta Miasta Białegostoku o zgodności budowy obiektu z ustaleniami obowiązującego na tym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ponieważ przedmiotowe reklamy są sprzeczne z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części osiedla Centrum (rejon ul. [...] i [...]) w Białymstoku, zatwierdzonego uchwałą nr Xlll/114/11 Rady Miejskiej Białegostoku z 20 czerwca 2011 r. Podkreślenia wymaga, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 49e P.b. obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji o rozbiórce, nie pozostawiając mu w tej kwestii żadnej swobody. Jeżeli zatem inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego m.in. nie skorzystają ze swojego uprawnienia i nie złożą stosownego wniosku o legalizację w ustawowym terminie lub mimo wyznaczenia terminu nie przedłożą dokumentów legalizacyjnych, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się bowiem, że decyzja wydawana w trybie art. 49e pkt 3 P.b., a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ma charakter związany. Organ nie ma bowiem prawnej możliwości legalizacji robót budowlanych w sytuacji, kiedy inwestor nie wykonuje obowiązków przewidzianych w procedurze legalizacyjnej. Tym samym, inwestor, nie przedkładając organowi wymaganych prawem dokumentów, uniemożliwia dalsze prowadzenie procedury legalizacyjnej, a organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce (por. wyrok WSA w Łodzi z 20 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 716/22; wyrok WSA w Gdańsku z 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 764/24, dostępne w CBOSA; podobnie: R. Godlewski (w:) Prawo budowlane. Komentarz, red. D. Sypniewski, LEX/el., art. 49e). W konsekwencji, przedmiotem niniejszego postępowania było wyłącznie ustalenie, czy inwestorzy przedłożyli w terminie wyznaczonym przez organ nadzoru budowlanego dokumenty legalizacyjne, czy nie. Jak już wskazano, z akt sprawy wynika, że tego obowiązku nie dopełnili. W judykaturze akcentuje się, że złożenie wniosku o legalizację jest prawem, a nie obowiązkiem strony. Zależne jest wyłącznie od jej woli, a nie od woli organu. Jeżeli strona, odpowiednio pouczona, z prawa tego nie korzysta, to musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 czerwca 2023 r. II SA/Gd 120/23). Wobec nieprzedłożenia przez inwestorów dokumentów legalizacyjnych, i to pomimo wydłużenia czasu na dokonanie tej czynności aż o rok, orzekające w sprawie organy prawidłowo wydały decyzję o rozbiórce ww. budowli w postaci reklam wielkoformatowych wolnostojących. Zdaniem Sądu organy nadzoru budowlanego przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w sposób wyczerpujący. Uzyskane dowody poddano wnikliwej i poprawnej ocenie. Dotychczas zebrany materiał dowodowy został przez organy administracyjne rozpatrzony i oceniony w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. zaskarżone orzeczenie zostało w wystarczający sposób uzasadnione stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja została prawidłowo uzasadniona, zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Zarzuty naruszenia ww. przepisów procesowych nie zasługują na uwzględnienie. Sąd – w świetle przepisu art. 134 p.p.s.a. – nie dopatrzył się również innych naruszeń przepisów prawa, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia skargi. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.