II SA/Bk 561/12

II SA/Bk 561/12 POSTANOWIENIE Dnia 12 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 września 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy we wznowionym postępowaniu p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 100 (sto) złotych II SA/Bk 561/12 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia 3 lipca 2013 r. (k. 194) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Jego majątek to: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty. Strona nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji. Do najcięższych prac jest zmuszony najmować pracowników. Wskazał, że wzrosły również ceny środków do produkcji rolnej, co zwiększa koszty jej prowadzenia. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie. Uzyskał również dochód z: dopłat z ARiMR – 2335, 40 zł, zwrotu akcyzy – 1200 zł, czynszu z dzierżawy – 1000 zł, zwrotu kosztów sądowych – 124 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych siedem postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Wysokość jego zadłużenia wynosi około 14.000 zł. Z przedłożonych dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy, maszyny rolnicze, w tym ciągnik, przyczepę, maszyny do uprawy i pielęgnacji roślin oraz do nawożenia. Wskazał, że na żywność miesięcznie wydatkuje około 600 zł, na energię – 100 zł, na wodę – 30 zł, na telefon – 100 zł, na wywóz nieczystości – 36 zł. Ponosi również koszty prowadzonej korespondencji. W okresie kwiecień – czerwiec 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych, jednak planuje taką sprzedaż we wrześniu 2013 r. W kwietniu 2013 r. otrzymał dopłatę do prowadzonej produkcji w wysokości 2.335, 43 zł. Z powodu nieopłacenia rachunków odcięto mu prąd. Przedłożył następujące dokumenty: wezwania do zapłaty należności na łączną kwotę 2.934,77 zł (z dnia 18 czerwca 2013 r. na kwotę 329, 98 zł i z dnia 24 stycznia 2013 r. na kwotę 2.604,79 zł, k. 200 - 201), zaświadczenie lekarskie z dnia 4 kwietnia 2013 r. potwierdzające leczenie w poradni neurologicznej (k. 203), wezwanie do dokonywania potrąceń z renty i emerytury z dnia 6 maja 2013 r. na kwotę 1240, 06 zł (k. 204), decyzję o przyznaniu renty w kwocie 465, 14 zł miesięcznie, decyzję o przyznaniu pomocy finansowej z funduszy europejskich z dnia 15 lutego 2013 r. na kwotę 3.238, 11 zł oraz informację o wyłączeniu dostaw prądu. Postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w trudnej sytuacji finansowej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji oraz nieuwzględnienie ograniczonych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę schorowaną w wieku 61 lat. Wskazał, że jest "nękany" procesami sądowymi. Wyjaśnił, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 14 października 2013 r. tutejszy sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając że przedłożone wraz z wnioskiem dokumenty nie pozwalają na jego uwzględnienie, bowiem nie wynika z nich w sposób wiarygodny trudna sytuacja finansowa strony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł E. S. dołączając zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego w Z. o odroczeniu spłaty kosztów sądowych oraz postanowienie o umorzeniu wobec niego postępowania egzekucyjnego w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie II OZ 1078/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Wskazał, że w chwili jego wydawania sąd I instancji nie dysponował przedłożonym przez skarżącego dopiero wraz z zażaleniem postanowieniem o stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji. Ta okoliczność, zdaniem NSA, powoduje potrzebę ponownego rozpoznania przez sąd I instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. NSA wskazał nadto, że trudna sytuacja skarżącego i problemy związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku to okoliczności, które samodzielnie mogą stanowić przesłankę do przyznania stronie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył co następuje: Wniosek skarżącego E. S. z dnia 3 lipca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podlegał uwzględnieniu. Przedmiotowy wniosek zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, bo obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Koszty te na obecnym etapie rozpoznania sprawy to 100 zł wpisu od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z akt rozpoznawany wniosek jest trzecim z kolei złożonym w sprawie niniejszej. Poprzednie dwa, jak wyżej wskazano, oddalono uznając że skarżący nie wykazał swojej trudnej sytuacji materialnej. NSA rozstrzygnięcia te zaakceptował podkreślając nieprzedkładanie przez skarżącego postanowień o bezskuteczności egzekucji, które w sposób niewątpliwy potwierdziłyby brak możliwości opłacenia kosztów sądowych. Ta ostatnio wymieniona okoliczność uległa jednak zmianie, bowiem do zażalenia na ostatnio wydane w sprawie postanowienie (z dnia 14 października 2013 r., odmowne) skarżący przedłożył dwa dokumenty wskazujące na swoją trudną sytuację materialną, a mianowicie: zarządzenie z dnia 24 lipca 2012 r. wydane przez Prezesa Sądu Rejonowego w Z. Wydział Zamiejscowy w W. M. w sprawie I Ns [...] odraczające E. S. spłatę kosztów sądowych w kwocie 2 604, 79 zł "z uwagi na trudną sytuację materialną powodującą, że ściągnięcie ich byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami jak też groziłoby ciężkimi skutkami dla dłużnika" (k. 232) oraz postanowienie komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 1 października 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego na skutek stwierdzenia bezskuteczności egzekucji świadczenia pieniężnego w kwocie 780, 36 zł (k. 233). Z uwagi na te nowe okoliczności (nowe dowody) NSA uchylił postanowienie z dnia 14 października 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy oraz polecił ponownie ocenić wniosek. Zdaniem sądu ponownie rozpoznającego żądanie przyznania prawa pomocy oraz związanego z mocy art. 190 p.p.s.a. stanowiskiem NSA przedłożone przez skarżącego nowe dokumenty urzędowe uprawniają do zmiany w tym konkretnym przypadku dotychczasowego stanowiska sądu oraz zwolnienia skarżącego od kosztów, do których uiszczenia został zobowiązany (obecnie: 100 zł). Przedstawione dowody wykazują bowiem, że skarżący nie był w stanie uiścić kwoty 780 zł kosztów sądowych (postanowienie o bezskuteczności egzekucji) oraz że odroczono mu do końca października 2013 r. spłatę innego zobowiązania (również z tytułu kosztów sądowych) w kwocie 2 604, 79 zł. Oznacza to, że skarżący nie dysponuje obecnie wolnymi środkami, które mogłyby zostać przeznaczone na wpis od zażalenia w niniejszej sprawie i tę okoliczność należy uznać za wykazaną przedłożonymi dokumentami. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że skład orzekający jest w tym konkretnym przypadku związany stanowiskiem NSA z uzasadnienia postanowienia z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie II OZ 1078/13, w którym wskazano, że samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku i trudności z tym związane samodzielnie "mogą stanowić przesłankę do przyznania stronie prawa pomocy". Również zatem i ze względu na tę ocenę NSA, skład orzekający nie mógł orzec odmiennie i wniosku nie uwzględnić. Należy jednak zaznaczyć, że powyższe związanie dotyczy wyłącznie sprawy niniejszej i kwestii zwolnienia od wpisu od zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Nie znajduje zatem generalnego przełożenia na wszystkie inne przypadki złożenia przez skarżącego wniosków o przyznanie prawa pomocy, w których jego sytuacja majątkowa będzie oceniana niezależnie od oceny zaprezentowanej w sprawie niniejszej. Wskazać przykładowo trzeba, że w postanowieniu z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie II OZ 1083/13 NSA, dysponując podobnym materiałem dowodowym odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego (w tym także wymienionym wyżej postanowieniem o bezskuteczności egzekucji oraz zarządzeniem od odroczeniu spłaty) oddalił zażalenie na postanowienie tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania E. S. prawa pomocy. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.