II SA/Bk 572/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. oddala skargę II SA/Bk 572/11 UZASADNIENIE Decyzją z [...].09.2009 r. nr [...] przyznano A. S. (synowi A.) prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 01.10.2009 – 30.09.2010. Po upływie przedmiotowego okresu Kierownik Sekcji Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., w dniu 16.03.2011 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego A. S. (syna T.) należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. W piśmie informującym o wszczęciu zawiadomiono też zobowiązanego o treści art. 10 §1 Kpa i możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (k. 110 akt adm.). Następnie w dniu [...].04.2011 r. decyzją znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., orzeczono że A. S. (syn T.) jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres 01.10.2009 – 30.09.2010 na rzecz uprawnionego A. S. (jego syna) w wysokości 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji 467, 90 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przedmiotowych świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. Jak wskazano, w sprawie zakończonej decyzją z [...].09.2009 r. okres świadczeniowy skończył się 30.09.2010 r., w związku z czym zachodziła konieczność wydania decyzji o zwrocie. Odwołanie od rozstrzygnięcia z [...].04.2011 r. złożył A. S. (syn T.) wskazując na bezpodstawne wliczenie do okresu świadczeniowego miesiąca września 2010 r., mimo że jego syn A. S., po zakończeniu nauki w szkole w 2010 r., nie został w tym samym roku kalendarzowym przyjęty do szkoły wyższej. Zarzucił brak w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego, że uprawniony nie przybywał w okresie pobierania świadczeń w zakładzie karnym. Wskazał na uniemożliwienie mu zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wniosków dowodowych. Zażądał przedstawienia dokumentu zawierającego upoważnienie inspektor E. J. do wydawania decyzji w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z [...].06.2011 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium wskazało, że art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewiduje możliwości odstąpienia od wydania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń oraz nie przewiduje zwolnienia dłużnika alimentacyjnego od obowiązku zwrotu. W przedmiotowej sprawie świadczenia zostały przyznane i wypłacone w okresie od 01.10.2009 r. do 30.09.2010 r. po wcześniejszym ustaleniu, że dłużnik nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, a egzekucja okazała się bezskuteczna. Z upływem okresu świadczeniowego właściwy organ wierzyciela miał obowiązek orzec zwrot. Ponadto ustalono na podstawie pisma Centralnego Zarządu Służby Więziennej z 28.03.2011 r., że A. S. (syn A.) nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Osób Pozbawionych Wolności, zatem był uprawniony do otrzymania świadczenia. Zarzut bezpodstawnej jego wypłaty za miesiąc wrzesień 2010 r. może, zdaniem SKO, stanowić podstawę do wznowienia postępowania, ale nie może być przedmiotem postępowania odwoławczego. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył do sądu administracyjnego A. S. (syn T.) wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej art. 7 Kpa oraz o ustalenie, czy jest uprawnionym do zweryfikowania dokumentów, w oparciu o które przyznano jego synowi świadczenie alimentacyjne i w oparciu o które żąda się obecnie od niego (skarżącego) zwrotu wypłaconych świadczeń. Wskazał, że w postępowaniu administracyjnym odmówiono mu zapoznania się z powyższymi dokumentami, w związku z czym przyznano świadczenie osobie, która nie była do niego uprawniona. Jak stwierdził, jego syn A. S. po skończeniu gimnazjum pobierał naukę w trzyletnim liceum profilowanym, jednak go nie ukończył, gdyż wszedł w konflikt z prawem i został ze szkoły usunięty. Następnie podjął naukę w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego - tylko celem uzyskania świadczenia, które pobierał przebywając jednocześnie w zakładzie karnym. Taka sytuacja jest niedopuszczalna, bowiem świadczenie nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Jak wskazał, na skutek uniemożliwienia mu zapoznania się z całokształtem materiału dowodowego powyższe fakty nie mogły zostać zweryfikowane. Nie ustalono w sposób prawidłowy faktu przebywania uprawnionego w zakładzie karnym, bowiem nie uzyskano informacji o okresie grudzień 2008 r. – wrzesień 2010 r., a jedynie informację iż w dniu 28.03.2011 r. jego syn nie jest pozbawiony wolności. MOPR w takiej sytuacji powinien zwrócić się do Centralnego Rejestru Osób Skazanych posiadającego informacje z okresu dziesięcioletniego. Zarzucił, że nie mógł tych okoliczności podnieść w postępowaniu o przyznanie świadczeń, gdyż go o wydaniu decyzji wówczas nie poinformowano. Stwierdził, że złamano zasadę transparentności z art. 7 Kpa w postępowaniu w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Skarżący sprecyzował zarzuty skargi w piśmie z 02.09.2011 r. (k. 13)., natomiast podczas rozprawy w dniu 10.11.2011 r. wskazał, że zarzut nieudostępnienia akt sprawy dotyczy postępowania o przyznanie świadczenia alimentacyjnego, a więc postępowania, którego nie był stroną (k. 31). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, bowiem sąd nie stwierdził w kontrolowanym postępowaniu uchybień przepisom prawa materialnego lub procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Kwestionowane rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Ustanowiono w nim obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek wydania przez organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu (art. 27 ust. 2). Cytowany przepis ma charakter bezwzględny co oznacza, że niezależnie od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, właściwy organ po upływie okresu świadczeniowego wydaje decyzję o zwrocie. Jedynymi zatem jej przesłankami jest niewykonywanie przez dłużnika obowiązku alimentacyjnego oraz otrzymanie przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (vide wyroki WSA w Lublinie z 09.03.2010 r., II SA/Lu 5/10 oraz z 16.09.2010 r., II SA/Lu 269/10 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, dotyczącej zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres 01.10.2009 – 30.09.2010, powyższe przesłanki zostały spełnione, a wydana w stanie faktycznym sprawy decyzja nie narusza prawa. Bezspornie bowiem za wskazany okres wypłacono osobie uprawnionej – synowi skarżącego – świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczą o tym informacje o stanie zadłużenia skarżącego z dnia 16.03.2011 r. i z 04.04.2011 r. – obydwie za okres 01.10.2009 – 30.09.2010 r., sporządzone przez pracownika MOPR (k. 112, 121 akt adm. I instancji). Wprost wskazano w nich, że suma wypłaconych w tym okresie funduszy wynosi 3.600 zł i suma odsetek (na dzień sporządzenia ostatniej informacji) – 443, 53 zł (na dzień wydawania decyzji w I instancji suma odsetek wzrosła do kwoty 467, 90 zł). Sąd nie znalazł podstaw, by kwestionować wiarygodność powyższych dokumentów i ich znaczenie dowodowe na okoliczność dokonanych wypłat, zwłaszcza że również i skarżący nie przedstawił żadnych dowodów podważających te dokumenty. Z informacji z 04.04.2011 r. wynika również niezrealizowanie przez dłużnika, dobrowolnie ani w trybie egzekucyjnym, jakichkolwiek wpłat na poczet świadczeń za okres 01.10.2009 – 30.09.2011 r. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący zdawał sobie sprawę z ustalenia przez MOPR uprawnienia jego syna do pobierania świadczeń w powyższym okresie, bowiem o wydaniu decyzji w tym przedmiocie z [...].09.2009 r. został poinformowany w dniu 01.10.2009 r. (k. 24 i n. akt adm. organu I instancji). W tych okolicznościach, po upływie okresu świadczeniowego, organ był zobowiązany do zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydania decyzji o zwrocie świadczeń wypłaconych za okres 01.10.2009 – 30.09.2010. Tak też uczynił decyzją z [...].04.2011 r., którą SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięciem z [...].06.2011 r. zakwestionowanym w sprawie niniejszej. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do podważenia tych decyzji jako naruszających prawo materialne. Nie mogły zostać uwzględnione w niniejszej sprawie w szczególności zarzuty dotyczące braku uprawnienia syna skarżącego do uzyskania świadczenia za miesiąc wrzesień 2010 r. z tytułu niekontynuowania nauki w szkole wyższej, jak również braku tego uprawnienia z tytułu jego przebywania w zakładzie karnym. Istotnie zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują za miesiąc wrzesień tylko gdy osoba uprawniona, po ukończeniu nauki w szkole, w tym samym roku kalendarzowym została przyjęta do szkoły wyższej. Podobnie zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 wymienionej ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują jeżeli osoba uprawniona została umieszczona m.in. w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (jaką jest niewątpliwie zakład karny). Organ co prawda ustalił, że uprawniony A. S. (syn skarżącego) ukończył trzyletnią szkołę dzienną w roku 2009 – 2010 oraz nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Osób Pozbawionych Wolności (k. 80, 108, 118 akt adm. I instancji), jednak powyższe informacje nie miały znaczenia dla niniejszego postępowania nawet w sytuacji ich potwierdzenia i nie mogły zwolnić organu z obowiązku rozstrzygnięcia o zwrocie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wymienione przepisy art. 10 ust. 2 pkt 1 i art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i okoliczności ukończenia szkoły oraz nieprzebywania w zakładzie karnym, dotyczą bowiem innego postępowania, wcześniejszego niż kończące się decyzją o zwrocie wypłaconych świadczeń – etapu ustalania prawa do świadczeń. Decyzja o zwrocie ma charakter decyzji związanej treścią rozstrzygnięcia ustalającego o prawie do wypłat z funduszu alimentacyjnego i wskazanego w nim okresu, na jaki prawo to zostało ustalone. Zatem zarzuty dotyczące braku przesłanek do ustalenia prawa do świadczeń – w ogóle lub za pewien okres – mogą stanowić argument za podważeniem decyzji ustalającej prawo (w sprawie niniejszej decyzji z [...].09.2009 r.) – w trybie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 24) lub na podstawie przepisów Kpa dotyczących nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych (vide wyrok WSA w Warszawie z 12.07.2011 r., I SA/Wa 477/11, CBOSA). Natomiast zarzut braku przesłanek do ustalenia prawa do świadczeń nie może odnieść skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o ich zwrocie. Dopóki bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja o ustaleniu prawa do świadczeń, na podstawie której zostały one wypłacone, organ ma obowiązek na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów orzec ich zwrot w wysokości ustalonej i wypłaconej uprawnionemu. Podstaw do obniżenia kwoty wypłaconej uprawnionemu za okres 01.10.2009 – 30.09.2010 w sprawie niniejszej nie było, zatem decyzja z [...].06.2011 r. zaskarżona do sądu odpowiada prawu. Na marginesie jedynie wskazać należy, że informacja Służby Więziennej o tym, że A. S. (syn A.) nie figuruje w zbiorze danych osób pozbawionych wolności została udzielona na zapytanie, czy uprawniony odbywał karę pozbawienia wolności w okresie 01.12.2008 – 30.09.2010 obejmującym sporny w sprawie niniejszej okres świadczeniowy (k. 108, 118 akt adm. I instancji). Niezasadnie zatem skarżący zarzuca, że dotyczy ona wyłącznie okresu udzielenia informacji, a nie okresu spornego. Z uwagi na odrębność postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń i postępowania w przedmiocie orzeczenia ich zwrotu (co wyżej wyjaśniono), nie mógł odnieść skutku sprecyzowany na rozprawie zarzut nieudostępnienia skarżącemu akt sprawy o przyznanie świadczenia. Zarzut ten dotyczy innego postępowania niż kontrolowane w sprawie niniejszej. Niezależnie od powyższego sąd z urzędu stwierdził, że w postępowaniu niniejszym przed organem I instancji doszło do naruszenia uprawnień procesowych strony, bowiem przed wydaniem decyzji kończącej sprawę w I instancji nie zawiadomiono dłużnika alimentacyjnego o prawie zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i możliwości ustosunkowania się do niego, jak tego wymaga art. 10 § 1 Kpa. Uczyniono to co prawda w dniu 25.03.2011 r. doręczając zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 16.03.2011 r. (k. 109,110 akt adm. I instancji), ale pouczenie należało powtórzyć, bowiem po doręczeniu powyższego zawiadomienia a przed wydaniem decyzji z [...].04.2011 r. uzupełniano materiał dowodowy. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy (a tylko wówczas mogłoby doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.), bowiem zostało usunięte w postępowaniu odwoławczym. Jak wynika z oświadczenia skarżącego w dniu 01.06.2011 r. zapoznawał się z aktami sprawy i wniósł pisemne zastrzeżenia. Mając na uwadze, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne w tym sensie, że organ odwoławczy nie tylko kontroluje rozstrzygnięcie wydane w niższej instancji, ale ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę – umożliwienie stronie zapoznania się z aktami na etapie odwoławczym (przy braku realizacji tego prawa w I instancji), jest działaniem wystarczającym dla zrealizowania obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu zgodnie z art. 10 § 1 Kpa. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z [...].06.2011 r. SKO rozpoznało sprawę ponownie w jej całokształcie ustosunkowując się do kwestii wątpliwych dla skarżącego. Skład orzekający nie stwierdził również, aby osoba podpisana pod decyzją pierwszoinstancyjną nie posiadała upoważnienia do jej wydania (taki zarzut był podniesiony w odwołaniu). Przedmiotową decyzję podpisała inspektor E. J. i jak wynika z nadruku – uczyniła to z upoważnienia Prezydenta Miasta B., czyli organu właściwego wierzyciela, który jest uprawniony do wydawania decyzji o zwrocie. Wskazać należy, że w sprawie niniejszej Prezydent Miasta B. jest jednocześnie organem właściwym wierzyciela (ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej) i organem właściwym dłużnika (ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego) – art. 2 pkt 9 i 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 8 "b" wymienionej ustawy organ właściwy dłużnika może upoważnić w formie pisemnej swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji. Jak wynika ze złożonej do akt sądowych kserokopii upoważnienia z 11.06.2010 r. (k. 28), aktualnego w dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej z [...].04.2011 r. – inspektor E. J. posiadała upoważnienie Prezydenta Miasta B. udzielone na podstawie art. 8 "b" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji. Dlatego zarzut skarżącego w tym zakresie był bezskuteczny. Odnośnie zarzutu z pisma precyzującego skargę co do braku upoważnienia inspektor A. N. do wydawania decyzji o zwrocie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazać należy, że wskazany pracownik MOPR w kontrolowanym postępowaniu dotyczącym okresu 01.10.2009 – 30.09.2010, po jego wszczęciu (vide zawiadomienie z 16.03.2011 r., k. 110 akt adm. I instancji) nie dokonywał czynności urzędowych i procesowym sprawie. Reasumując w kontrolowanym postępowaniu nie stwierdzono naruszeń prawa materialnego czy procesowego uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji, co uzasadniało oddalenie skargi. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.