II SA/Bk 573/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. oddala skargę II SA/Bk 573/11 UZASADNIENIE Decyzją z [...].12.2008 r. nr [...] przyznano A. S. (synowi A.) prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 01.12.2008 – 30.09.2009. Po upływie przedmiotowego okresu wszczęto postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu, w którym wydano następujące rozstrzygnięcia: - decyzją z [...].04.2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło do ponownego rozpoznania decyzję z [...].02.2010 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o zwrocie przedmiotowych świadczeń. SKO wskazało na naruszenia procesowe w postaci niezapoznania strony z informacją o wypłacie świadczeń oraz brak w aktach sprawy dokumentów, z których wynikałoby upoważnienie osoby podpisanej pod decyzją do jej wydania; - decyzją z [...].08.2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po raz kolejny uchyliło do ponownego rozpoznania decyzję z [...].06.2010 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w B. o zwrocie świadczeń, z powodu nieusuniętego braku w aktach sprawy informacji o wypłacie świadczeń uprawnionemu; - decyzją z [...].12.2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję z [...].11.2010 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Sekcji Funduszu Alimentacyjnego MOPR w B. orzekającą o zwrocie świadczeń za okres 01.12.2008 – 30.09.2009. Na skutek skargi A. S. (syna T.) na powyższą decyzję SKO z [...].12.2010 r. – organ ten uchylił w dniu [...].02.2011 r. w trybie autokontroli własną decyzję oraz decyzję organu I instancji z [...].11.2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Argumentowano, że należy w pierwszej kolejności wyjaśnić zasadność podnoszonego przez dłużnika alimentacyjnego zarzutu przebywania uprawnionego w zakładzie karnym i wpływu tej okoliczności na prawo do otrzymania świadczeń, a dopiero w następnej kolejności orzekać w przedmiocie zakresu obowiązku ich zwrotu. W wyniku postępowania wszczętego po wydaniu decyzji kasacyjnej z [...].02.2011 r. organ I instancji w osobie Inspektora MOPR działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B. – decyzją z [...].04.2011 r. znak [...] orzekł, że A. S. (syn T.) jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres 01.12.2008 – 30.09.2009 na rzecz uprawnionego A. S. (jego syna) w wysokości 2.794, 02 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji 702, 09 zł. Wskazano, że po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przedmiotowych świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. W sprawie zakończonej decyzją z [...].12.2008 r. okres świadczeniowy skończył się 30.09.2009 r., w związku z czym zachodziła konieczność wydania decyzji o zwrocie. Odwołanie od rozstrzygnięcia z [...].04.2011 r. złożył A. S. (syn T.) zarzucając brak w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego, że uprawniony nie przybywał w okresie pobierania świadczeń w zakładzie karnym, na podstawie którego to dokumentu mógłby zweryfikować zasadność przyznania świadczenia alimentacyjnego. Wskazał na uniemożliwienie mu zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wniosków dowodowych. Zażądał przedstawienia dokumentu zawierającego upoważnienie inspektor E. J. do wydawania decyzji w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z [...].06.2011 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium wskazało, że art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewiduje możliwości odstąpienia od wydania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń oraz możliwości zwolnienia dłużnika alimentacyjnego od realizacji takiego obowiązku. W sprawie niniejszej przedmiotowe świadczenia zostały przyznane i wypłacone w okresie 01.12.2008 r. - 30.09.2009 r. po wcześniejszym ustaleniu, że dłużnik nie wywiązywał się z obowiązku, a egzekucja okazała się bezskuteczna. Z upływem okresu świadczeniowego właściwy organ wierzyciela miał obowiązek orzec zwrot. Ponadto ustalono na podstawie pisma Centralnego Zarządu Służby Więziennej z 28.03.201 r., że A. S. (syn A.) nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Osób Pozbawionych Wolności, zatem był uprawniony do otrzymania świadczenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył do sądu administracyjnego A. S. (syn T.) wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej art. 7 Kpa oraz o ustalenie, czy jest uprawnionym do zweryfikowania dokumentów, w oparciu o które przyznano jego synowi świadczenie alimentacyjne i w oparciu o które żąda się obecnie od niego (skarżącego) zwrotu wypłaconych świadczeń. Wskazał, że w postępowaniu administracyjnym odmówiono mu zapoznania się z powyższymi dokumentami, w związku z czym przyznano świadczenie osobie, która nie była do niego uprawniona. Jak stwierdził, jego syn A. S. po skończeniu gimnazjum pobierał naukę w trzyletnim liceum profilowanym, jednak go nie ukończył, gdyż wszedł w konflikt z prawem i został ze szkoły usunięty. Następnie podjął naukę w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego - tylko celem uzyskania świadczenia, które pobierał przebywając jednocześnie w zakładzie karnym. Taka sytuacja jest niedopuszczalna, bowiem świadczenie nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Jak wskazał, na skutek uniemożliwienia mu zapoznania się z całokształtem materiału dowodowego w sprawie powyższe fakty nie mogły zostać zweryfikowane. Nie ustalono zatem w sposób prawidłowy faktu przebywania uprawnionego w zakładzie karnym, bowiem nie uzyskano informacji o okresie grudzień 2008 – wrzesień 2010 r., a jedynie informację iż w dniu 28.03.2011 r. jego syn nie jest pozbawiony wolności. MOPR w takiej sytuacji powinien zwrócić się do Centralnego Rejestru Osób Skazanych posiadającego informacje z okresu dziesięcioletniego. Jego zdaniem w postępowaniu w przedmiocie zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych złamano zasadę transparentności z art. 7 Kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Skarżący sprecyzował zarzuty skargi w piśmie z 02.09.2011 r. (k. 11), natomiast podczas rozprawy w dniu 10.11.2011 r. wskazał, że zarzut nieudostępnienia akt sprawy dotyczy postępowania o przyznanie świadczenia alimentacyjnego, a więc postępowania, którego nie był stroną (k. 30). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, bowiem sąd nie stwierdził w kontrolowanym postępowaniu uchybień przepisom prawa materialnego lub procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji jako sprzecznej z prawem. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Ustanowiono w nim obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek wydania przez organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu (art. 27 ust. 2). Cytowany przepis ma charakter bezwzględny co oznacza, że niezależnie od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, właściwy organ po upływie okresu świadczeniowego wydaje decyzję o zwrocie. Jedynymi zatem jej przesłankami jest niewykonywanie przez dłużnika obowiązku alimentacyjnego oraz otrzymanie przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (vide wyroki WSA w Lublinie z 09.03.2010 r., II SA/Lu 5/10 oraz z 16.09.2010 r., II SA/Lu 269/10 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, dotyczącej zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres 01.12.2008 – 30.09.2009, powyższe przesłanki zostały spełnione, a wydana w stanie faktycznym sprawy decyzja nie narusza prawa. Bezspornie bowiem za wskazany okres, wobec bezskuteczności egzekucji alimentów zasądzonych od skarżącego, wypłacono osobie uprawnionej – synowi skarżącego – świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczą o tym decyzja o przyznaniu świadczeń z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz informacje o stanie zadłużenia skarżącego z dnia 07.05.2010 r. i z 04.04.2011 r. – obydwie dotyczące m.in. okresu 01.12.2008 – 30.09.2009, sporządzone przez pracownika MOPR (k. 46, 121 akt adm. I instancji). Wprost wskazano w nich, że suma wypłaconych w tym okresie świadczeń wyniosła 3.000 zł, a z uwagi na częściowy zwrot (205, 98 zł) kwota pozostałego do spłacenia długu wynosi 2.794, 02 zł i suma odsetek (na dzień sporządzenia ostatniej informacji i dzień wydawania decyzji w I instancji – 702, 09 zł). Sąd nie znalazł podstaw, by kwestionować wiarygodność powyższych dokumentów i ich znaczenie dowodowe na okoliczność dokonanych wypłat, zwłaszcza że również i skarżący nie przedstawił żadnych dowodów podważających te dokumenty. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący zdawał sobie sprawę z ustalenia przez MOPR uprawnienia jego syna do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w powyższym okresie, bowiem o wydaniu decyzji w tym przedmiocie z [...].12.2008 r. został poinformowany w dniu 19.02.2009 r., do której to informacji składał zastrzeżenia (k. 1, 3 akt adm. organu I instancji). Po upływie okresu świadczeniowego organ był zobowiązany do zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydania decyzji o zwrocie świadczeń wypłaconych za okres 01.12.2008 – 30.09.2009. Tak też uczynił decyzją z [...].04.2011 r., którą SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięciem z [...].06.2011 r. zakwestionowanym w sprawie niniejszej. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do podważenia tych decyzji jako naruszających prawo materialne. W szczególności nie mogły zostać uwzględnione w tym postępowaniu zarzuty dotyczące braku uprawnienia syna skarżącego do uzyskania świadczenia z funduszu wobec przebywania w zakładzie karnym. Zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują jeżeli osoba uprawniona została umieszczona m.in. w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (jaką jest niewątpliwie zakład karny). Organ co prawda w niniejszym postępowaniu ustalił, że uprawniony A. S. (syn skarżącego) nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Osób Pozbawionych Wolności (k. 108, 118 akt adm. I instancji), to powyższe informacje nie miały znaczenia dla obowiązku rozstrzygnięcia o zwrocie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wymieniony przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i ustalona okoliczność nieprzebywania A. S. (syna A.) w zakładzie karnym mają znaczenie dla etapu wcześniejszego niż decyzja o zwrocie wypłaconych świadczeń – etapu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co stanowi odrębne postępowanie. Decyzja o zwrocie ma charakter decyzji związanej treścią rozstrzygnięcia ustalającego o prawie do wypłat z funduszu alimentacyjnego i wskazanego w nim okresu, na jaki prawo to zostało ustalone. Zatem zarzuty dotyczące braku przesłanek do ustalenia prawa do świadczeń – w ogóle lub za pewien okres – mogą stanowić argument dla podważenia decyzji ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w sprawie niniejszej decyzji z [...].12.2008 r.) – w trybie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 24) lub na podstawie przepisów Kpa dotyczących nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych (vide wyrok WSA w Warszawie z 12.07.2011 r., I SA/Wa 477/11, CBOSA). Natomiast zarzut braku przesłanek do ustalenia prawa do świadczeń nie może odnieść skutku w postępowaniu o zwrot wypłaconych świadczeń. Dopóki bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja o ustaleniu prawa do świadczeń, na podstawie której zostały one wypłacone, organ ma obowiązek na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów orzec ich zwrot w wysokości ustalonej i wypłaconej uprawnionemu. Podstaw do obniżenia kwoty wypłaconej uprawnionemu za okres 01.12.2008 – 30.09.2009 w sprawie niniejszej nie było, zatem decyzja z [...].06.2011 r. zaskarżona do sądu odpowiada prawu. Na marginesie jedynie wskazać należy, że informacja Służby Więziennej o tym, że A. S. (syn A.) nie figuruje w zbiorze danych osób pozbawionych wolności została udzielona na zapytanie, czy uprawniony odbywał karę pozbawienia wolności w okresie 01.12.2008 – 30.09.2010 obejmującym sporny w sprawie niniejszej okres świadczeniowy (k. 108, 118 akt adm. I instancji). Niezasadnie zatem skarżący zarzuca, że dotyczy ona wyłącznie daty udzielenia informacji, a nie okresu spornego. Z uwagi na odrębność postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń i postępowania w przedmiocie orzeczenia ich zwrotu (co wyżej wyjaśniono), nie mógł odnieść skutku sprecyzowany na rozprawie zarzut nieudostępnienia skarżącemu akt sprawy o przyznanie świadczenia. Zarzut ten dotyczy innego postępowania niż kontrolowane w sprawie niniejszej. Niezależnie od powyższego sąd z urzędu stwierdził, że w postępowaniu niniejszym przed organem I instancji doszło do naruszenia uprawnień procesowych strony, bowiem nie zawiadomiono dłużnika alimentacyjnego o prawie zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i możliwości ustosunkowania się do niego, jak tego wymaga art. 10 § 1 Kpa. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy (a tylko wówczas mogłoby doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.), bowiem zostało usunięte w postępowaniu odwoławczym. Jak wynika z akt organu II instancji i z oświadczenia skarżącego - w dniu 01.06.2011 r. zapoznawał się z aktami sprawy i wniósł pisemne zastrzeżenia. Mając na uwadze, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne w tym sensie, że organ odwoławczy nie tylko kontroluje rozstrzygnięcie wydane w niższej instancji, ale ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę – umożliwienie stronie zapoznania się z aktami na etapie odwoławczym (przy braku realizacji tego prawa w I instancji), jest działaniem wystarczającym dla zrealizowania obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu zgodnie z art. 10 § 1 Kpa. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z [...].06.2011 r. SKO rozpoznało sprawę ponownie w jej całokształcie ustosunkowując się do kwestii wątpliwych dla skarżącego. Na marginesie wskazać należy, że skarżący - we wcześniejszych postępowaniach w przedmiocie zwrotu, kasowanych przez SKO - był sukcesywnie informowany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym o możliwości zapoznania się z aktami sprawy jak tego wymaga art. 10 § 1 Kpa (w zawiadomieniach z 09.02.2010 r., które otrzymał 16.02.2010 r., z 07.05.2010 r., które otrzymał 08.05.2010 r., z 11.08.2010 r., które otrzymał 20.08.2010 r., 34, 47 i 70 akt adm. I instancji). Zabrakło tego zawiadomienia jedynie przed wydaniem decyzji z [...].04.2011 r. Skład orzekający nie stwierdził również, aby osoba podpisana pod decyzją pierwszoinstancyjną nie posiadała upoważnienia do jej wydania (taki zarzut był podniesiony w odwołaniu). Przedmiotową decyzję podpisała inspektor E. J. i jak wynika z nadruku – uczyniła to z upoważnienia Prezydenta Miasta B., czyli organu właściwego wierzyciela, który jest uprawniony do wydawania decyzji o zwrocie. Wskazać należy, że w sprawie niniejszej Prezydent Miasta B. jest jednocześnie organem właściwym wierzyciela (ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej) i organem właściwym dłużnika (ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego) – art. 2 pkt 9 i 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 8 "b" wymienionej ustawy organ właściwy dłużnika może upoważnić w formie pisemnej swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji. Jak wynika ze złożonej do akt sądowych kserokopii upoważnienia z 11.06.2010 r. (k. 28), aktualnego w dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej z [...].04.2011 r. – inspektor E. J. posiadała upoważnienie Prezydenta Miasta B. udzielone na podstawie art. 8 "b" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji. Dlatego zarzut skarżącego w tym zakresie był bezskuteczny. Odnośnie zarzutu z pisma precyzującego skargę co do braku upoważnienia inspektor A. N. do wydawania decyzji o zwrocie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazać należy, że wskazany pracownik MOPR w kontrolowanym postępowaniu dotyczącym okresu 01.12.2008 – 30.09.2009 nie dokonywał czynności urzędowych i procesowych w sprawie. Reasumując w kontrolowanym postępowaniu nie stwierdzono naruszeń prawa materialnego czy procesowego uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji, co skutkowało oddaleniem skargi. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.