II SA/Bk 579/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat N. B.- N. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego P. C. wykonane na zasadzie prawa pomocy.- U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu [...] lutego 2013 r. P. C. zwrócił się z prośbą do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o udzielenie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. Wnioskodawca podał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. organ I instancji odmówił ww. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z art. art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto, podstawę do ustalenia faktycznej sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej stanowią odpowiednio aktualne dokumenty. Wnioskodawca podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] marca 2013 r. poinformował, że zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną, nie posiada własnego dochodu, pozostaje na utrzymaniu żony, której dochód stanowi emerytura. Ponadto oświadczył, że ma rozdzielność majątkową z małżonką. W ocenie organu ta ostatnia okoliczność nie jest sprzeczna z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Na poparcie tego stanowisko powołano się na wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I OSK 2096/2010). W tym stanie rzeczy organ wezwał wnioskodawcę pismami z dnia 4 i 11 marca 2013 r. do przedstawienia stosownych dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia złożonego przez niego wniosku, tj.: zaświadczenia o wysokości emerytury żony za miesiąc styczeń 2013 r. z wyszczególnieniem przychodu pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy, składkę na ubezpieczenie zdrowotne lub decyzji ZUS do wglądu wraz z odcinkiem z miesiąca stycznia 2013 r. oraz niezrealizowane recepty. Pomimo dwukrotnego wezwania, zainteresowany nie wykonał powyższego obowiązku, co uniemożliwiło organowi ustalenie jego faktycznej sytuacji materialno - bytowej i w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania P. C. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzja z dnia [...] maja 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura żony. Wnioskodawca zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, pozostaje pod stałą opieką lekarską. Znaczną część dochodu rodzina przeznacza na zakup lekarstw, jednakże nie posiada dowodu ich zakupu, tj. faktur ani też niezrealizowanych recept. Z oświadczenia zaś samego zainteresowanego wynika, że posiada on rozdzielność majątkową ze swoja żoną. Następnie organ wyjaśnił, iż w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] marca 2013 r. poinformowano ww. o konieczności dostarczenia organowi w terminie 3 dni niezbędnych dokumentów do złożonego w dniu [...] lutego 2013 r. wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków, tj.: zaświadczenia lub oświadczenia o wysokości emerytury żony za styczeń 2013 r. oraz niezrealizowanych recept, z pouczeniem, iż niedostarczenie ich spowoduje opóźnienie w załatwieniu sprawy lub negatywne rozpatrzenie wniosku. Po bezskutecznym upływie wskazanego wyżej terminu, organ ponownie w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. wezwał wnioskodawcę do złożenia żądanych dokumentów, jednakże również i w tym przypadku wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Natomiast w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. zainteresowany wyjaśnił, że wyrokiem Sądu Rejonowego w S. [...] została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska i w związku z tym nie ma jakichkolwiek praw do dochodu żony i nie może z tego względu przedstawić żądanego zaświadczenia. Poinformował także, że w chwili obecnej nie posiada ważnych recept, a na wizytę u lekarza trzeba czekać wiele miesięcy. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, że opisany powyżej stan faktyczny wskazuje na niemożność ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy z uwagi na nieuzasadnioną odmowę złożenia żądanych przez organ dokumentów, świadczących o uzyskiwanych przez jego rodzinę dochodach. Wymienione wyżej dokumenty są niezbędne do oceny zasadności przyznania świadczenia oraz ustalenia wysokości dochodu w kontekście przepisów ustawy o pomocy społecznej, warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. Odnosząc się natomiast do wyjaśnień strony udzielonych w piśmie z dnia 21 marca 2013 r. wskazano, że okoliczność istnienia rozdzielności majątkowej z żoną nie ma wpływu na ustalenie dochodu rodziny, bowiem jak oświadczył sam zainteresowany w wywiadzie z dnia 4 marca 2013 r., prowadzi on wspólnie z małżonką gospodarstwo domowe i pozostaje na jej utrzymaniu. Nadto w myśl art. 6 pkt 4 ww. ustawy, dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Skoro wnioskodawca wraz z małżonką stanowią rodzinę, to zgodnie z powołanym przepisem, na dochód jego rodziny składa się emerytura małżonki, której wysokości, z uwagi na brak żądanych dowodów o jej wysokości nie można ustalić. W tej sytuacji odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji, z uwagi na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, odpowiada prawu. Nie godząc się z powyższym stanowiskiem, P. C. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, iż kwestionowana decyzja jest kłamliwa i rażąco stronnicza. Przede wszystkim nieprawdą jest, iż prowadzi on z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, iż nie ma żadnych środków nie tylko na życie, zakup leków, mieszkanie, ale i na jedzenie. Dodatkowo wyjaśnił, iż 15 kwietnia 2013 r. otrzymał receptę na leki, którą przedstawił w MOPS, jednakże nikt jej nie chciał przyjąć, zaś w dniu 20 kwietnia 2013 r. potrzebował pieniędzy na bilet na komisję lekarską i nie pojechał, ponieważ MOPS zakpił z niego. Skarżący nie zgodził się z zarzutem organów dotyczącego braku jego współpracy z MOPS, albowiem jest on zmuszany do przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowych, bowiem nie ma on uprawnień do wystawiania żadnych zaświadczeń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie wskazać należy, iż zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182) - zwanej dalej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw - Kodeks postępowania administracyjnego z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Zgodnie zaś z treścią art. 39 ust. 1, 2 i 3 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przepis art. 7 ustawy przykładowo wymienia powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej. Są to jednocześnie kryteria dysfunkcji, które powinny spełniać osoby i rodziny ubiegające się o pomoc i z niej korzystające, np. bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, bezradność w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, itp. Przedstawiona regulacja zawiera katalog przesłanek przyznania zasiłku celowego, przy czym przyznanie tego świadczenia uzależnione jest również od spełnienia kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2, które w przypadku osoby w rodzinie wynosi 456,00 złotych. Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej, ale jedynie pomoc. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2). Współdziałanie to powinno w szczególności polegać na umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenie w nim stosownych wyjaśnień, ale i także przedłożeniu dokumentów koniecznych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Jak słusznie bowiem zauważyły organy obu instancji samo spełnienie przesłanek określonych w art. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym argumentem i gwarancją uzyskania świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w dniu 26 lutego 2013 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o udzieleniu mu pomocy społecznej z uwagi na fakt niepełnosprawności. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 marca 2013 r. podał, iż oczekuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. Skarżący oświadczył do protokołu wywiadu, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura żony. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, pozostaje pod stałą opieką lekarską. Znaczną część dochodu rodzina przeznacza na zakup lekarstw, jednakże nie posiada dowodu ich zakupu, tj. faktur ani też niezrealizowanych recept. Skarżący oświadczył ponadto, że posiada rozdzielność majątkową ze swoja żoną. W tym stanie rzeczy w trakcie wywiadu środowiskowego organ poinformował skarżącego o konieczności dostarczenia w terminie 3 dni dokumentów do złożonego w dniu 26 lutego 2013 r. wniosku, w postaci: zaświadczenia lub oświadczenia o wysokości emerytury żony za styczeń 2013 r. oraz niezrealizowanych recept, pouczając że niedostarczenie ich spowoduje opóźnienie w załatwieniu sprawy lub negatywne rozpatrzenie wniosku. Po bezskutecznym upływie wskazanego wyżej terminu, organ ponownie w piśmie z dnia 11 marca 2013 r. wezwał skarżącego do złożenia żądanych dokumentów, jednakże również i w tym przypadku skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Skarżący wyjaśnił natomiast w piśmie z dnia [...] marca 2013 r., że wyrokiem Sądu Rejonowego w S. została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska i w związku z tym nie ma jakichkolwiek praw do dochodu żony i nie może z tego względu przedstawić żądanego zaświadczenia. Ponadto w chwili obecnej nie posiada ważnych recept, a na wizytę u lekarza trzeba czekać wiele miesięcy. Odnosząc powyższe ustalenia do wskazanych na wstępie uregulowań prawnych uznać należy, iż organy obu instancji nie naruszyły prawa podejmując decyzje o odmowie przyznania żądanego świadczenia. Opisany powyżej stan faktyczny w ocenie Sądu w sposób niebudzący wątpliwości dowodzi, że organy wobec nie przedstawienia przez skarżącego żądanych dokumentów nie miały możliwości ustalenia sytuacji finansowej skarżącego, do czego zobowiązują je przepisu prawa. Wnioskowane przez organ dokumenty, w postaci zaświadczenia lub oświadczenia o wysokości emerytury małżonki, a także niezrealizowane recepty stanowiły potwierdzenie uzyskiwanych przez rodzinę skarżącego dochodów a także wskazywały na jego faktyczne potrzeby. Wymienione dokumenty były zatem niezbędne do oceny zasadności przyznania świadczenia oraz ustalenia wysokości dochodu w kontekście przepisów ustawy o pomocy społecznej, warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego, a także ewentualnej jej wysokości. W tej sytuacji uznać należy, iż wbrew twemu co twierdzi skarżący organy pomocy społecznej miały usprawiedliwioną podstawę do przyjęcia braku jego współdziałania i w konsekwencji do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 omawianej ustawy. Jednocześnie organom nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania dowodowego (art.7, 77, 80 kpa), bowiem podejmowały one czynności zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz zapewniły mu możliwość udziału w postępowaniu. Skoro jednak to skarżący swoim niczym nieusprawiedliwionym działaniem uniemożliwił zbadanie i ocenę tej sytuacji, a więc niemożność przeprowadzenia oceny jego sytuacji finansowo - bytowej leżała po jego stronie, to organy słusznie okoliczność tę rozpatrywały w charakterze ujemnych następstw niezastosowania się do procedury przewidzianej przepisami prawa (por. wyrok WSA z dnia 11 lipca 2006r., I SA/Wa 757/06, LEX nr 258377) i w konsekwencji odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia. Odnosząc się natomiast do kwestii istnienia rozdzielności majątkowej z żoną słuszność mają organy, iż skoro skarżący wraz z małżonką stanowią rodzinę, to zgodnie z art. 6 pkt 4 ww. ustawy, na dochód jego rodziny składa się emerytura małżonki, której wysokości z uwagi na brak żądanych dowodów o jej wysokości nie można ustalić. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.