II SA/Bk 581/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza W. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], w sprawie odmowy przyznania E. B. (dalej jako "Skarżąca") zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: M. G. i M. G. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczeń rodzinnych wskazując, iż dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę wyniósł 852,31 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych (674 zł). Od powyższej decyzji odwołała się Skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie świadczeń rodzinnych. Skarżąca uważa, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo wyliczył dochód za 2017 r., gdyż nie zostały odjęte opłacone alimenty na synów A. B. i D. B. Alimenty te były ściągnięte z konta bankowego przez komornika. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Kolegium wskazało, że zgodnie art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Dochodem rodziny jest suma dochodów jej członków (art. 3 pkt 2 ustawy). Dochodem członka rodziny jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z uwzględnieniem uzyskania i utraty dochodu (art. 3 pkt 2a ustawy). Kolegium wskazało, że rodzina Skarżącej składa się z trzech osób. W jej skład oprócz Skarżącej wchodzi M. G. i M. G. Z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku wydruku z Ministerstwa Finansów wynika, że w 2017 r. Skarżąca uzyskała dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w kwocie 23.895,68 zł, który po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 3.567,36 (dowód: pismo ZUS Oddział w P. z dnia [...] stycznia 2019 r.) wyniósł 20.328,32 zł, dochód z tytułu otrzymanych alimentów w kwocie 7.920 zł oraz dochód z tytułu stypendium w kwocie 803,20 zł, a także dochód z tytułu otrzymanej ulgi na dzieci w kwocie 1.672,96 zł. Z powyższego wynika, że łączny dochód trzyosobowej rodziny Skarżącej w 2017 r. wynosi 30.724,48 zł, tj. 20.328,32 zł + 7.920 zł + 803,20 zł + 1.672,96 zł, a w przeliczeniu na 1 miesiąc - 2.560,37 zł. Organ stwierdził ponadto, że ze znajdujących się w aktach sprawy dwóch zaświadczeń o dokonanych wpłatach z dnia [...] października 2018 r. wydanych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. wynika, że Skarżąca w 2017 r. dokonała wpłaty tytułem alimentów na rzecz D. B. w kwocie 19,55 zł, natomiast na rzecz A. B. w kwocie 21,77 zł. W tej sytuacji od dochodu osiągniętego przez rodzinę Skarżącej w 2017 r. należało odliczyć miesięczną kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w myśl art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Alimenty świadczone na rzecz innych osób w 2017 r. w rodzinie Skarżącej łącznie wyniosły 41,32 zł, czyli 3,44 zł w przeliczeniu na 1 miesiąc. Oznacza to, że prawidłowo ustalony dochód rodziny Skarżącej wynosi 2.556,93 zł, tj. (2.560,37 zł - 3,44 zł - alimenty świadczone na rzecz innych osób) i w przeliczeniu na osobę wynosi 852,31 zł (2.556,93 zł : 3 osoby). Zatem dochód na osobę w rodzinie Skarżącej jest wyższy niż ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 674 zł. Dalej Kolegium wskazało, że przy zaistnieniu takiej sytuacji organy rozpatrujące niniejszą sprawę muszą uwzględniać art. 5 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę kryterium dochodowego pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny, o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy. Kwota kryterium dochodowego w rodzinie Skarżącej wynosi 674 zł i pomnożona przez liczbę członków rodziny (3 osoby) daje kwotę 2.022 zł. Dochód rodziny strony wynosi 2.556,93 zł. Różnica między dochodem rodziny a kwotą kryterium pomnożoną przez liczbę członków, rodziny stanowi kwotę 534,93 zł. Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, że zasiłek rodzinny będzie przysługiwał, gdy łączna kwota objętych wnioskiem strony zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami będzie wyższa niż 534,93 zł. Uwzględniając sposób ustalenia łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz dodatkami, o których mowa w art. 5 ust. 3 (art. 5 ust. 3b ustawy) organ wskazał, że Skarżąca ubiega się o zasiłek rodzinny na dzieci powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia, na które średni miesięczny zasiłek wynosi 124 zł oraz dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, o których mowa w art. 14 ustawy, na dwoje dzieci. Dodatki te wynoszą razem 200 zł (po 100 zł na każde z 2 dzieci), co podzielone przez 12 daje kwotę 16,66 zł. Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami wynosi 264,66 zł (124 x 2 + 16,66 zł) i jest niższa niż kwota różnicy między dochodem rodziny a kwotą kryterium pomnożoną przez liczbę członków rodziny (534,93 zł). W tej sytuacji zasiłki rodzinne wraz z dodatkami stronie nie przysługują zgodnie z art. 5 ust. 3 i 3a. Odnosząc się do kwestii odliczenia od dochodu rodziny alimentów płaconych na rzecz dwójki dzieci, które zostały przekazane jako spłata zaległości alimentacyjnych, Kolegium zauważyło, że art. 2 pkt 1 ustawy mówi, że "dochód" -oznacza dochód - w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych i z tej konstrukcji jednoznacznie wynika, że daje to podstawę do pomniejszenia dochodu wyłącznie o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Odwołując się do orzecznictwa organ stwierdził, że zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej nie można utożsamiać z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego nie można traktować jako "świadczenia alimentów na rzecz innej osoby". Z taką decyzją nie zgodziła się Skarżąca i w skardze złożonej do tut. Sądu podniosła, że nie zostały odjęte od jej dochodu opłacone alimenty na synów: A. B. i D. B. Wyjaśniła, że wysyła alimenty przekazem pocztowym, jednak synowie ich nie odbierają. Alimenty są ściągane z konta bankowego przez komornika. Podała, że na utrzymaniu ma dwoje małoletnich dzieci, na które także otrzymuje alimenty od komornika i które są wliczane do dochodu. Powołując się na trudną sytuację finansową wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podczas rozprawy Skarżąca przedłożyła zaświadczenia Burmistrza W. z dnia [...] marca 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r. o wysokości kwot zadłużenia przekazanych przez komornika w 2017 r. Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola działania administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, odbywa się z uwzględnieniem kryterium zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest skontrolowanie legalności zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej (por. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Badając legalność zaskarżonej decyzji Kolegium z uwzględnieniem tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja dotycząca odmowy przyznania Skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwójkę dzieci. Spór dotyczy nieuwzględnienia przy ustalaniu dochodu na potrzeby ustalenia prawa do tych świadczeń, alimentów, które Skarżąca miała płacić na rzecz swoich synów A. B. i D. B. Skarżąca podniosła, że zasądzone alimenty wysyłała do synów, którzy nie odbierali przekazów pocztowych i stąd sprawa trafiła do komornika. Skarżąca utrzymuje ponadto, że tytułem spłaty zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej komornik przekazał w 2017 r. na konto MOPS w W. kwotę 2.190,56 zł. Kwota ta powinna zdaniem Skarżącej zostać uwzględniona przy wyliczeniu dochodu jej rodziny. Rozstrzygając ten spór Sąd zauważa, że w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), przy ustalaniu dochodu na potrzeby zweryfikowania uprawnień do świadczeń, istnieje możliwość pomniejszenia dochodu o kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 1 tej ustawy, przez dochód rozumie się, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, poszczególne składniki wymienione szczegółowo w dalszej części tego przepisu. Przy czym istotna jest kwestia rozumienia pojęcia "kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Pomocne w tym zakresie jest orzecznictwo sądowe wypracowane wprawdzie na kanwie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, z którego również wynika możliwość pomniejszenia dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, tym niemniej podobieństwo reguł ustalania dochodu do tych z ustawy o świadczeniach rodzinnych daje podstawy do skorzystania z tego dorobku judykatury. Interpretując pojęcie "alimentów" należy zatem odnieść je do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika, że obowiązek alimentacyjny - co do zasady - obciąża krewnych i rodzeństwo osób uprawnionych. Obowiązek ten sprowadza się do obowiązku osoby zobowiązanej do dostarczania osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Krąg osób uprawnionych do takich alimentów wynika z art. 130 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Alimenty to zatem świadczenia uiszczane na rzecz osoby uprawnionej przez zobowiązanego w związku z realizacją ustawowego obowiązku określonego w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Są one przeznaczane na utrzymanie osoby uprawnionej. Przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy dla potrzeb zastosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem uwzględniać wyłącznie alimenty, które świadczy wnioskodawca, jako osoba zobowiązana do tego z ustawy, na rzecz uprawnionych osób wyszczególnionych w art. 130 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wszystkie więc inne należności, niż tak rozumiane alimenty, a zatem i należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, nie mogą pomniejszać dochodu. Należy bowiem odróżnić określenie "alimentów" od świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Te ostatnie takich alimentów nie stanowią. Są one wypłacane osobom uprawnionym do alimentów, gdy egzekucja alimentów wobec dłużnika alimentacyjnego okazała się bezskuteczna. Cel obu wskazanych instytucji jest podobny, gdyż zmierza do dostarczenia środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej nie można jednak utożsamiać z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w żaden sposób nie można traktować jako "świadczenia alimentów na rzecz innej osoby" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. I OSK 2063/14, z dnia 7 lutego 2017 r. sygn. I OSK 1726/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, spłata zadłużenia Skarżącej wobec funduszu alimentacyjnego w kwotach przekazanych następnie przez komornika na rzecz MOPS-u i wykazanych w przedłożonych na rozprawie zaświadczeniach, nie podlega odliczeniu od dochodu Skarżącej. Sprzeciwia się temu powyższe rozumienie przepisu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powtórzyć trzeba, że wszystkie inne należności, niż alimenty rozumiane w powyższy sposób, a więc i należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, nie mogą pomniejszać dochodu Skarżącej na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowych świadczeń. Takiego dochodu nie pomniejszą też należności, które ostatecznie nie trafiły do dzieci Skarżącej, bowiem przekazy pocztowe wróciły z powrotem do Skarżącej. Jedyne możliwe do uwzględnienia kwoty, to te, które w związku z wpłatami zobowiązanej zostały przekazane przez komornika wierzycielom w kwotach 21,77 zł i 19,55 zł. Kwoty te wynikają jednoznacznie z zaświadczeń wystawionych przez komornika i zostały uwzględnione przez orzekające w sprawie organy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę, uwzględniając źródła dochodu szczegółowo wymienione w decyzjach i mając na uwadze obowiązek pomniejszenia dochodu o składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz o alimenty świadczone na rzecz synów w kwotach 21,77 zł i 19,55 zł. Wliczeniu do dochodu podlegały przy tym m.in. alimenty otrzymane w roku bazowym od komornika na dwójkę małoletnich dzieci będących na utrzymaniu Skarżącej. O prawidłowości uwzględnienia tego składnika przy obliczeniu dochodu na potrzeby ustalenia prawa Skarżącej do zasiłków rodzinnych świadczy treść art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Działania arytmetyczne ponad wszelką wątpliwość wskazują zaś, że dochód rodziny Skarżącej w 2017 r. w przeliczeniu na osobę przekroczył kwotę ustawowego kryterium dochodowego, stąd też nie było podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanych świadczeń na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy. Trafne jest przy tym stanowisko Kolegium co do tego, że Skarżącej nie przysługuje zasiłek rodzinny wraz z dodatkami również w oparciu o art. 5 ust. 3-3b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.