II SA/Bk 591/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta B. z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Decyzja SKO w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. K. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie na jej rzecz zasiłku celowego, motywując wniosek trudną sytuacją finansową. Decyzją wydaną przez Prezydenta Miasta .B z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], odmówiono przyznania K. M. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, niezdolną całkowicie do pracy z powodu niepełnosprawności. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, w tym [...] ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. W okresie od listopada 2012 r. do kwietnia 2013 r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód strony w lutym 2013 r. wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł. Ustalono również, że zainteresowana gruntów rolnych nie użytkuje, gdyż zostały one wydzierżawione na podstawie umowy z dnia [...] grudnia 2009 r., jednak dzierżawca nie wywiązuje się z obowiązku opłacania podatku rolnego. Organ orzekający w I instancji zauważył jednak, że niezależnie od tego, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy nie, umieszczenie gruntów w ewidencji przesądza o konieczności wyliczenia dochodu jako wartość odpowiadającą powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej jego dochodowości. Od decyzji powyższej odwołanie złożyła K. M.. Samorządowe Kolegium odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy wskazując, że w art. 37 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) wskazują na przesłanki uzasadniające przyznanie przedmiotowego zasiłku, w tym na kryterium dochodowe, które łączny dochód odwołującej przekracza. Organ ponadto wskazał, że na gruncie art. 8 ust. 9 ww. ustawy, organ I instancji prawidłowo przyjął, że dla określenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej, sam fakt władania gospodarstwem rolnym przesądza o konieczności ustalenia dochodu z tego gospodarstwa. Zatem dochód odwołującej został wyliczony prawidłowo. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku K. M. podkreśliła, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a zatem jest osobą niezdolną do pracy. W związku z powyższym nie jest w stanie osiągać dochodu z gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji nie powinien on być wliczany do jej dochodu. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest natomiast według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Podkreślenia przy tym wymaga, że uszczegółowieniem zasady niezwiązania sądu granicami skargi jest przepis art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Działania takie służyć mają bowiem zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Podstawę prawną przyznania zasiłku stałego stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 187, dalej jako: u.p.s.), zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Aby otrzymać zasiłek stały powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jeśli tak się stanie, organ nie ma podstaw do wydania decyzji odmownej, bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku stałego ma charakter związany. Natomiast w sytuacji niespełnienia chociażby jednej z powyższych przesłanek, zasiłek nie przysługuje. Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest spełnienie tzw. kryterium dochodowego. Innym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się m.in. taką, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 u.p.s.). W kontrolowanej sprawie skarżąca spełnia warunek niezdolności do pracy, gdyż posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednakże nie spełnia warunku niskiej dochodowości. Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego zostały uregulowane w art. 8 ust. 9 u.p.s., zgodnie z którym dochód stanowi iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z hektara przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego ustalono w wysokości 250 zł. W wymienionym rozporządzeniu ustalono również kryterium dochodowe, które wynosi obecnie 542 zł. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły, że przy obliczaniu dochodu skarżącej należy uwzględnić kwotę kryterium dochodowego aktualną na dzień wydawania decyzji (czyli w sprawie niniejszej 542 zł) oraz kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. w sprawie niniejszej z listopada 2012 r. (250 zł). Dla ustalania dochodu obowiązuje, bowiem szczególna regulacja art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którą za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Prowadziło to do ustalenia, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, stanowił iloczyn ilości ha przeliczeniowych (3,1195 ha) i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego wskazanej w § 1 pkt 2 "d" rozporządzenia z dnia 17 lipca 2012 r. i wyniósł [...] zł. Należy przy tym uwzględnić, że na dochód skarżącej, oprócz dochodu z gospodarstwa rolnego, składała się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł, co daje łączny dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli z lutego 2013 r. w kwocie [...] zł. Przekroczone zatem znacznie zostało kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania - 542 zł. Prawidłowo, w ocenie Sądu, nie pomniejszono również, co zarzucono w skardze, kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s., wyliczony dochód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, to jednak odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 47/13). Jak wynika z akt sprawy, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji organ dysponował informacją o zadłużeniu skarżącej z tytułu nieopłaconych składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne – skarżąca nie opłaca tych składek od listopada 2011 r. Brak było zatem podstaw, by w dacie wydawania zaskarżonej decyzji pomniejszać dochód strony o kwoty wyliczonych przez KRUS składek z miesiąca lutego 2013 r. Skoro skarżąca nie spłaciła zadłużenia wobec KRUS w całości i nadal zalega ze składkami na ubezpieczenie społeczne, to organ nie miał podstaw (wobec istniejącej nadal zaległości) przyjąć, że skarżąca regularnie opłaca składki, których kwota powinna być jej odliczona od dochodu. Na marginesie jedynie można wskazać, że nawet gdyby odliczyć od dochodu skarżącej kwotę miesięcznych składek ubezpieczeniowych, to nadal przekraczałby on kryterium ustawowe 542 zł obowiązujące w dniu wydawania zaskarżonej decyzji ([...] zł – [...] zł = [...] zł). W ocenie Sądu, należy również podzielić stanowisko organu odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie sprawy okoliczności wydzierżawiania przez skarżącą gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres 2009 - 2019. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA zaprezentowane w sprawie I OSK 1327/10 (wyrok z 4 stycznia 2011 r., tak samo w wyroku WSA w Białymstoku z 30 lipca 2013 r., II SA/Bk 350/13), że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Stąd też, mimo że skarżąca nie prowadzi osobiście działalności rolniczej, fakt posiadania tytułu własności do gospodarstwa rolnego uprawniał do ryczałtowego wyliczenia dochodu. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek stały nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skarżąca nie podejmuje żadnych działań mogących poprawić jej sytuację, np. nie przenosi rzeczy z wynajmowanego magazynu (za którego korzystanie opłaca czynsz) do mieszkania i nie obniża w ten sposób ponoszonych wydatków. Również umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącej zupełnie z rynku pracy. Nawet jeśli nie jest ona w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych (taka możliwość wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), czy korzystać z możliwości wykonywania prac sezonowych i w ten sposób poprawić swoją sytuację materialną. Tymczasem skarżąca ukierunkowuje swoje działania wyłącznie na pozyskiwanie wsparcia od państwa (pomoc społeczna, oddłużanie, dodatek mieszkaniowy). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.