II SA/Bk 618/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].07.2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta T. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...].05.2017 r. znak [...], uchylającą w całości decyzję nr [...] z dnia [...].03.2016 r. przyznającą W. R. zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków, leczenia oraz żywności w miesiącu kwietniu 2016 r. w wysokości 100 zł i odmawiającą przyznania zasiłku celowego we wskazanym okresie. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy: Wnioskiem z dnia [...].03.2016 r. W. R. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 300 zł na pokrycie kosztów leczenia, zakupu leków oraz pożywienia. Decyzją z dnia [...].03.2016 r. znak [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z upoważnienia Wójta T., przyznano W. R. zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu leków i żywności w kwietniu 2016 r. w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu niniejszej decyzji organ I instancji wskazał, że w wyniku dokonania analizy sytuacji życiowej Wnioskodawcy ustalono, że mieszka on w domu matki, nad którą sprawuje opiekę. Prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku dla opiekuna i zasiłku okresowego. Następnie decyzją z dnia [...].02.2017 r. znak [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z upoważnienia Wójta T., uchylono w całości ww. decyzję i odmówiono przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji wskazał, że w styczniu 2017 r. powziął informację o tym, że Wnioskodawca jest studentem Uniwersytetu w B. i z tego tytułu pobiera stypendium. W wyniku przeprowadzonego ponownie wywiadu środowiskowego ustalono, że Wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku dla opiekuna w wysokości 520 zł, stypendium socjalnego w wysokości 450 zł oraz stypendium dla niepełnosprawnych w wysokości 200 zł. Ustalono, że udokumentowany dochód W. R. wyniósł w lutym 2016 r. 1.170 zł, a więc przekraczał on kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. W związku z powyższym uznano, że decyzja z dnia [...].03.2016 r. przyznająca Wnioskodawcy zasiłek celowy, została wydana na podstawie niepełnych danych, bowiem nie poinformował on, że jest studentem studiów doktoranckich i pobiera z tego tytułu stypendium. Organ wskazał, że stypendium socjalne i stypendium dla osób niepełnosprawnych otrzymywane przez studenta szkoły wyższej nie zostało wyłączone z dochodu na gruncie art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Katalog wyłączeń ma charakter zamknięty, w związku z czym nie można w sposób uznaniowy poszerzać jego zakresu o innego rodzaju, niż w nim wymienione, świadczenia. Podkreślono, że pomoc finansowa otrzymywana na podstawie ustawy z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, nie podlega odliczeniu od dochodu. W związku z powyższym uznano, że zasiłek celowy został pobrany przez W. R. w kwietniu 2016 r. nienależnie i podlega zwrotowi. Po rozpatrzeniu odwołania W. R. od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].04.2017 r., nr [...], uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na stwierdzone uchybienia proceduralne, które uniemożliwiały dokonanie merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy. Po wznowieniu z urzędu postępowania w przedmiotowej sprawie, kolejną decyzją z dnia [...].05.2017 r. znak [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z upoważnienia Wójta T., uchylono w całości decyzję z dnia [...].03.2016 r. znak [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z upoważnienia Wójta T., przyznającą W. R. zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu leków, leczenia i żywności w kwietniu 2016 r. w wysokości 100 zł i odmówiono przyznania mu zasiłku celowego. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...].05.2017 r. wznowiono z urzędu postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek W. R. o przyznanie zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wobec powzięcia informacji o tym, że Wnioskodawca jest studentem Uniwersytetu w B. i z tego tytułu pobiera stypendium, ponownie przeprowadzono wywiad środowiskowy. W jego wyniku oraz na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów ustalono, iż Wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku dla opiekuna w wysokości 520 zł, stypendium socjalnego w wysokości 450 zł oraz stypendium dla niepełnosprawnych w wysokości 200 zł. Ustalono, że udokumentowany dochód W. R. stanowił w lutym 2016 r. kwotę 1.170 zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, wedle którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...) bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. W związku z powyższym uznano, że decyzja z dnia [...].03.2016 r., przyznająca Wnioskodawcy zasiłek celowy, została wydana na podstawie niepełnych danych, bowiem nie poinformował on, że jest studentem studiów doktoranckich i pobiera z tego tytułu stypendium. W konsekwencji organ uznał, że zasiłek celowy został pobrany przez W. R. w kwietniu 2016 r. nienależnie i podlega zwrotowi. Po rozpatrzeniu odwołania W. R. od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].07.2017 r., nr [...], utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zauważył, iż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza, że dochód Wnioskodawcy, stanowiący podstawę przyznania mu przedmiotowego świadczenia, był inny od zadeklarowanego. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu Odwołującego się, iż stypendium wypłacane mu przez Uniwersytet w B. nie stanowi dochodu, bowiem otrzymywane jest z państwowego systemu oświaty. Organ odwoławczy powołał art. 90c ustawy o systemie oświaty wskazując, że jedynie wymienione tam formy pomocy materialnej podlegają odliczeniu od dochodu rodziny na podstawie art. 8 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Skoro zatem uzyskiwane przez Odwołującego się stypendium nie należy do katalogu wymienionych tam świadczeń, brak było podstaw aby odliczyć je od dochodu W. R. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję wniósł W. R. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, uczelnie stanowią integralną część narodowego systemu edukacji. W jego ocenie sformułowanie "system oświaty" z art. 8 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, ma charakter generalny i nie uzasadnia wyłączenia z jego zakresu znaczeniowego szkolnictwa wyższego, tym bardziej, że ustawodawca nie określił szczegółowych ustaw na podstawie których pobierana jest pomoc materialna z systemu oświaty, ani też nie wyłączył stypendium pobieranego ze szkoły wyższej z zakresu pomocy pochodzącej z systemu oświaty. Dodatkowo Skarżący wskazał, że stypendium otrzymywane ze szkoły wyższej przeznaczane jest na potrzeby związane z nauką, a nie na wydatki związane z dofinansowaniem zakupu leków oraz ma charakter okresowy, w istocie jedynym źródłem utrzymania Wnioskodawcy jest zasiłek dla opiekuna w kwocie 520 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm.. dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają, zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...].07.2017 r., która utrzymała w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta T. z dnia [...].05.2017 r. nr [...], mocą której uchylono w całości decyzję z dnia [...].03.2016 r. znak [...] wydaną z upoważnienia Wójta T., przyznającą W. R. zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu leków, leczenia i żywności w kwietniu 2016 r. w wysokości 100 zł i odmówiono przyznania mu zasiłku celowego. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.), w której ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej. Jak wynika z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem tym nie może się stać zapewnienie wnioskodawcy stałego źródła dochodów. Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co do zasady prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje – jak stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło (w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia) 643 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z 14.07.2015 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej /Dz.U. 2015, poz. 1058/), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pojęcie dochodu zostało natomiast zdefiniowane w art. 8 ust. 3 u.p.s. jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jak stanowi z kolei art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s., do tak ustalonego dochodu nie wlicza się m.in. pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; Zauważyć należy, że składniki dochodu unormowane zostały w katalogu zamkniętym, przy enumeratywnie wskazanych składnikach niebędących składową dochodu (wymienionych w art. 8 ust. 4 pkt 1-8 u.p.s.). Konstrukcja prawna niewliczania do dochodu określonych składników, nie pozwala na rozszerzającą interpretację tego przepisu, bowiem określoną w nim enumerację negatywną uznać należy za zamkniętą (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5.02.2014 r., sygn. akt II S.A./Łd 1247/13, LEX nr 1429764). Podkreślenia przy tym wymaga, że przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi zawierać wyczerpujące uzasadnienie, w tym przypadku tym bardziej, że decyzja wydawana w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Zasiłek ten może jednak zostać przyznany jedynie wówczas, gdy wnioskodawca nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. W przypadku gdy wysokość dochodów, według stanu na miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, przekracza powyżej wspomnianą kwotę 643 zł, organ zobowiązany jest do odmowy przyznania zasiłku celowego niezależnie od zasadności przyznania pomocy społecznej. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie: w sytuacji gdy wnioskodawca nie spełnia wskazanego kryterium dochodowego organ nie ma możliwości przyznania świadczenia pieniężnego i niezależnie od zaistniałych trudności życiowych zobowiązany jest do negatywnego rozpatrzenia podania w przedmiotowym zakresie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 09.08.2012 r., sygn. akt I SA/Wa 875/12). W sprawie bezspornym było, że W. R. otrzymał w lutym 2016 r. stypendium socjalne w wysokości 450 zł oraz stypendium dla niepełnosprawnych w wysokości 200 zł - oba wypłacone przez Uniwersytet w B. w związku ze studiami doktoranckimi Wnioskodawcy. Kwestią sporną okazało się natomiast ustalenie wysokości dochodu Skarżącego w lutym 2016 r. tj. miesiącu poprzedzającym dzień złożenia przez niego wniosku o przyznanie zasiłku celowego, a w istocie interpretacja art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s., sprowadzająca się do uzyskania odpowiedzi na pytanie: czy otrzymane przez Skarżącego w lutym 2016 r. ww. stypendia (socjalne i dla niepełnosprawnych) wliczają się do sumy miesięcznych przychodów Wnioskodawcy zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., czy też na zasadzie art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s., jako stanowiące pomoc materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawaną na podstawie przepisów o systemie oświaty, nie podlegają takiemu wliczeniu, w konsekwencji pomniejszając dochód Wnioskodawcy. W ocenie Sądu na aprobatę zasługuje w tym względzie stanowisko zaprezentowane przez organy obu instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dochód pochodzący ze stypendium socjalnego i stypendium specjalnego dla niepełnosprawnych, pobieranych z uczelni wyższej, nie pomniejsza uzyskiwanych przychodów, ani nie podlega odliczeniu od nich. W szczególności należy wyraźnie i jasno podkreślić, że stypendiów przyznawanych w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.), nie można utożsamiać z wymienioną w art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s. pomocą materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawaną na podstawie przepisów o systemie oświaty (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 661/13). Wyjaśnić przy tym należy, że sformułowanie wymienionych wyżej przepisów, regulujących zasady ustalania wysokości dochodu osoby wnioskującej o udzielenie pomocy społecznej, jest jednoznaczne i prowadzi do wniosku, że pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń, jedynie enumeratywnie wymienionych w katalogu wyłączeń zawartym w art. 8 ust. 4 u.p.s.. Ma on charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu. W konsekwencji stwierdzić należy, że sporne stypendia podlegają wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego, bowiem nie są one przyznawane na podstawie przepisów o systemie oświaty (jak wymaga tego art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s.), lecz na podstawie przepisów o szkolnictwie wyższym. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Co więcej w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazuje na warunki i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego. Organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych w świetle powołanych przepisów, stanowiących podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności, a samo uzasadnienie nie pozostawia wątpliwości, co do jego zgodności z art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei stanowisko Skarżącego, w zakresie błędnego ustalenia jego dochodu w kwietniu 2016 r. jest całkowicie niezasadne i jako takie nie zasługiwało na uwzględnienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że stypendia przyznawane na zasadzie prawa o szkolnictwie wyższym nie stanowią pomocy materialnej przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.