II SA/Bk 625/18
WyrokWSA w Białymstoku2018-12-18
Skład orzekający: Elżbieta Trykoszko, Elżbieta Lemańska, Marek Leszczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ ewidencyjny, w przypadku wniosku o zmianę danych w operacie ewidencji gruntów i budynków dotyczącego wykreślenia Gminy jako samoistnego posiadacza, ma obowiązek przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia faktycznego stanu posiadania, nawet jeśli wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających ten stan?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji publicznej nie zastosowały się do znowelizowanych przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, które weszły w życie 12 lipca 2014 r. Nowelizacja ta rozszerzyła krąg podmiotów uprawnionych do wnioskowania o aktualizację ewidencji gruntów i budynków, w tym samoistnych posiadaczy. Organy miały obowiązek wszcząć postępowanie i ustalić, czy Gmina faktycznie włada wskazanym gruntem na zasadach samoistnego posiadania, a nie jedynie opierać się na braku dokumentów potwierdzających ten stan.Stan faktyczny
Gmina N. wniosła o wykreślenie jej jako samoistnego posiadacza i wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela działek stanowiących pas drogi granicznej. Gmina argumentowała, że nie jest samoistnym posiadaczem tych działek, a ochrona granicy państwowej jest zadaniem administracji rządowej. Starosta odmówił wprowadzenia zmian, wskazując na brak dokumentów uzasadniających wniosek i utrzymując wpis Gminy jako posiadacza na podstawie wcześniejszej decyzji Naczelnika Gminy. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał decyzję Starosty w mocy, uznając, że ewidencja gruntów ma charakter deklaratoryjny i nie można w jej ramach ustalać stanu prawnego.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty S. i zasądził od PWINGiK na rzecz Gminy N. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Gminy N. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty S. z dnia [...] maja 2017 roku numer [...]; 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. na rzecz skarżącej Gminy N. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2016 r. Wójt Gminy N. zwrócił się do Starosty S. o wprowadzenie do ewidencji gruntów zmian polegających na wykreśleniu Gminy N. jako posiadacza samoistnego i wpisaniu Skarbu Państwa jako właściciela działek: nr [...] w obrębie C., nr [...] w obrębie J., nr [...] w obrębie R., nr [...] w obrębie N., nr [...] w obrębie C., jednostka ewidencyjna N.. Uzasadniając powyższe żądanie wnioskodawca podkreślił, że Gmina nie jest samoistnym posiadaczem wskazanych działek, które stanowią pas drogi granicznej, a ochrona granicy państwa, jak również ponoszenie wszelkich nakładów na jej utrzymanie nie leży w gestii jednostek samorządu terytorialnego, ale jest to zadanie administracji rządowej.
W piśmie uzupełniającym powyższy wniosek Gmina N. dodatkowo wyjaśniła, że działki wchodzące w skład pasa drogi granicznej zostały wywłaszczone na rzez Skarbu Państwa na podstawie art. 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach państwa (Dz.U. Nr 117, poz. 996). Wskazała również, że decyzja Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...], dotyczy wykazania wyłącznie władających poszczególnymi drogami, a pas drogi granicznej nie jest drogą w rozumieniu ustawy o drogach publicznych.
Starosta S., po rozpoznaniu złożonego wniosku, decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], odmówił wprowadzenia wnioskowanej zmiany w operacie ewidencji gruntów. Podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji uzasadnił tym, iż ujawnienie władającego w operacie ewidencji gruntów i budynków możliwe jest jedynie wówczas, gdy fakt władania jednoznacznie wynika z materiału zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Tymczasem Wójt Gminy N., pomimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez dostarczenie dokumentów uzasadniających dokonanie wnioskowanej zmiany, takich dokumentów nie przedstawił. W operacie ewidencji gruntów i budynków, jako posiadacz samoistny na ww. działkach wykazana jest zaś Gmina N. zgodnie z decyzją Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...]. Decyzją tą orzeczono o wprowadzeniu zmian w operatach ewidencji gruntów gminy N. "polegających na przepisaniu poszczególnych dróg oznaczonych niżej wymienionymi numerami geodezyjnymi na zarządzających tymi drogami. Drogi krajowe i wojewódzkie na Dyrekcję Okręgową Dróg Publicznych w B., drogi gminne i dojazdowe do pól na Urząd Gminy w N.". Końcowo organ podkreślił, że wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów ma charakter wtórny w stosunku do stanu prawnego, dlatego też nie można w drodze postępowania o zmianę danych w ewidencji gruntów ustalać ani rozstrzygać o prawidłowości stanu prawnego.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Gmina N. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym;
2. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania, w sposób który budzi u skarżącego poważne zastrzeżenia - przerzucanie na skarżących obowiązków w zakresie dokładnego zbadania i uprawdopodobnienia stanu faktycznego;
3. art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez wykazywanie w operacie ewidencji gruntów i budynków posiadacza samoistnego, pomimo istnienia właściciela nieruchomości;
4. art. 24 ust. 2b pkt. 1 lit. d ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez nie sprostowanie błędnych informacji.
P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. (dalej w skrócie "PWINGiK") nie podzielił argumentacji odwołania i decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 24 ust. 2a i art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2101 ze zm., dalej w skrócie: "p.g.i.k.") oraz regulację § 10 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 29 marca 2001 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 1034 ze zm.), wyjaśniając, że dane ewidencyjne mają wyłącznie charakter informacyjno – techniczny, a ewidencja rejestruje jedynie stany prawne wynikające z określonych dokumentów urzędowych, a zatem stany ustalane w innym trybie lub przez inne uprawnione organy orzekające. Organ zaznaczył przy tym, że ochronie i rejestracji praw podmiotowych służą natomiast księgi wieczyste, a spory na tle własności i sposobu korzystania z nieruchomości mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi lub w innych odrębnych postępowaniach. Na tej podstawie organ odwoławczy wywiódł, że rejestr ewidencji gruntów i budynków jest wyłącznie odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości i ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, co oznacza, że nie kształtuje nowego stanu prawnego nieruchomości, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej.
Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie organ II instancji zauważył, że podstawą wpisu w ewidencji Gminy N. jako władającej działkami o nr: [...] w obrębie C., [...] w obrębie J., [...] w obrębie R., [...] w obrębie N., [...] w obrębie C., była decyzja Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...], o zaliczeniu powyższych działek do dróg dojazdowych do pól. Decyzja ta, jak podkreślił, nie została póki co wzruszona i nadal znajduje się w obrocie prawnym, a Gmina nie przedstawiła żadnego dokumentu, który mógłby stanowić podstawę wprowadzenia zmian w tym zakresie w ewidencji.
Powołując się z kolei na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotowe działki stanowią pas drogi granicznej, a problematyka pasa drogi granicznej uregulowana została w ustawie z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 660 ze zm.). W ocenie PWINGiK regulacja art. 9 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 10 ust. 3 tejże ustawy, przytoczona szczegółowo w zaskarżonej decyzji, jednoznacznie potwierdza, że właścicielem nieruchomości położonych w obszarze pasa drogi granicznej nie musi być Skarb Państwa. Przychylenie się zatem do stanowiska Gminy, jakoby właścicielem pasa drogi granicznej był Skarb Państwa zaprzeczyłoby ratio legis powyższych przepisów. Zdaniem organu odwoławczego, jeżeli faktycznie byłoby tak, że Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości położonych w obszarze pasa drogi granicznej, to ww. przepisy należałoby uznać za zbędne. Uwzględniając powyższe rozważania PWINGiK uznał, że w przedmiotowym postępowaniu nie zaistniały podstawy do uwzględnia odwołania Gminy albowiem stan prawny i faktyczny jednoznacznie dowodzi, że nie ma podstaw do wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków. Jeżeli zaś skarżąca Gmina chce żeby jej wniosek został uwzględniony powinna przedstawić stosowne dokumenty dające podstawę do wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków.
Skargę na przedmiotowe rozstrzygnięcie, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wywiodła Gmina N. zarzucając jej naruszenie:
- art. 7 i 77 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym, oraz brakiem analizy materiałów już zgromadzonych;
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który budzi u skarżącego poważne zastrzeżenia - przerzucanie na skarżącego obowiązków w zakresie dokładnego zbadania i uprawdopodobnienia stanu faktycznego, oraz rażące przeciąganie postępowania;
- art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, oraz złożenia zastrzeżeń i wyjaśnień do zgromadzonego materiału dowodowego;
- art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez wykazywanie w operacie ewidencji gruntów i budynków posiadacza samoistnego, pomimo istnienia właściciela nieruchomości;
- art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. d ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez nie sprostowanie błędnych informacji.
W uzasadnieniu skargi Wójt Gminy – reprezentujący skarżącą podkreślił, że organ w zaskarżanej decyzji nie odniósł się ani w jednym zdaniu do zgromadzonego materiału dowodowego, a przede wszystkim kopii rejestrów gruntów, gdzie jako właściciel wykazany był Skarb Państwa, nie próbował również odnaleźć decyzji wywłaszczeniowych, oraz decyzji o wypłacie odszkodowań, nie podjął również żadnej próby przesłuchania mieszkańców gminy, którzy mogliby mieć istotne informacje co do wywłaszczeń. W zaskarżonym rozstrzygnięciu nie ma też odniesienia do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od decyzji Starosty, oraz zarzutów przedstawianych w trakcie prowadzonego postępowania. Autor skargi podkreślił jednocześnie, że działki wykazane w zaskarżanej decyzji nie są i nigdy nie stanowiły posiadania Urzędu Gminy w N.. Wszystkie prace na pasie prowadzone były przez Straż Graniczną (wcześniej Wojska Obrony Pogranicza). Ochrona granicy państwa, jak również ponoszenie wszelkich nakładów na jej utrzymanie nie leży w gestii jednostek samorządu terytorialnego, albowiem jest to zadanie administracji rządowej. Tym samym Gmina nie może i nie powinna być wykazywana jako posiadacz samoistny. Ponadto, jak zaznaczono, decyzja z dnia [...] grudnia 1989 r. dokonująca podziału poszczególnych dróg na drogi krajowe, wojewódzkie, drogi gminne i dojazdowe do pól, oraz przypisująca konkretne działki dla poszczególnych zarządców, na którą powołuje się Starosta oraz PWINGiK, jest dokumentem wtórnym. Jak stanowi z kolei art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, w przypadku gdy istnieje właściciel nieruchomości, nie może być wykazywany posiadacz samoistny. Powołując się na powyższe skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
PWINGiK w odpowiedzi na skargę podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Na wstępie należy przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności
z prawem, co wynika z art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302). Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję PWINGiK z dnia 1 sierpnia 2018 r. oraz utrzymaną w mocy decyzję Starosty S. z dnia 15 maja 2017 r., Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydane rozstrzygnięcia naruszyły przepisy art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b oraz art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2101, ze zm., dalej w skrócie: "p.g.i.k.") w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Umknęło bowiem organom nadzoru geodezyjnego i kartograficznego, jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji i przywołanego w nich orzecznictwa sądowoadministracyjnego wypracowanego na podstawie dawnego brzmienia przywołanego przepisu, że przepis art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne został znowelizowany ustawą z dnia 5 czerwca 2014 r. (Dz. U. poz. 897), która weszła w życie dnia 12 lipca 2014 r., a która to nowelizacja w rozpatrywanej sprawie ma kapitalne znaczenie. Wspomnianą nowelizacją wprowadzono nowe regulacje prowadzące między innymi do rozszerzenia kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, poszerzenia zakresu informacji wykazywanych w tej ewidencji oraz wprowadzenia trybu uzyskiwania tych informacji.
I tak w art. 24 p.g.i.k. dodano ust. 2a, który określa zasady aktualizacji operatu ewidencyjnego. Określono w nim, że starosta jest zobowiązany do aktualizacji operatu ewidencyjnego: z urzędu, jeżeli zmiany danych ewidencyjnych wynikają z dyspozycji aktów normatywnych, dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1 -4 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, a także – co istotne w przedmiotowej sprawie - na skutek wykrycia danych błędnych lub wpisów dokonanych bez podstawy prawnej - na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.i.k. lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Z kolei dodane przepisy art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b p.g.i.k. stanowią, że w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także: 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Wykazanie w ewidencji gruntów i budynków podmiotów, o których mowa w ust. 2 pkt 1 lit. b, może nastąpić w wyniku przeprowadzenia modernizacji tej ewidencji lub w ramach bieżącej jej aktualizacji przeprowadzonej w drodze decyzji administracyjnej.
Wprowadzona opisaną wyżej nowelizacją zmiana przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ma w rozpatrywanej sprawie – jak wspomniano już na wstępie – zasadnicze znaczenie. Wcześniej obowiązujące przepisy zakładały bowiem rejestrowanie w ewidencji gruntów stanów faktycznych polegających na samoistnym posiadaniu gruntów, których stanu prawnego nie można było ustalić. Nie zawierały jednak zapisów, z których wynikałoby wprost uprawnienie samoistnych posiadaczy takich gruntów do domagania się wpisania faktu samoistnego posiadania do ewidencji gruntów, wnioskowania o aktualizację ewidencji lub inne działania organu ewidencyjnego. Omawiana zmiana przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne rozstrzygnęła te kontrowersje, bowiem ustawodawca, w trosce o aktualność zapisów ewidencyjnych, w sposób jednoznaczny wskazał między innymi, że podmioty władające gruntami na zasadach samoistnego posiadania mogą wszczynać postępowanie w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów.
Ponadto podkreślić należy, co trafnie wyartykułował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3069/15, (dostępnym w Centralnej Bazie Sądów Administracyjnych), a który to pogląd skład orzekający w pełni podziela, że w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne nie wprowadzono odrębnego trybu stwierdzania lub potwierdzania przez organ administracji samoistnego posiadania gruntów o nieokreślonym stanie prawnym. Oznacza to, że istnienie samoistnego posiadania, jako okoliczność faktyczna dotycząca określonej nieruchomości, musi być ustalona przez organ ewidencyjny w toku prowadzonego postępowania (np. dotyczącego aktualizacji ewidencji gruntów). Z brzmienia między innymi art. 24 ust. 2a omawianej ustawy wynika także, że aby w postępowaniu ewidencyjnym samoistny posiadacz mógł powoływać się na samoistne posiadanie, nie jest konieczne wcześniejsze przeprowadzanie odrębnego postępowania w celu ujawnienia tego stanu w ewidencji gruntów. Ustawa posługuje się bowiem pojęciem "władający gruntami na zasadach samoistnego posiadania", a nie "władający gruntami na zasadach samoistnego posiadania, wpisany do ewidencji gruntów". Wpis do ewidencji gruntów samoistnego posiadania, a tym samym też jego wykreślenie, ma bowiem charakter rejestracji w ewidencji gruntów jedynie stanu faktycznego. Nie kreuje on ani nie "potwierdza urzędowo" samoistnego posiadania, służy jedynie wskazaniu osoby aktualnie zarządzającej nieruchomością o nieustalonym stanie prawnym. Jeśli w toku postępowania ewidencyjnego istnieje konieczność ustalenia osoby samoistnego posiadacza (czy to w celu weryfikacji jego przymiotu strony, czy to w celu wpisania jego danych do ewidencji gruntów) organ ewidencyjny zobowiązany jest ustalić odpowiedni stan prawny i faktyczny nieruchomości. Musi zatem, co należy wyraźnie podkreślić, zweryfikować na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, czy faktycznie stan prawny nieruchomości nie może być ustalony w sposób wskazany w art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b i czy grunt ten znajduje się w samoistnym posiadaniu oraz czyim.
W aktualnym stanie prawnym, jak słusznie podkreślił z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 765/16 (CBOSA), rola ewidencji i budynków jako rejestru publicznego zupełnie nie uzasadnia już wykładni art. 24 ust. 2a pkt 2 i art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b p.g.i.k. jako uniemożliwiającej posiadaczowi samoistnemu gruntu, niewpisanemu w ewidencji, legitymacji materialnej do wnioskowania o aktualizację informacji w ewidencji. Wręcz przeciwnie, przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.i.k. określając zakres podmiotów legitymowanych do złożenia wniosku aktualizacyjnego odwołuje się do przepisu art. 20 ust. 2 pkt 1, przesądzając, iż legitymację posiadają kategorie podmiotów tam wymienionych, a więc również samoistni posiadacze ujawnieni już w ewidencji (art. 20 ust 2 pkt 1 lit b) i dodatkowo wskazuje na samoistnych posiadaczy (art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine). Zatem, jak trafnie zauważył NSA we wskazanym orzeczeniu, przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine tworzy nową jakość, nową autonomiczną podstawę, dającą szczególne uprawnienie podmiotom, które twierdzą, że są samoistnymi posiadaczami i nie są wpisane do rejestru – do złożenia wniosku o aktualizację ewidencji. W takiej sytuacji organ administracji zobowiązany jest ustalić, czy ten podmiot rzeczywiście włada gruntem na zasadach samoistnego posiadania stosując się w szczególności do wymogów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.
W ocenie składu orzekającego z analogicznym wnioskiem o aktualizację danych zawartych w ewidencji może wystąpić też podmiot, który jest już wpisany do rejestru jako posiadacz samoistny określonych działek, a twierdzi, że nigdy nie były one w jego posiadaniu. W takim przypadku organ ewidencyjny nie może już odmówić przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do wskazanej okoliczności faktycznej, podpierając się wyłącznie – jak uczyniono w kontrolowanej sprawie - brakiem przedstawienia przez wnioskodawcę stosownych dokumentów dających podstawę do wykreślenia wpisanego samoistnego posiadania.
W tym miejscu należy przypomnieć, że aktualizacja danych ewidencyjnych polega na zastąpieniu dotychczasowych zapisów nowymi lub na ich zmodyfikowaniu, przy czym zmiany mogą dotyczyć nie tylko samych gruntów, ale także danych podmiotów władających gruntami, zaś wprowadzenia zmian w ewidencji dokonuje się zarówno w postępowaniu wszczętym na wniosek, jak i z urzędu. Orzekające w sprawie organy, po otrzymaniu wniosku skarżącej Gminy o wykreślenie błędnie wpisanego na jej rzecz samoistnego posiadania, miały zatem obowiązek nie tylko wszcząć postępowanie w tym przedmiocie, ale przede wszystkim stosując regulacje art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. ustalić w jego toku, czy Gmina faktycznie włada wskazanym gruntem na zasadach samoistnego posiadania, czy też nie. Ustalenie powyższej okoliczności faktycznej, jak wskazano już wyżej, nie kreuje bowiem, ani nie "potwierdza urzędowo" samoistnego posiadania, służy jedynie wskazaniu osoby aktualnie władającej nieruchomością. Takich ustaleń próżno szukać zarówno w zaskarżonej decyzji jako i w decyzji organu I instancji.
Reasumując należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy nie zastosowały się do znowelizowanych przepisów w zakresie rejestrowania (wykreślania) w ewidencji gruntów stanów faktycznych polegających na samoistnym posiadaniu, a zajęte przez nie stanowisko postrzegania ewidencji wyłącznie jako rejestru nastawionego na rejestrację stanów prawnych mających oparcie w innych dokumentach, zdezaktualizowało się z dniem 12 lipca 2014 r., kiedy to weszła w życie nowelizacja ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. W zaskarżonej decyzji organ powołał się co prawda na decyzję Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...], jako podstawę wpisu w ewidencji Gminy N. jako władającej działkami o nr [...] w obrębie C., nr [...] w obrębie J. nr [...] w obrębie R., nr [...] w obrębie N. oraz nr 6 w obrębie C., tym niemniej powyższa okoliczność nie została w sposób wystarczający przeanalizowana. Nie można bowiem nie zauważyć, że Gmina N. we wskazanej decyzji została określona jako podmiot zarządzający wskazanymi działkami wchodzącymi w skład pasa drogi granicznej, podczas gdy z wypisu z rejestru gruntów wynika, że Gmina włada tymi nieruchomościami na zasadzie posiadania samoistnego. W ocenie Sądu pojęcia "zarządzania drogami" i "władania na zasadzie samoistnego posiadania" nie są tożsame, dlatego też organ ewidencyjny prowadząc ponownie postępowanie zwróci szczególną uwagę na tą kwestię przy ustaleniu stanu prawnego i faktycznego ww. nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło