II SA/Bk 627/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.),, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr OPS [...], odmawiającą przyznania T. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. T. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. T. T. wystąpiła w dniu [...] maja 2013 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem K. T., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] marca 2011 r., według którego niepełnosprawność datuje się od [...] maja 2005 r. Wójt Gminy T. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], odmówił przyznania T. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. T. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), stanowiący podstawę prawną niniejszego świadczenia oraz określający przesłanki uzyskania prawa do świadczenia. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia, albowiem posiada wraz z mężem gospodarstwo rolne i jest objęta ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym z tego tytułu. Jak wynika zaś z art. 3 pkt 22 ww. ustawy, pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie rozumie się prowadzenia gospodarstwa rolnego, do którego prowadzenia nie jest konieczna rezygnacja z zatrudnienia. Po rozpoznaniu odwołania T. T., decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Organ odwoławczy w dużej mierze powtórzył w uzasadnieniu argumentację organu I instancji stwierdzając, że K. T. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Wnioskodawczyni zaś jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Organ odwoławczy powołał się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, z której wynika, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej organ wskazał na argumenty uzasadnienia ww. uchwały i podkreślił, że istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na tym, że świadczenie jest adresowane wyłącznie do osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które z tej pracy bądź zatrudnienia rezygnują. Zatem osobą uprawnioną nie może być osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bo posiada inne źródło dochodu. Organ podkreślił także, że praca we własnym gospodarstwie rolnym i zarządzanie nim jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, a to wyklucza uzyskanie przedmiotowego świadczenia. Podkreślono, że rolnik spełniający przesłanki określone w ustawie z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, otrzymuje corocznie ze środków Unii Europejskiej jednolitą płatność obszarową. Pominięcie zaś w art. 3 ust. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenia gospodarstwa rolnego nie godzi w zasadę z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, albowiem rolnicy nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej, w przypadku, których świadczenie ma zrekompensować utratę szans zarobkowych. Rolnicy natomiast są w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej w szczególności, gdy bierze się pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W skardze wywiedzionej na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku T. T. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i wniosła o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał uprzednie stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest natomiast według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Podkreślenia przy tym wymaga, że uszczegółowieniem zasady niezwiązania sądu granicami skargi jest przepis art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Działania takie służyć mają bowiem zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2013 r., która odmówiła przyznania T. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. T. Materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że skarżąca opiekuje się synem, który ze względu na niepełnosprawność takiej opieki wymaga i jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] fizycznych, co daje [...] ha przeliczeniowych. Jest ponadto rolnikiem w rozumieniu ustawy o podatku rolnym i jako rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno -rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim, co wynika z Decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na tle art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jeszcze do niedawna istniała w orzecznictwie sądowo-administracyjnym rozbieżność odnośnie tego, czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też nie. W dniu 11 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę o sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uchwała ta została podjęta w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., jednakże w ocenie Sądu, zachowuje ona swoją aktualność także w obecnym stanie prawnym, obowiązującym od wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. od dnia 1 stycznia 2013 r. Dokonana bowiem tą ustawą nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, choć w istotnym zakresie zmodyfikowała przesłanki uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak zasadniczo unormowania tej ustawy pozostały niezmienione. Podkreślenia przy tym wymaga, że chociaż na mocy art. 187 § 2 p.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w tej sprawie, w której została podjęta, to ma ona jednak jeszcze tzw. ogólną moc wiążącą wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że w istocie uchwała taka dotyczy nie tylko tej jednej, konkretnej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne – związane nim pośrednio z uwagi na wspomnianą ogólną moc wiążącą uchwał powiększonego składu NSA – stanowisko to powinny respektować. Art. 269 § 1 p.p.s.a. nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w tej uchwale. Jedyną możliwość odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stwarza wystąpienie przez skład niepodzielający takiego stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2008 r., sygn. akt II FSK 147/07). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie niniejszym podziela cyt. powyżej stanowisko NSA wyrażone w uchwale w sprawie I OPS 5/12. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd ten stwierdził, że "praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny". W ocenie Sądu wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik". Definicję taką zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym, to oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Zatem według ustawy o podatku rolnym, aby dany obszar gruntów uznać za gospodarstwo rolne, obszar ten musi być odpowiednio sklasyfikowany, nie może być na nim prowadzona inna działalność niż działalność rolnicza, mieć odpowiednią powierzchnię oraz być w posiadaniu m.in. osoby fizycznej. Podkreślenia wymaga, że NSA w cytowanej uchwale stwierdził także, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego" może polegać tylko na zarządzaniu nim, a tym samym osiągania z niego dochodu. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu tego gospodarstwa. Zdaniem Sądu, mając na uwadze wyżej cytowaną uchwałę stwierdzić należy, że SKO w Ł. prawidłowo stwierdziło, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, w związku z czym świadczenie pielęgnacyjne nie może jej być przyznane. Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 20 grudnia 1990r., ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu podlega z mocy ustawy m.in. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że skarżąca z uwagi na powierzchnię gospodarstwa rolnego, którego jest współwłaścicielką oraz niepodleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu, jak również brak ustalonego prawa do emerytury lub renty albo prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 16 ust. 3 ustawy dnia 20 grudnia 1990r.), podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu. Ponadto, jak wynika ze znajdującej się w aktach decyzji Wójta Gminy T., jest ona podatnikiem podatku rolnego od gruntów, co przesądza o spełnieniu w niniejszej sprawie drugiej z opisanych powyżej przesłanek. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Powoływanie się przez skarżącą na bliżej nieokreślone decyzje innych organów zawierających odmienne rozstrzygnięcia w podobnych sprawach pozostaje bez wpływu na ocenę decyzji zaskarżonej. Postępowanie przed organami, w ocenie Sądu, zostało bowiem przeprowadzone w sposób prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Mające zastosowanie w sprawie niniejszej przepisy zostały należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.