II SA/Bk 638/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę.- Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. B. U podstaw rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu 22 czerwca 2012r. R. B. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. B., która jest siostrą jego ojca. Wójt Gminy M. decyzją z dnia [...] czerwca 2012r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – dalej "k.r.o."- stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki; istnieje pokrewieństwo w linii bocznej. Z decyzją nie zgodził się R. B. i złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., prosząc o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że ciotka zamieszkuje z nim, a on się nią faktycznie opiekuje. J. B. jest osobą samotną, nie ma swoich dzieci, jej rodzeństwo jest w podeszłym wieku - pięć żyjących sióstr w wieku 78-89 lat, same wymagają opieki bliskich. Dokąd żył ojciec, opiekował się siostrą, teraz ciotka może liczyć tylko na jego pomoc. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006r. Dz. U. Nr 139, póz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1 matce albo ojcu; 2 innym osobom, na których, zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3 opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pani J. B., w związku z opieką nad którą skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, posiada orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidzkiej wydane przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...].04.1980r. Jest osoba samotną, nie ma dzieci, ma rodzeństwo - pięć żyjących sióstr. Skarżącemu nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, bo nie są spełnione pozostałe ustawowe przesłanki odnoszące się do zainteresowanego jako osoby sprawującej opiekę, dlatego decyzji organu I instancji odmawiającej jego przyznania nie można zarzucić naruszenia prawa. Zgodnie z treścią ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest bezpośrednio związana z istnieniem obowiązku alimentacyjnego. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i opieki i obciąża krewnych w linii prostej (rodzice , dzieci, wnuki) oraz rodzeństwo. Pani J. B. jest siostrą ojca skarżącego; nie jest osobą spokrewnioną w linii prostej - wobec tego nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec ciotki. W tej sytuacji nie można uznać, że R. B. należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad J. B. Skarżący nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec J. B., a który obciąża jej rodzeństwo, i nie ma konieczności sprawowania opieki nad tą osobą, wobec tego świadczenie pielęgnacyjne nie może być mu przyznane, dlatego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest ocena pozostałych dalszych przesłanek ustawowych z art. 17 ust. l ww. ustawy, odnoszących się bezpośrednio do zainteresowanego jako osoby sprawującej opiekę. Ponadto Kolegium wyjaśniło że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane "za" sprawowanie opieki, bo wtedy powinno być przyznawane wszystkim osobom taką opiekę wykonującym, bez oceny jakichkolwiek innych przesłanek. Podkreśliło, że obowiązek sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który wymaga tej opieki, wynika z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Krewnych w tym samym stopniu (tutaj: rodzeństwo ) równocześnie i w tej samej kolejności obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Jeżeli natomiast osoby zobowiązane do alimentacji nie mogą (nie chcą) sprawować osobistej opieki, mogą na własny koszt zapewnić sprawowanie opieki nad chorym przez inne, nawet obce, osoby, lub partycypować w kosztach utrzymania siostry przez osoby z rodziny, które chcą i mogą tę opiekę sprawować. Jeżeli wolą skarżącego jest opiekować się ciotką, to nie oznacza to tym samym, że jest on osobą, której może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne ze środków pomocy społecznej. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że służy on częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą ściśle wskazane przez prawo osoby ze względu na konieczność opiekowania się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Jeżeli więc członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków moralnych i prawnych wobec niepełnosprawnego krewnego, i wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to znajdując się w takiej sytuacji otrzymuje wsparcie państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na w/w decyzję R. B. wyjaśnił, że rozumie iż decyzja Kolegium jest zgodna z prawem ale nie odpowiada na pytanie kto ma opiekować się J. B. Skarżący wniósł o ustanowienie opiekuna J. B. Stwierdził, że chętnie zaopiekuje się ciotką po przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Poinformował także, że organy pomocy społecznej nie interesują się sytuacją jego ciotki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie stronie określonego prawa czy uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie orzeczeń stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 nr 139, poz. 992 ze zm.), który w brzmieniu na dzień orzekania stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1. matce lub ojcu; 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust. 1 a wskazanego przepisu osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. Obowiązek alimentacyjny jest natomiast regulowany przepisami k.r. o. W myśl art. 128 k. r. o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie natomiast do treści art. 61 § 1 i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, J. B. (siostra ojca) jest ciotką skarżącego, a więc nie należy do kręgu osób, na których zgodnie z wyżej przedstawioną regulacją ciąży obowiązek alimentacyjny – nie jest krewną w linii prostej. Zatem stosunek wiążący skarżącego z jej ciotką jest stosunkiem pokrewieństwa w linii bocznej (bratanek - ciotka). Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest tzw. decyzją prawem związaną, tzn. że zadaniem organu jest stwierdzenie na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria otrzymania świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej. Z kolei ich niespełnienie nakłada konieczność wydania decyzji odmownej. Ponieważ ustawodawca nie zdecydował się na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżący nie jest uprawniony do uzyskania wnioskowanego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją ciotką. Jak już wyżej wskazano istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przedmiotowe świadczenie rodzinne jest przesłanką konieczną od której wystąpienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Sąd wyjaśnia jednocześnie skarżącemu, że nie jest umocowany do orzekania w przedmiocie ustanowienia opiekuna J. B. Rolą Sądu w tym postępowaniu była wyłącznie ocena legalności decyzji organu w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.