II SA/Bk 644/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2018 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania M. P. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Ł. przez Kierownika działu ds. pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. w dniu [...] czerwca 2018 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku M. P. z dnia [...] maja 2018 r. o ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną G. P., ponieważ dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 16 a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952), zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych). Od decyzji tej odwołał się M. P. reprezentowany przez adwokata A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia z dnia [...] lipca 2018 roku, nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisów art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że M. P. ubiega się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną: G. P., która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na czas określony, tj. do [...] kwietnia 2019 r. (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] lutego 2016r., znak: [...]). Nie budziło wątpliwości organu, że skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki i jak ustalono, sprawuje nad nią opiekę. Podkreślił jednak, że przyznanie powyższego zasiłku uzależnione jest także od spełnienia warunku dochodowego, bowiem art. 16a ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o jakiej mowa w art. 5 ust. 2, tj. kwoty 764 zł. Ponadto wskazał, iż dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b (art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodziny). W przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo ustala się na okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia [...] listopada 2017r. trwa do [...] października następnego roku kalendarzowego (2018r.). Z powyższego wynika, iż do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na aktualny okres zasiłkowy przyjmuje się dochód z roku kalendarzowego 2016, z uwzględnieniem sytuacji związanych z utratą dochodu i uzyskaniem dochodu. W odniesieniu do rodziny osoby wymagającej opieki organ II instancji uznał, że przepis art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy zawiera krąg osób, których dochody brane są pod uwagę przy ustaleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W niniejszym przypadku osobą wymagającą opieki jest Pani G. P., zatem brany jest pod uwagę jej dochód. Pani G. P. osiągnęła w 2016r. dochód w wysokości 29.340,85 zł, tj. (przychód 40.044,76 zł - należny podatek 1.071 zł - składka zdrowotna (3.467,40 zł + 1.618,49 zł = 5.085,89 zł) -składka na ubezpieczenie społeczne 4.547,02 zł), co daje przeciętny miesięczny dochód w kwocie 2.445,07 zł, (tj. 29.340,85 zł : 12 m-cy). Z kolei Pan Z. P. osiągnął w 2016r. dochód w wysokości, tj. 189,19 zł - świadczenie z ZUS w B. Ponadto organ odwoławczy podniósł, iż w 2016 roku Pan Z. P. osiągnął również dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, z gospodarstwa rolnego. W 2016 roku powierzchnia należącego do strony gospodarstwa rolnego wynosiła 2,1335 ha przeliczeniowych. Zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 roku wynosił 2.577 zł. Pan Z. P. posiadał gospodarstwo rolne o wskazanej wyżej powierzchni przez cały rok 2016. Oznaczało to, że roczny dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony zgodnie z wyżej powołanymi przepisami wynosi 5.498,03 zł (2,1335 ha przeliczeniowych x 2.577 zł), czyli łączny miesięczny dochód Pana Z. P. wynosi 473,93 zł (tj. 5.687,22 zł (189,19 zł + 5.498,03 zł): 12 m-cy). Z kolei Pan M. P. za 2016r. nie osiągnął dochodu. Zatem przeliczając dochód na trzy osoby (Pani G. P. + Pan Z. P. + M. P.), dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 973 zł (2.919 zł, tj. 2.445,07 zł + 473,93 zł : 3 osoby) co oznaczało, że zostało przekroczone kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie z akt sprawy wynikało, że Pan Z. P. od dnia [...] kwietnia 2018r. uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie w firmie "H., w Ł." Fakt ten należało zakwalifikować jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c) ustawy. Zgodnie z tym przepisem uzyskanie dochodu jest uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód tego członka rodziny z 2016 roku powiększa się o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Dochód uzyskany przez Pana Z. P. w miesiącu maju 2018r. wyniósł 677,17 zł, co wynikało ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wydanego przez firmę "H.", z dnia [...] czerwca 20187r. W tej sytuacji kwotę uzyskanego dochodu należało doliczyć do dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2016 roku. Oznaczało to, że prawidłowo ustalony dochód rodziny Pana M. P., od miesiąca czerwca 2018r. wynosił 3.596,17 zł miesięcznie (2.919 zł + 677,17 zł). Dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę od miesiąca czerwca 2018r. wynosił więc 1.198,72 zł (3.596,17 zł : 3 osoby) i był nadal wyższy niż ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 764 zł. Na tej podstawie przyjęto, że skoro dochód w rodzinie skarżącego przekracza ustawowe kryterium dochodowe specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną: G. P., nie przysługuje. Jednocześnie organ nie podzielił stanowiska zawartego w odwołaniu o ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o kwotę jednorazowego dochodu uzyskanego z tytułu wypłaconej jednorazowo renty. Odnosząc się do tej kwestii organ odwoławczy stwierdził, iż nie może być on uwzględniony, gdyż jest to przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy. Brak jest też podstaw do zmniejszenia powyższego dochodu, w świetle art. 3 pkt 23 ustawy, jako dochodu utraconego, bowiem żadna z okoliczności w nim zawarta nie obejmuje sytuacji jak w niniejszej sprawie. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącego M. P. zaskarżył przedmiotową decyzję w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenia przepisów 138 § 2 kpa w zw. z art. 107 kpa poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie art. 16 a w zw. z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i niezastosowanie § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 7.08.2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny stanowiących podstawę do ubiegania się o (...) specjalny zasiłek opiekuńczy w sytuacji gdy dochód rodziny jaki powinien być ustalony na podstawie dochodu z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, tzw. bazowego, z uwzględnieniem sytuacji rodziny, nie powinien przekraczać progu zasiłkowego, co wskazuje że wnioskodawca spełnia ustawowe warunki do specjalnego świadczenia opiekuńczego; 2. naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 6 kpa, art. 7 kpa w zw. z art. 80 kpa, art. 7a kpa w zw. z art. 81 kpa oraz art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa w zw. z art. 10 kpa w zw. z art. 79a i 81 a kpa wobec nie rozważenia w postępowaniu odwoławczym zarzutów zgłoszonych przez stronę do postępowania przed organem pierwszej instancji oraz braku odniesienia do argumentów odwołania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także nie zapewnienia stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu przed organem administracyjnym drugiej instancji oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału, co przy dowolnej a nie swobodnej ocenie dowodów oraz nie spełnienia warunku wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, wskazuje na poważne uchybienia postępowania przed organem odwoławczym. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Burmistrza Miasta Ł. jako organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację, podkreślając jednocześnie, iż po zakończeniu postępowania skarżący zapoznał się z aktami sprawy, co stwierdził własnoręcznym podpisem, a zatem nie potwierdza się okoliczność podnoszona w skardze o naruszeniu zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu albowiem odmowa przyznania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu konieczności sprawowania opieki nad G. P. na okres świadczeniowy 2017/2018, nastąpiła bez naruszenia przepisów prawa materialnego i po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. W wyniku prawidłowo zastosowanych w sprawie przepisów prawa, organy trafnie ustaliły, że doszło w dochodzie na osobę w rodzinie skarżącego, przyjętym za podstawę wyliczeń, do przekroczenia kwoty kryterium dochodowego, co nie pozwalało na przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z art. 16 a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1952 ze zm.) wprost wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, że jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę, nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (tj. kwoty 764 złotych). Przepisy art. 5 ust. 4 – 9 stosuje się odpowiednio. Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b (art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodziny). W przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego prawo ustala się na okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy rozpoczynał się od dnia [...] listopada 2017r. trwał do [...] października następnego roku kalendarzowego (2018r.). Z powyższego wynika, iż do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2017/2018 należało przyjmować dochód z roku kalendarzowego 2016, z uwzględnieniem sytuacji związanych z utratą dochodu i uzyskaniem dochodu. Przepis art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy wymienia krąg osób, których dochody brane są pod uwagę przy ustaleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W niniejszym przypadku osobą wymagającą opieki jest G. P., zatem należało brać pod uwagę jej dochód. G. P. osiągnęła w P. osiągnęła w 2016r. dochód w wysokości 29.340,85 zł, tj. (przychód 40.044,76 zł - należny podatek 1.071 zł - składka zdrowotna (3.467,40 zł + 1.618,49 zł = 5.085,89 zł) -składka na ubezpieczenie społeczne 4.547,02 zł), co daje przeciętny miesięczny dochód w kwocie 2.445,07 zł, (tj. 29.340,85 zł : 12 m-cy). Z kolei Z. P. osiągnął w 2016r. dochód w wysokości, tj. 189,19 zł - świadczenie z ZUS w B. Ponadto w 2016 roku Z. P. osiągnął również dochód z gospodarstwa rolnego, niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W 2016 roku powierzchnia należącego do strony gospodarstwa rolnego wynosiła 2,1335 ha przeliczeniowych. Zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 roku wynosił 2.577 zł. Z. P. posiadał gospodarstwo rolne o wskazanej wyżej powierzchni przez cały rok 2016. Oznaczało to, że roczny dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony zgodnie z wyżej powołanymi przepisami wyniósł 5.498,03 zł (2,1335 ha przeliczeniowych x 2.577 zł), czyli łączny miesięczny dochód Z. P. wyniósł 473,93 zł (tj. 5.687,22 zł (189,19 zł + 5.498,03 zł): 12 m-cy). Z kolei skarżący M. P. za 2016r. nie osiągnął dochodu. Zatem przeliczając dochód na trzy osoby (G. P. + Z. P. + M. P.), dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 973 zł (2.919 zł, tj. 2.445,07 zł + 473,93 zł : 3 osoby), co oznaczało, że zostało przekroczone kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie z akt sprawy wynikało, że Z. P. od dnia 3 kwietnia 2018r. uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie w firmie "H." Fakt ten należało zakwalifikować jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c) ustawy. Zgodnie z tym przepisem uzyskanie dochodu jest uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód tego członka rodziny z 2016 roku powiększyć należało o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, gdyż dochód ten był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane było prawo do świadczeń rodzinnych. Dochód uzyskany przez Z. P. w miesiącu maju 2018r. wyniósł 677,17 zł, co wynikało ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wydanego przez firmę "H.", z dnia [...] czerwca 2018r. W tej sytuacji kwotę uzyskanego dochodu należało doliczyć do dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2016 roku. Oznaczało to, że prawidłowo ustalony dochód rodziny M. P., od miesiąca czerwca 2018r. wynosił 3.596,17 zł miesięcznie (2.919 zł + 677,17 zł). Dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę od miesiąca czerwca 2018r. wynosił więc 1.198,72 zł (3.596,17 zł : 3 osoby) i był nadal wyższy niż ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 764 zł. Na tej podstawie prawidłowo zatem przyjęto, że skoro dochód w rodzinie skarżącego przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną - G. P., nie przysługiwał w okresie zasiłkowym 2017/2018. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że nie można było pomniejszyć dochodu rodziny skarżącego za rok 2016 z uwagi na fakt, że renta wypłacona w 2016r. G. P. jednorazowo, obejmowała również miesiące roku 2015r. Wypłacona w 2016r. renta stanowiła przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przychód podlegający opodatkowaniu osiąga się w roku podatkowym, którym jest rok kalendarzowy, składający się z 12 miesięcy. Ustalając miesięczny dochód na osobę w rodzinie, dochody rodziny należy dzielić przez 12 miesięcy oraz przez liczbę członków danej rodziny. Brak było również podstaw do odjęcia dochodu z renty wypłaconej w 2016r. w świetle art. 3 pkt 23 ustawy tj. traktowania jej jako swoistego dochodu utraconego, bowiem żadna z okoliczności opisanych w przepisie nie obejmuje przypadku jaki wystąpił w niniejszej sprawie. Wbrew zarzutom skargi, nie doszło zatem w sprawie do naruszenia art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z definicją dochodu zawartą w art. 3 ustawy, albowiem to skarżący, a nie organy orzekające w sprawie, błędnie interpretuje przepisy ustawy. Każde jednorazowe przysporzenie finansowe w danym roku kalendarzowym, będące opodatkowanym przychodem tj. odpowiadające ustawowej definicji dochodu, ma wpływ na dochód na osobę w rodzinie podatnika a w konsekwencji "przełożenie" na spełnienie lub niespełnienie kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest prawo do danego świadczenia rodzinnego. Ponieważ w postępowaniu odwoławczym w ogóle nie było prowadzone postępowanie dowodowe a decyzja organu II instancji opierała się na materiale dowodowym zgromadzonym przy czynnym udziale strony w postępowaniu przed organem I instancji, brak powiadomienia skarżącego w postępowaniu odwoławczym o skompletowaniu materiału dowodowego, jest uchybieniem pozostającym bez wpływu na wynik sprawy. Podnosząc ten zarzut, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodabnia nawet wpływu wytkniętego uchybienia na wynik postępowania. Wbrew zarzutowi skargi, organ I instancji odniósł się do zarzutu błędności wyliczenia dochodu w rodzinie skarżącego w roku 2016. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej, Kolegium ponownie dokonało przeliczenia dochodu rodziny skarżącego za rok 2016, bazując na danych z akt administracyjnych, urzędowo potwierdzonych oraz nawiązując do poszczególnych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, które precyzyjnie określają, jakie dochody i w jaki sposób należy brać pod uwagę.. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).