II SA/Bk 648/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w N. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w B. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu uzupełnienia programu szkolenia oraz dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego oddala skargę. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. W związku z zaistniałym w P. Sp. z o.o. w N. wypadkiem śmiertelnym, inspektorzy pracy przeprowadzili w spółce w dniach, 1,2, 4 i 5.06, 25 i 31.07 oraz 6,7 i 10.08.2012r. kontrolę, którą zakończył protokół kontroli nr [...] z dnia 10.08.2012r. podpisany bez wniesienia zastrzeżeń przez Dyrektora Spółki S. M. W oparciu o ustalenia protokołu kontroli został wydany przez Państwowego Inspektora Pracy nakaz zawierający dwie decyzje: - decyzję nr 1 dotyczącą opracowania programu szkolenia wstępnego, instruktażu stanowiskowego z zakresu bhp dla osób obsługujących linię profilująca obręcze kół w wydziale kołowni, z uwzględnieniem zagadnień z zakresu metodyki postępowania przez operatora w przypadku wystąpienia awarii maszyny wchodzącej w skład linii produkcyjnej; - decyzję nr 2 dotyczącą dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywaniem przez pracowników prac na stanowisku maszyn do zwijek z uwzględnieniem przyczyn zaistniałego w dniu 1.06.2012r. wypadku przy pracy, któremu uległ K. T., podając skuteczne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko ich wystąpienia w przyszłości. Na skutek wniesionego przez zakład pracy odwołania od obu decyzji Okręgowy Inspektor Pracy wydał w dniu [...].10.2012r. dwie decyzje, w których zmienił decyzję numer 1 i decyzję numer 2 poprzez wyznaczenie nowego terminu realizacji zaleceń. Na skutek skarg wywiedzionych przez P. Sp. z o.o. na obydwie decyzje, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokami z dnia 12.03.2013r. wydanymi w sprawach IISA/Bk 957/12 i IISA/Bk 958/12, orzekł o stwierdzeniu nieważności każdej z decyzji odwoławczych zarzucając organowi II instancji przytoczenie niewłaściwej podstawy prawnej dla zmiany decyzji oraz wytykając wadliwość wydania dwóch decyzji odwoławczych w sytuacji wniesienia jednego odwołania od jednej decyzji organu I instancji zawierającej dwa nakazy. Po ponownym rozpoznaniu odwołania, Okręgowy Inspektor Pracy w B. decyzją z dnia [...].06.2013r. orzekł o uchyleniu decyzji oznaczonej numerem 1 w części dotyczącej rozstrzygnięcia i jednoczesnym określeniu obowiązku nałożonego na pracodawcę jako obowiązku uzupełnienia programu szkolenia wstępnego, instruktażu stanowiskowego z zakresu bhp dla osób obsługujących linię profilująca obręcze kół w wydziale kołowni o zagadnienia dotyczące postępowania przez operatora w przypadku wystąpienia awarii maszyny wchodzącej w skład linii produkcyjnej. Nadto organ II instancji orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji oznaczonej numerem 2. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej przytoczył wynikający z Kodeksu pracy obowiązek pracodawcy przeszkolenia pracownika przed dopuszczeniem go do pracy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz określone przepisami wykonawczymi cele programu szkolenia pracowników. Organ stwierdził, że istniejący w skarżącym zakładzie pracy program szkolenia wstępnego instruktażu stanowiskowego z zakresu bhp dla osób obsługujących linię profilującą obręcze kół w wydziale kołowni nie uwzględniał zagadnień związanych z postępowaniem operatora w przypadku wystąpienia awarii maszyny wchodzącej w skład linii produkcyjnej. Stąd konieczne stało się nałożenie obowiązku stosownego uzupełnienia programu szkolenia. Uzasadniając utrzymanie w mocy nałożonego obowiązku sporządzenia aktualizacji oceny ryzyka zawodowego, organ II instancji powołał się na treść art. 226 pkt 1 Kodeksu pracy oraz par. 39 "a" ust. 1 Rozporządzenia MIPS w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Wskazał, że podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Zgodnie z ustaleniami inspektorów pracy poszkodowany uległ śmiertelnemu wypadkowi na skutek próby usunięcia usterki powstałej w trakcie pracy prasy kalibrującej [...] wchodzącej w skład linii profilującej obręcze. W trakcie kontroli okazano dokumentację dotyczącą oceny ryzyka zawodowego nr [...] opracowaną dla osób wykonujących pracę na stanowisku obsługi maszyn do zwijek. Powyższa dokumentacja nie zawiera opisu zagrożeń związanych z możliwością bezpośredniego dostępu do strefy między płytą nośną rozpieraka a korpusem prasy kalibrującej PK-1 wchodzącej w skład linii MP5. Brak tego typu informacji spowodował, że operatorów(w tym poszkodowanego) nie poinformowano należycie o zagrożeniach oraz nie określono środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko ich wystąpienia. Organ II instancji nie podzielił twierdzeń odwołania wykazujących prawidłowość karty analizy ryzyka zawodowego nr [...]. Zauważył, że do dnia kontroli, w tym w dniu wypadku, nie zastosowano osłon ani innych urządzeń ochronnych, które zapobiegałyby dostępowi do strefy zagrożenia tj. strefy pomiędzy ruchomą płytą suportu a korpusem PK1 w trakcie jej pracy i w tych warunkach poszkodowany wszedł do strefy niebezpiecznej między płytę nośną rozpieraka a korpus prasy kalibrującej PK1, gdzie doznał obrażeń wewnętrznych w wyniku zmiażdżenia tułowia. Okręgowy Inspektor Pracy podkreślił, że zespół dokonujący oceny ryzyka zawodowego, uznał je za akceptowalne przy istniejącym zagrożeniu pochwycenia przez ruchome elementy maszyn i przy określonym środku profilaktycznym jedynie jako zakaz zbliżania części ciała do strefy niebezpiecznej. W związku z powyższym organ II instancji obowiązek aktualizacji oceny ryzyka zawodowego uznał za bezwzględnie konieczny. W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję do sądu administracyjnego P. sp. z o.o. w N. zarzuciła decyzji: - naruszenie art. 31 ust. 5 i 6 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy poprzez nieuwzględnienie treści przepisów oraz nierozpoznanie zastrzeżeń złożonych przez skarżącego względem protokołu pokontrolnego - naruszenie par. 41 Rozporządzenia MIPS w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy poprzez jego nieuwzględnienie i uznanie, ze program szkolenia wstępnego, instruktażu stanowiskowego z zakresu bhp dla osób obsługujących linię profilującą obręcze kół na wydziale kołowni nie zawierał zagadnień dotyczących postępowania operatora w przypadku wystąpienia awarii maszyny wchodzącej w skład linii produkcyjnej oraz poprzez błąd w zakresie przyjęcia, że aktualizacja oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywaniem przez pracowników prac na stanowisku maszyn do zwijek, nie uwzględniała przyczyn zaistniałego wypadku przy pracy, gdzie ocena ryzyka uwzględniała przyczyny wypadku. Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie nałożonych obowiązków. Rozwijając w uzasadnieniu skargi argumentację zarzutów, skarżąca spółka podkreśliła, że do dziś nie zostały rozpatrzone wniesione w dniu 17.08.2012r. zastrzeżenia pracodawcy do protokołu pokontrolnego a ich nierozpatrzenie skutkowało błędnymi ustaleniami pokontrolnym, w tym najistotniejszym błędnym ustaleniem jakoby na chwilę przed wypadkiem wystąpiła awaria urządzenia w postaci prasy kalibrującej [...]. Okręgowy Inspektor Pracy w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi nierozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu pokontrolnego, organ wskazał, ze ich wniesienie było bezskuteczne jako dokonane po akceptacji protokołu przez podpisanie przez dyrektora zakładu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem skierowane do skarżącego pracodawcy nakazy inspektora pracy znajdują oparcie w przepisach prawa ustrojowego, materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13.04.2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012r. poz. 404) do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy między innymi nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (pkt 1), kontrola wyrobów wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku pod względem spełniania przez nie zasadniczych lub innych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, określonych w odrębnych przepisach (pkt 6), podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i ograniczaniu zagrożeń w środowisku pracy, w tym badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom oraz podejmowanie działań prewencyjnych i promocyjnych zmierzających do zapewnienia przestrzegania prawa pracy(pkt 7). Jak stanowi zaś art. 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy organy tej inspekcji w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy są uprawnione między innymi do nakazania usunięcia w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień dotyczących przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (pkt 1) oraz nakazania ustalenia w określonym terminie okoliczności i przyczyn wypadku (pkt 6). Ustaleniu stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz udokumentowaniu dokonanych ustaleń, służy postępowanie kontrolne, przeprowadzane u pracodawców według zasad określonych w rozdziale 4 – tym ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a w odniesieniu do pracodawców będących przedsiębiorcami również w oparciu o regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 2.07.2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013r. poz. 672). W następstwie ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzyjnie nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień (art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Kontrola inspekcji pracy przeprowadzona w zakładzie pracy skarżącej spółki z o.o. "P." w N. w dniach 1,2,4 i 5.06., 25 i 31.07 oraz 6,7 i 10.08.2012r. miała związek z wypadkiem przy pracy, któremu – ze skutkiem śmiertelnym - uległ w dniu 1.06.2012r. pracownik spółki K. T., pracujący przy obsłudze linii profilowania obręczy. Zgodnie z ustaleniami inspektorów pracy pracownik uległ wypadkowi na skutek próby usunięcia usterki powstałej w trakcie pracy prasy kalibrującej [...] wchodzącej w skład linii profilującej obręcze. Jednocześnie z ustaleń kontrolnych wynikało, że okazana przez pracodawcę dokumentacja z zakresu szkolenia wstępnego oraz instruktażu stanowiskowego dla osób obsługujących linię profilującą obręcze nie uwzględniała zagadnień związanych z metodyką postępowania operatora w razie wystąpienia awarii maszyny wchodzącej w skład linii produkcyjnej. Przedłożona zaś przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego Nr [...] opracowana dla osób wykonujących pracę na stanowisku obsługi maszyn do zwijek, nie zawierała opisu zagrożeń związanych z możliwością bezpośredniego dostępu do strefy między płytę nośną rozpieraka a korpus prasy kalibrującej PK -1 wchodzącej w skład linii MP5. Nie sprecyzowano stref oraz części maszyn szczególnie niebezpiecznych a w konsekwencji nie poinformowano właściwie o zagrożeniach na stanowisku pracy oraz nie określono środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko wystąpienia zagrożeń. W konsekwencji tak dokonanych ustaleń, zaakceptowanych podpisem S. M. - Dyrektora Spółki z o.o. "P." w N. złożonym w protokole kontroli, wydane nakazy odpowiadają stanowi faktycznemu. Zgodne są też z wymogami prawa materialnego. Na pracodawcy ciąży bowiem z mocy art. 237 kodeksu pracy obowiązek zapewnienia przeszkolenia pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy. Zgodnie z par. 5 i 7 Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27.07.2004r w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 ze zmianami) szkolenia te powinny być przeprowadzane w oparciu o programy szkolenia wstępnego oraz szkolenia okresowego opracowane dla poszczególnych stanowisk i dostosowane do rodzajów i warunków prac wykonywanych przez uczestników szkolenia. Szkolenia powinny zapewnić uczestnikom między innymi nabycie umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie i innych osób oraz postępowania w sytuacjach awaryjnych i udzielania pomocy osobie, która uległa wypadkowi (vide: par. 3 pkt 3 rozporządzenia). W tematyce instruktażu stanowiskowego dla osób obsługujących linię profilującą obręcze nie uwzględniono zagadnień z zakresu metodyki postępowania przez operatora w przypadku wystąpienia awarii prasy wchodzącej w skład linii profilującej. W świetle par. 3 pkt 3 powołanego rozporządzenia nie ulega wątpliwości, że szczegółowe określenie metod postępowania operatora w sytuacjach awaryjnych powinno się było znaleźć w programie instruktażu. Nakazu uzupełnienia szkolenia w zakresie określenia sposobu postępowania operatora w sytuacjach awarii prasy kalibrującej nie można rozpatrywać w oderwaniu od wynikającego z akt sprawy ujawnienia w czasie kontroli niezgodności prasy kalibrującej z zasadniczymi wymaganiami dla maszyn i elementów bezpieczeństwa. Opracowana instrukcja obsługi maszyny nie uwzględniała informacji dotyczących roboczych procedur, uruchamiania lub nastawiania maszyny przy zdjętych osłonach np. dla wymiany czujników zbliżeniowych zainstalowanych na siłownikach sterujących pracą blokad płyt roboczych prasy, informacji na temat zastosowanych w maszynie urządzeń ochronnych zabezpieczających przed możliwością bezpośredniego dostępu do strefy zagrożenia tj. strefy pomiędzy płytą ruchomą a korpusem prasy w trakcie jej pracy i informacji z zakresu sposobu zabezpieczenia maszyny w przypadku wykonywania prac serwisowych. Nadto maszyna nie zawierała osłon i zabezpieczeń uniemożliwiających dostanie się do stref niebezpiecznych w trakcie jej pracy. Powyższe wynika z treści postanowienia Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...].08.2012r. nakazującego usunięcie niezgodności wyrobu z zasadniczymi wymaganiami. Jest oczywiste, że skoro instrukcja obsługi prasy kalibrującej nie uwzględniała właściwych roboczych procedur jej należytej obsługi w sytuacjach awaryjnych, to i szkolenie wstępne nie mogło należycie informować o właściwym i bezpiecznym postępowaniu operatora w takich sytuacjach. Nakaz uzupełnienia szkolenia o tematykę powiązaną z okolicznościami wypadku, był oczywisty. Również oczywiste w świetle okoliczności wypadku, którego zaistnienie uruchomiło kontrolę, było nakazanie aktualizacji oceny ryzyka zawodowego. Przedstawiona przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego na stanowisku obsługi maszyn do zwijek, oznaczona numerem [...] nie zawierała opisu zagrożeń związanych z możliwością bezpośredniego dostępu do strefy między płytą nośną rozpieraka a korpusem prasy kalibrującej [...] wchodzącej w skład linii MP5. Tymczasem znalezienie się ofiary wypadku w opisanej wyżej strefie niebezpiecznej było przyczyną śmiertelnych obrażeń wewnętrznych, jakich pracownik doznał wskutek zmiażdżenia tułowia. Brak sprecyzowania stref maszyny szczególnie niebezpiecznych w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku operatora prasy, był równoznaczny z brakiem poinformowania pracownika o tych zagrożeniach, co w konsekwencji nakładało na pracodawcę obowiązek zaktualizowania oceny ryzyka zawodowego. Z mocy art. 207 par. 1 Kodeksu pracy, pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. W ramach obowiązku ochrony życia i zdrowia pracowników, pracodawca powinien w szczególności reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy (vide; art. 207 par. 2 pkt 3 Kodeksu pracy). Pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko oraz informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 Kodeksu pracy). Jak stanowi 39 "a" ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003r. Nr 169, poz. 1650), podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Skład orzekający sądu zgadza się z argumentacją organu, że brak ujęcia w ocenie ryzyka zawodowego Nr [...] jako strefy niebezpiecznej, strefy pomiędzy ruchomą płytą suportu a korpusem prasy [...] oraz stwierdzony kontrolą brak osłon czy innych urządzeń ochronnych, które zapobiegałyby dostępowi do opisanej strefy zagrożenia, uzasadniał uznanie oceny ryzyka za niedostosowaną do rzeczywistego środowiska pracy operatora prasy kalibrującej. Istniała zatem potrzeba nałożenia obowiązku aktualizacji oceny ryzyka zawodowego. Skład orzekający podziela stanowisko organu, że wniesione przez skarżącego zastrzeżenia do protokołu kontroli były bezskuteczne z racji ich zgłoszenia po fakcie zaakceptowania ustaleń inspektorów pracy przez dyrektora zakładu pracy. W świetle treści art. 31 ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy prawo zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole kontroli inspektora pracy, przysługuje podmiotowi kontrolowanemu przed podpisaniem protokołu. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie ulega wątpliwości, że pisemne zastrzeżenia do protokołu kontroli zostały wniesione po fakcie podpisania protokołu przez Dyrektora S. M. Z mocy art. 31 ust. 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy protokół podpisuje inspektor prowadzący kontrolę oraz osoba lub organ reprezentujący kontrolowany podmiot. Zgodnie zaś z art. 80 ust. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej na podmiocie kontrolowanym ciąży obowiązek pisemnego wskazania osoby upoważnionej do reprezentowania kontrolowanego w toku kontroli. Osobą reprezentującą skarżącego w toku kontroli był S. M., co zostało odnotowane na pierwszej stronie protokołu kontroli i protokół został przez niego podpisany w dniu 10.08.2012r., co potwierdza strona 17 protokołu. Pisemne zastrzeżenia do protokołu zostały sporządzone w dniu 17.08.2012r., a zatem już po zaakceptowaniu protokołu przez osobę reprezentującą kontrolowanego. Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji zarzucanego skargą naruszenia prawa i dlatego skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)