II SA/Bk 654/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji "L." w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. D., K. D. i P. G. I. – W. "D." Sp. z o.o. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zgody na wykonanie zjazdu z drogi publicznej p o s t a n a w i a odmówić Fundacji przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Fundacja "L." w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 38-39). Fundacja działa min. w zakresie szeroko pojętej kontroli i funkcjonowania prawa, a także w imieniu i interesie obywateli, grup społecznych i osób indywidualnych przed wszystkimi instytucjami i organami państwa. Fundacja oświadczyła, iż nie ma żadnego majątku ani dochodów. Nie ma także kapitału zakładowego, środków trwałych, ani konta bankowego (k.38-39). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła wypis z KRS stowarzyszenia (k. 53-54). W związku z brakiem jakichkolwiek informacji na temat Fundacji (poza celem działalności wskazanej w KRS) pismem referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2016 wezwano pełnomocnika Fundacji do złożenia oświadczenia w zakresie dochodów i wydatków fundacji za 2015 r.; aktualnego stanu środków finansowych w kasie fundacji; wyjaśniającego jakie działania podejmuje Fundacja w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w statucie czy też czy prowadzi działalność gospodarczą i z jakim wynikiem. Wezwano również do wyjaśnienia czy Fundacja zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia oraz w jakiej wysokości i z jakich środków Fundacja ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby. Dodatkowo wezwano do przedłożenia odpisu statutu Fundacji, sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez Fundację, uchwały określającej wysokość składek członkowskich oraz aktualnego wykazu członków (k. 84). Powyższe wezwanie zostało odebrane w dniu 15 lutego 2016 r. (k.122) i do chwili obecnej nie udzielono na niego żadnej odpowiedzi, ani też nie nadesłano żądanych dokumentów. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonego KRS Fundacji wynika, że zakresem działalności fundacji jest m.in. szeroko pojęta kontrola i funkcjonowanie prawa, a także podejmowanie działań w imieniu i interesie obywateli, grup społecznych i osób indywidualnych przed wszystkimi instytucjami i organami państwa. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, dochodów, środków trwałych, kapitału zakładowego, ani środków finansowych. Celem działalności Fundacji (jak wynika z celu działania organizacji) jest dobro społeczne i kontrola instytucji w zakresie stosowania prawa, co wskazuje na to, iż fundacja powinna w ramach swoich celów statutowych przewidywać konieczność realizacji swoich praw przed sądem. Dostępność natomiast do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Fundacja bowiem chcąc realizować swoje cele statutowe winna zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Natomiast, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 w/w ustawy). W niniejszej sprawie skarżąca Fundacja, wezwana pismem z dnia 22 stycznia 2016 r., nie wykonała tego zarządzenia. Należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Nieprzedłożenie, bowiem przez skarżącą Fundację żądanych dokumentów i oświadczeń w zakreślonym terminie uniemożliwiło dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W takiej sytuacji brak było podstaw do uznania, że skarżąca uprawdopodobniła w sposób przekonujący, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Fundacja zawarła co prawda w formularzu informację o braku środków trwałych, zysku, środków finansowych, jednak nie przedstawiła jakichkolwiek informacji o dochodach czy wydatkach poniesionych na swoją działalność statutową. Ponadto powołując się na trudną sytuację majątkową Fundacja nie udokumentowała w żaden sposób tego faktu, w szczególności nie przedstawiła bilansu oraz rachunków zysków i strat. Nieznana jest również aktualna ilość członków fundacji oraz wysokość składek członkowskich. W konsekwencji należy przyjąć, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące stanu finansowego Fundacji oraz jej możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, do których udzielenia zobowiązano wnioskodawcę, a które miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez Fundację wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i jeśli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi się przez to liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.