II SA/Bk 661/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2017 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie wymagań ochrony środowiska p o s t a n a w i a: odmówić przyznania adwokatowi M. M. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną; , Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał B. K. i E. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Stosownie do powyższego, Okręgowa Rada Adwokacka w B. wyznaczyła do prowadzenia niniejszej sprawy adwokata M. M. W dniu 9 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji. Natomiast w dniu 26 września 2014 r. przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie za reprezentowanie skarżących w I instancji w kwocie 8.856 zł. Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wniosło Samorządowego Kolegium Odwoławcze. Pełnomocnik skarżących w dniu 8 grudnia 2014 r. złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu skargowym według norm przepisanych. W uzasadnieniu swego stanowiska pełnomocnik wskazał, iż zdaniem jego mocodawców skarga nie jest uzasadniona i nie znajduje swojego uzasadnienia zarówno w stanie faktycznym, jak i prawnym. Oświadczył jednocześnie, iż strona przeciwna nie uregulowała na jego rzecz należności oraz nie otrzymał żadnych świadczeń z tytułu kosztów zastępstwa prawnego za postępowanie skargowe (k. 133). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 października 2016 r. oddalił skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, a na rozprawie nie było pełnomocnika skarżących. W dniu 24 października 2016 r. pełnomocnik skarżących wniósł o uzupełnienie wyroku w zakresie kosztów zastępstwa prawnego zgłoszonych w pkt. 2 odpowiedzi na skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. NSA oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku w zakresie kosztów, podnosząc, iż o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeka wojewódzki sąd administracyjny. Podniósł jednocześnie, iż co do zasady wojewódzki sąd administracyjny nie ma możliwości nieuwzględnienia żądania w tym zakresie, chyba że pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie podjął żadnej czynności procesowej w imieniu strony albo jego działania pozostawały w oczywistej sprzeczności z zasadami profesjonalizmu. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił adwokatowi M. M. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Referendarz sądowy wyjaśnił, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w niniejszej sprawie reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461), którego przepis § 19 stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 - 5 oraz niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną stanowią natomiast art. 205 § 2 - 4 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi. Analizując z kolei art. 250 p.p.s.a. referendarz stwierdził, że przepis ten (pomimo literalnej wykładni) nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W związku z tym wynagrodzenie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. W przedmiotowej sprawie referendarz uznał, iż pismo procesowe zatytułowane odpowiedź na skargę kasacyjną, nie zawierające odniesienia do podstaw kasacyjnych strony przeciwnej oraz uzasadnienia tj. wskazania dlaczego zarzuty skargi kasacyjnej nie powinny być uwzględnione, nie może stanowić podstawy do uznania, że pomoc prawna świadczona była przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego złożył adwokat M. M. zarzucając mu naruszenie art. 250 p.p.s.a. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę nieuzasadnioną odmowę przyznania kosztów zastępstwa w ramach postępowania sądowego przed NSA. Powołując się na postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. II FZ 169/13 autor sprzeciwu podkreślił, że w myśl art. 250 p.p.s.a. pełnomocnik ustanowiony w ramach pomocy prawnej ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków. Przepis ten ma zastosowanie w odniesieniu do takiego pełnomocnika w każdym przypadku, bez względu na wynik sprawy. Końcowo wnoszący sprzeciw podkreślił, że NSA nie odrzucił odpowiedzi na skargę kasacyjną, ani też nie wskazał ażeby zawierała ona braki formalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez pełnomocnika skarżących wniosek o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszym postępowaniu wystąpiły przesłanki do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zgodnie z art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu ustalonym powyżej wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) i z tym dniem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) przestały obowiązywać. Jednakże na mocy § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W związku z powyższym wniosek pełnomocnika o wynagrodzenie za czynność procesową dokonaną przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy rozpoznać na starych zasadach. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w niniejszej sprawie reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 461), którego przepis § 19 stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 - 5 oraz niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. W tym miejscu należy wskazać na treść uchwały z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (LEX nr 1226661), w której Naczelny Sąd Administracyjny przyjął że "art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w związku z art. 207 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną." NSA uznał za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną profesjonalnemu pełnomocnikowi przysługuje opłata (stawka minimalna), jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. NSA zauważył przy tym, że mimo, iż odpowiedź na skargę kasacyjną nie podlega szczególnym rygorom poza wskazanymi w art. 49 p.p.s.a., jej autor, profesjonalny pełnomocnik, powinien w terminie, jaki zakreślił mu ustawodawca, ustosunkować się do żądań zawartych w skardze kasacyjnej, podnosić zarzuty i argumenty przeciwko podstawom kasacyjnym i ich uzasadnieniu. Stanowisko to należy w pełni zaakceptować. Podkreślić jednak należy, iż pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a jedynie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżących wprawdzie złożył pismo procesowe, tytułując je odpowiedź na skargę kasacyjną organu, niemniej jednak poza stwierdzeniem, że wnosi o oddalenie skargi SKO, gdyż jest ona nieuzasadniona i nie znajduje swojego uzasadnienia zarówno w stanie faktycznym i prawnym oraz wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia, nie zawiera ona żadnej innej treści. Natomiast odpowiedź na skargę kasacyjną sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika powinna zawierać odniesienie się do podstaw kasacyjnych strony przeciwnej oraz uzasadnienie tj. wskazania dlaczego zarzuty skargi kasacyjnej nie powinny być uwzględnione. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności należy mieć na uwadze treść orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, iż "decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy, związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, ONSA i WSA nr 5(8)2005, poz. 93)". Mimo zatem literalnej wykładni art. 250 p.p.s.a., przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak zaznaczono powyżej, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (vide: postanowienie NSA z 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10 i postanowienie NSA z 15 października 2014 r. sygn. akt II FSK 2459/12). Takie stanowisko podtrzymał NSA w niniejszej sprawie w postanowieniu z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 9/15 oddalając wniosek o uzupełnienie wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach pełnomocnika z urzędu. W związku z tym wynagrodzenie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniach z 16 marca 2000 r. (I PZ 86/99) i z 10 grudnia 2001 r. (I PKN 248/01, OSNAP z 2002 r. Nr 9, poz. 5) w myśl, których pomoc prawna świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi podstawy do przyznania wynagrodzenia. Analogiczne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 7 lipca 2016 r. I OSK 2362/15 (dostępny w CBOSA) stwierdzając, że lakoniczna odpowiedź na skargę kasacyjną wniesiona w rozpoznawanej sprawie, podzielająca w istocie jedynie stanowisko Sądu pierwszej instancji i niezawierająca argumentacji odnoszącej się do skargi kasacyjnej, nie spełnia kryteriów uzasadniających przyznanie radcy prawnemu za jej sporządzenie opłaty (stawki minimalnej), jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie należy zatem dojść do wniosku, iż pismo procesowe zatytułowane odpowiedź na skargę kasacyjną, nie zawierające odniesienia do podstaw kasacyjnych strony przeciwnej oraz uzasadnienia tj. wskazania dlaczego zarzuty skargi kasacyjnej nie powinny być uwzględnione, nie może stanowić podstawy do uznania, że pomoc prawna świadczona była przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Pomoc prawna polegająca na sporządzeniu dla strony odpowiedzi na skargę kasacyjną nie może bowiem ograniczyć się do wskazania, iż wnosi się o jej nieuwzględnienie. W konsekwencji oznacza to, że wniosek pełnomocnika skarżących o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną nie mógł zostać uwzględniony. Mając to na uwadze, na podstawie art. 250 w zw. art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.