II SA/Bk 673/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę.- Decyzją z dnia [...].07.2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...].07.2012 r., odmawiającą K. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściową – E. S. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 17 pkt 1 i 1a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej "ustawą. Stan faktyczny sprawy nie był sporny i przedstawiał się następująco: Wnioskiem z dnia 20.06.2012 r. K. S. wystąpiła do MOPS w M. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowana opiekę nad teściową – E. S., która legitymuje się orzeczeniem lekarskim z dnia 6.06.2012 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca wskazała, że zamieszkuje wraz z mężem J. S. (synem E. S.) oraz teściami E. i W. S. Obydwoje teściowie wymagają jej osobistej opieki, zaś J. S. nie jest w stanie opieki tej sprawować, gdyż pracuje w gospodarstwie rolnym. Organy obydwu instancji były zgodne co do oceny prawnej wniosku, uważając, że w świetle art. 17 ustawy, K. S. nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Organy przytoczyły brzmienie art. 17 ustawy. Od 1 stycznia 2010 r. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 90, poz.59 z późn. zmianami) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ustępie 1a artykułu 17 przewidziano, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie mam osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny ma charakter ściśle osobisty. Przepisy kreujące obowiązek alimentacyjny są normami bezwzględnie obowiązującymi. Żaden z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie przewiduje obowiązku alimentacyjnego w stosunku do teściowej. Z tego powodu wnioskodawczyni nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściową E. S., osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nawet, gdyby inne przesłanki były przez K. S. spełnione. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pełnomocnik K. S. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy, poprzez błędne uznanie, że synowej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad teściową. Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a także o zasądzenie kosztów. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że sam stosunek powinowactwa pomiędzy Skarżącą, a jej teściową nie powinien decydować o wydaniu decyzji odmownej. Skarżąca faktycznie wykonuje opiekę nad teściową. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej, skoro jej mąż nie może sprawować opieki nad matką, to obowiązek ten spada na synową. Organy winny zastosować wykładnię systemową i logiczną art. 17 ustawy, a nie literalną. Zasady współżycia społecznego, realia cywilizacyjne wskazują na to, że żona jest zrównana w rodzinie z prawami i obowiązkami męża, w których może go zastępować. W skardze powołano się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 18.07.2008 r. P.27/2007 i z dnia 22.07.2008 r. – P.41/2007) oraz szereg wyroków sądów administracyjnych na okoliczność, że wykładnia przepisu art. 17 ustawy powinna być prokonstytucyjna i szersza, niż to uczyniły organy w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podniosło, iż osobą zobowiązaną do alimentacji wobec E. S. jest jej syn, a nie Skarżąca – synowa, na którą nie przechodzi obowiązek alimentacyjny z jej małżonka. Przeszkodą do sprawowania opieki nad matką nie jest praca w gospodarstwie rolnym. Tu przywołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.07.2012 r. sygn. IOSK 198/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Należy przypomnieć, że Skarżąca (synowa) ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad E. S. (teściową) w sytuacji, kiedy syn osoby wymagającej opieki – J. S. (a mąż Skarżącej) zamieszkuje wspólnie z żoną i rodzicami, prowadząc jednocześnie własne gospodarstwo rolne. Organy obu instancji, odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, prawidłowo zastosowały przepis art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Z brzmienia w/w przepisów (art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a) wynika, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe przez osobę zobowiązaną do alimentacji w pierwszym stopniu, a jeśli takiej nie ma, bądź nie jest ona w stanie sprawować opieki, świadczenie przysługuje osobie innej, na której (cyt.) "ciąży obowiązek alimentacyjny". Krewni zobowiązani do alimentacji zostali wymienieni w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Do kręgu tych osób nie zalicza się synowej, która nie pozostaje w stosunku pokrewieństwa do teściowej, lecz powinowactwa. Słusznie więc wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. twierdząc, że brak spełnienia przez Skarżącą warunków "zobowiązanego do alimentacji" względem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, chociażby zostały spełnione pozostałe przesłanki z art. 17 ustawy, w tym także sprawowanie osobistej opieki przez Skarżącą nad niepełnosprawna teściową (czego organy nie negują). Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i wbrew twierdzeniom skargi nie jest sprzeczna z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem dwu wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P27/07 (OTK-A 2008/6/107) orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. nr 139 z 2006r., poz. 992 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w sprawie miał do czynienia z pominięciem ustawodawczym, upoważniającym do kontroli konstytucyjności obowiązującego aktu normatywnego z punktu widzenia tego, czy w jego przepisach nie brakuje unormowań, bez których może on budzić wątpliwości natury konstytucyjnej. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy , nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest zgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. nr 120 z 1991 r. poz. 526 ze zm.); 2. Art. 58 ust. 1 ustawy powołanej w pkt 1 w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31 sierpnia 2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. powołanej w punkcie 1 zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji. Trybunał w obu orzeczeniach wyraźnie powiązał możliwość uzyskania świadczenia z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, a samą osobą niepełnosprawną. Celem wyroków Trybunału Konstytucyjnego było umożliwienie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, niż pierwszy stopień pokrewieństwa. Temu dał wyraz ustawodawca w dodanym przepisie ust. 1a do art. 17 ustawy. W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje w zasadzie jednolita interpretacja przepisu art. 17 ustawy a sprowadzająca się do tego, że o świadczenia pielęgnacyjne może ubiegać się skutecznie tylko osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji (np. wyroki: z dnia 9.02.2011 r. – sygn. akt I OSK 1710/10, z dnia 10.05.2012 r. – sygn. akt I OSK 2149/11). Zdarzają się odmienne orzeczenia (np. wyrok NSA z dnia 10.02.2011 r. – sygn. akt I OSK 1873/0), jak również wyroki, które przywołał w uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej. Jednakże te orzeczenia nie mogą stanowić wzorca dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Dotyczą bowiem innych sytuacji faktycznych, mianowicie takich, gdzie wobec braku osób zobowiązanych do alimentacji w świetle art. 128 k.r.iop. jedynymi opiekunami pozostają dalsi krewni w relacjach: ciotka-siostrzenica (IISA/Łd 582/10), siostrzenica-ciotka (IISA/Sz 196/11), bratanek-stryj (IISA/Bk 776/10 – orzeczenie nieprawomocne). W rozpoznawanej sprawie osobą ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne jest synowa, która - nie należy do osób zobowiązanych do alimentacji w świetle art. 128 k.r. i op. - nie należy do kręgu osób spokrewnionych lecz powinowatych; - istnieje osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszym stopniu pokrewieństwa – syn E. S. p. J. S., który zamieszkuje wraz z matką. W niniejszym stanie faktycznym (z racji braku spełnienia przez Skarżącą przesłanki a art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy) nie istniała nawet potrzeba wykazania, czy J. S., prowadzący gospodarstwo rolne, jest w stanie sprawować opiekę nad matką. Wszak to nie syn, lecz synowa wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy też wskazać, że zasady współżycia społecznego, czy też względy moralne, nie mogą decydować o rozstrzygnięciu sprawy, wbrew brzmieniu normy prawnej, która (w niniejszym przypadku) była poddana kontroli Trybunału Konstytucyjnego i w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd skargę oddalił, jako niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).