II SA/Bk 7/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania oddala skargę Decyzją z dnia [...].12.2015 r. o nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...].10.2015 r., umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za część wywłaszczonej nieruchomości, położonej w B., oznaczonej na dzień przejęcia nr geod. [...] o pow. 0,0600 ha i [...] o pow. 0,1200 ha, stanowiącej obecnie , w części własność lub użytkowanie wieczyste osób fizycznych, zaś w części drogę publiczną gminną ulicę [...]. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: B. Z. wystąpiła, w dniu [...].07.2015 r., do Starosty B. o wypłatę odszkodowania za część wywłaszczonej, od jej ojca B. G., nieruchomości położonej w B. Organ ustalił, że nieruchomość oznaczona nr [...] o pow. 0,0600 ha i o nr [...] o pow. 0,1200 ha została przejęta na własność Skarbu Państwa w 33-procentach powierzchni, na cele publiczne, bez odszkodowania. Podstawą prawną był art. 11 ustawy z dnia 22.05.1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach ( Dz. U. nr 31, poz. 138 ). Według przepisów tej ustawy przeprowadzono postępowanie podziałowe i rozgraniczeniowe, w wyniku którego B. G. otrzymał, z gruntu objętego podziałem o łącznej powierzchni 0,18 ha, grunt o pow. 0,1219 ha, natomiast pozostała część, stanowiąca 33% tj. 0,0581 ha przeszła na własność Państwa bez odszkodowania. B. G. pozostawiono na własność dwie działki o nr [...] i [...] o łącznej pow. 0,1219 ha, zaś pozostały odjęty mu grunt ( 33% ) jako działki o nr [...], [...], [...] został przeznaczony, odpowiednio, pod budownictwo mieszkaniowe i drogę publiczną. Starosta B., decyzją z dnia [...].10.2015 r. umorzył postępowanie, wszczęte wnioskiem B. Z., na podstawie art. 105 par. 1 k.p.a., uważając, że nie ma podstawy prawnej do wypłaty odszkodowania za część gruntu przejętego nieodpłatnie na rzecz Państwa. Do zwrotów nieruchomości i odszkodowań mają zastosowanie obecnie przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2015 r., poz. 782 ze zm. ), zwanej dalej: ,,ugn", która weszła w życie od 1 stycznia 1998 r. Zdaniem organu, przepisy ustawy nie mają zastosowania do stanów faktycznych zaistniałych przed tą datą. Żaden przepis ugn, w tym art. 129 ust. 5 pkt 3, nie rozszerza zakresu stosowania przepisów do ustalania odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 22.05.1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Powołując się na orzecznictwo sądowe w tym przedmiocie, organ I instancji stwierdził, że skoro brak jest podstawy prawnej do ustalenia odszkodowania, którego żądała B. Z., postępowanie należało umorzyć, jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 par 1 k.p.a. Organ odwoławczy zajął identyczne stanowisko, jak Starosta B., utrzymując w mocy jego decyzję, decyzją z dnia [...].12.2015 r. W skardze, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, B. Z. ( skarżąca ) podniosła, że decyzja jest rażąco niesprawiedliwa, narusza zasady konstytucyjne, prawo własności i równość stron wobec prawa. Jej zdaniem, nie ma racjonalnego uzasadnienia dla stosowania komunistycznych przepisów z lat 50-60tych. Wnioskowała o zmianę, przez Sąd, zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270), zwanej dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Na wstępie wskazać należy, że art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 ze zm., zwana dalej: ustawą) przewidywał, że z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydium rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Przejście tych gruntów na własność Państwa następowało w stanie wolnym od wszelkich obciążeń z dniem uprawomocnienia się decyzji o zatwierdzeniu podziału, która ponadto, stanowiła podstawę ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych. Z powołanej regulacji wynikało więc, że sama ostateczna decyzja administracyjna o podziale nieruchomości była podstawą przejścia, z mocy prawa, nieruchomości na rzecz Państwa i stanowiła zarazem podstawę ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych. Istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma okoliczność, iż przejęcie przez Państwo 33% własności nieruchomości B. G. nie nastąpiło na podstawie władczego rozstrzygnięcia organów administracji państwowej, lecz z mocy samego prawa. Powołana wyżej ustawa nie przewidywała, bowiem, w ogóle konieczności podejmowania decyzji administracyjnych w takich sprawach. Skoro zatem organy administracyjne nie orzekały o przejęciu spornej nieruchomości na własność Państwa, gdyż została ona nabyta przez Państwo z mocy samego prawa, to jest z mocy art. 11 cyt. ustawy, to nie miały podstawy do orzekania o przyznaniu bądź odmowie przyznania odszkodowania za taką nieruchomość. Wobec jednoznacznego brzmienia art. 11 ustawy ("33% ogólnej powierzchni gruntu przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania") istota problemu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w aktualnie obowiązującym systemie prawnym można wskazać przepis, który uprawniałby obecnie organy administracji do ustalenia odszkodowania za grunt przejęty przed laty w trybie art. 11 ustawy, bez odszkodowania. Otóż, w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo wywiodły, iż aktualnie brak przepisu prawa, który regulowałby możliwość dochodzenia rekompensaty za grunty przejęte bez odszkodowania na podstawie powołanego przepisu. Podstawy takiej nie może stanowić, w szczególności, art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21.08.1977 r.( Dz. U. z 2015 r., poz.782 ze zm. ), zwana: u.g.n., który uprawnia starostę do wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu, "gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie". Przepis ten odnosi się bowiem jedynie do zdarzeń (przewłaszczeń) zaistniałych pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. w okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. (tak też wyrok NSA z dnia 12 maja 2009 r., I OSK 710/08, LEX nr 574430). Słusznie stwierdził Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nawet jeśliby uznać, iż dyspozycja tego przepisu rozciąga się również na przypadki pozbawienia prawa do nieruchomości przed wskazaną datą, to i tak zastosowanie art. 129 ust. 5 u.g.n. byłoby, w niniejszej sprawie, wyłączone z tego powodu, że żaden przepis obowiązujący, ówcześnie ani dziś, nie przewiduje odszkodowania za grunt przejęty w trybie art. 11 ustawy. Co więcej, ten ostatni przepis jednoznacznie stwierdzał, że owo 33% powierzchni parcelowanych gruntów przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania. Podstawy prawnej do przyznania skarżącej dochodzonej należności nie da się także wywieść z art. 216 u.g.n., gdyż stwarza on tylko możliwość dochodzenia zwrotu gruntu przejętego na podstawie ustawy o terenach dla budownictwa, a już nie ustalenia odszkodowania za taki grunt ( analogiczne stanowisko zostało zawarte w wielu wyrokach sądów administracyjnych np.: w wyroku NSA z dnia 4.01. 1999 r., IV SA 103/97, LEX nr 47340, w wyroku NSA z dnia 12.05.2009 r. – sygn. akt I OSK 710/08, w wyroku NSA z dnia 25.04.2012 r. – sygn.. akt I OSK 624/11, w wyroku WSA w Łodzi z dnia 24.03.2015 r. – sygn. akt II SA/Łd 44/15 ). Wobec powyższego należy stwierdzić, że brak jest, w niniejszej sprawie, podstaw materialnoprawnych do podejmowania przez organy administracji rozstrzygnięcia (wydania decyzji administracyjnej) w sprawie przyznania (względnie odmowy przyznania) odszkodowania za grunty przejęte przez Państwo w trybie art. 11 ustawy. W konsekwencji postępowanie w tej sprawie, wszczęte z wniosku skarżącej, jako bezprzedmiotowe, podlega obligatoryjnemu umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., co też organy obu instancji prawidłowo orzekły. Zdaniem Sądu, ocena prawna przepisu art. 11 ustawy, może budzić kontrowersje z perspektywy współczesnych regulacji ustrojowych, gwarantujących poszanowanie i ochronę własności. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że sąd administracyjny nie ma żadnych uprawnień do oceny uprzednio ani obecnie obowiązujących przepisów ustaw - kompetencja w tym zakresie przysługuje wyłącznie Trybunałowi Konstytucyjnemu. Ponadto, co do zasady, wszelkie działania (czynności, akty) podejmowane przez organy administracji w przeszłości, oraz ich skutki, mogą być oceniane jedynie w świetle przepisów obowiązujących w czasie ich podejmowania. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy obecnie obowiązujące przepisy łączą z takimi zdarzeniami z przeszłości określone, nowe skutki prawne, np. stanowią o przyznaniu określonych rekompensat za mienie odebrane w przeszłości, zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami. Każdorazowo wymaga to jednak uchwalenia, przez współczesnego ustawodawcę, przepisów prawnych regulujących takie kwestie. W związku z powyższym zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne, w szczególności zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji, która w dacie przejęcia części przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie obowiązywała. Subiektywne poczucie krzywdy i niesprawiedliwości, wyrażone przez skarżącą, nie może być podstawą do uwzględnienia jej skargi, ponieważ zarówno Sąd jak i organy administracji, podejmują rozstrzygnięcia tylko na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Dlatego też, skarga jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art.151 p.p.s.a.