II SA/Bk 70/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. i S. J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. i S. J. P. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych p o s t a n a w i a - odmówić przyznania D. P. i S. J. P. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Małżonkowie D. P. i S. J. P. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córkami C. P. ([...] lat) i M. P. ([...] lat). Rodzina utrzymuje się z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego), miesięczny dochód uzyskiwany z tego tytułu to 400 zł. C. P. i M. P. są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku pozostają na utrzymaniu rodziców. Wnioskodawcy podkreślili, że nie otrzymują dopłat unijnych do posiadanej nieruchomości rolnej oraz, iż mają zakaz hodowli świń. Majątek małż. P. (oprócz wzmiankowanej nieruchomości rolnej) stanowi dom o powierzchni [...] m2. Skarżący nie posiadają zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 33 – 36). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2015 r. (k. 41 – 42) małż. P. oświadczyli, że hodują [...] sztuk bydła (nie mogą sprzedawać mleka). Prowadzone uprawy to zboże (przeznaczone na paszę dla zwierząt) oraz ziemniaki. Wykazany dochód został określony w oparciu o dane zawarte w zaświadczeniach Urzędu Miasta w S. z dnia [...] stycznia 2015 r. tj. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwa rolnych z 1 ha przeliczeniowego. Skarżący posiadają ciągnik rok prod. [...] oraz inne podstawowe maszyny rolnicze (brony, kultywator, pług, rozrzutnik i inne). W okresie trzech ostatnich miesięcy wnioskodawcy nie osiągnęli dochodu (niczego nie sprzedali) – data złożenia oświadczenia [...] luty br. D. P. i S. J. P. nie mają telefonów i gazu, nie pobierają zasiłku z miejskiego ośrodka pomocy społecznej. Skarżący kupują niezbędną żywność, lecz nie zbierają rachunków. Wnioskodawcy nie posiadają samochodu oraz rachunków bankowych (k. 45). Do akt sprawy wnioskodawcy dołączyli: zaświadczenia z Urzędu Pracy w S. z dnia [...] lutego br. poświadczające fakt, iż M. P. i C. P. są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku (k. 46 – 47); rachunki i faktury za: wywóz odpadów (k. 48), wodę (k. 49 – 51), składkę KRUS (k. 52), energię elektryczną (k. 53); decyzję z dnia [...] lutego 2015 r. dot. podatku od nieruchomości i podatku rolnego (k. 54); zaświadczenia Urzędu Miasta w S. z dnia [...] stycznia 2015 r. (k. 55 – 56). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s.504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu małż. P. wykazali, iż wysokość miesięcznego dochodu czteroosobowej rodziny to łączna kwota 400 zł (dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwa rolnych z 1 ha przeliczeniowego). Jednocześnie skarżący podkreślili, że w okresie trzech miesięcy nic nie sprzedali. nie osiągnęli również żadnego dochodu. Wykazane wydatki to: energia elektryczna – 160 zł (k. 53); woda – 29 zł (k. 50); wywóz odpadów – 78 zł (kwartalnie) k. 48; składka KRUS – 756 zł (kwartalnie) k. 52; podatek od nieruchomości i rolny – 32 zł (kwartalnie) k. 54. Wydatki te nie obejmują kosztów zakupu żywności i środków czystości. W skład majątku wnioskodawców wchodzi: dom o powierzchni [...] m2, gospodarstwo rolne o powierzchni o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego), [...] sztuk bydła oraz podstawowe maszyny rolnicze. C. P. (od [...] r.) i M. P. (od [...] r.) są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku (k. 46 – 47). W tym miejscu należało zatem skonstatować, iż u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sądowych) legł brak możliwości określenia faktycznej wysokości miesięcznego dochodu wnioskodawców. Od trzech miesięcy (data złożenia oświadczenia [...] luty br. – k. 45) skarżący nie osiągnęli żadnego dochodu, ponosząc w tym samym okresie wydatki związane z utrzymaniem bieżącym rodziny i prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skutkuje to brakiem możliwości ustalenia źródeł finansowania wykazanych wydatków miesięcznych i wysokości tego dochodu, zwłaszcza, że małż. D. i S. J. P. oświadczył, że nie posiadają zgromadzonych oszczędności. Przedstawiony przez skarżących dochód tj. około 400 zł miesięczne nie odzwierciedla rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawców. Podkreślenia wymaga, że prowadzą oni hodowlę bydła ([...] sztuk), która to stanowi potencjalne źródło dochodów. Ustalenia te nasuwają wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej małż. P. i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Ponadto, koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.