II SA/Bk 71/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w . z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności łącznie z odsetkami powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Wnioskiem z dnia [...] marca 2016r. skarżący W. M. zwrócił się do Burmistrza Z. jako organu właściwego dla wierzyciela alimentacyjnego, o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych zastępczo na rzecz uprawnionych do alimentów J. M. i K. M. Motywował prośbę trudną sytuacją zdrowotną tj. faktem, że w okresie od [...] stycznia 2016r. do [...] lutego 2016r. był hospitalizowany na Oddziale Neurologicznym ZOZ w C. po przebytym udarze. Decyzją z dnia [...] września 2016r. Burmistrz Z. odmówił uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że W. M. został zobowiązany wyrokiem Sądu Okręgowego w B. sygn. [...] z dnia [...] lutego 2006r. do płacenia alimentów na rzecz dzieci J. i K. M. w kwotach po 250 złotych miesięcznie. Alimenty zostały podwyższone do kwot po 500 złotych na każde dziecko wyrokiem Sądu Rejonowego w B. sygn. [...]. W związku z niewywiązywaniem się z nałożonego obowiązku, decyzją Burmistrza Z. przyznane zostały uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ ustalił, że skarżący, urodzony w 1970r. jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie mającą osób na utrzymaniu i zamieszkującą z matką. Posiada wykształcenie zawodowe i wyuczony zawód mechanika samochodowego. Obecnie źródłem utrzymania skarżącego są świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 złote i zasiłku stałego w kwocie 481 złotych. Świadczenia te zostały przyznane na okres od 1 lutego 2016r. (zasiłek pielęgnacyjny) i od 1 maja 2016r. (zasiłek stały) do 31 marca 2017r. tj. z tytułu znacznego stopnia niepełnosprawności ustalonego od 31 stycznia 2016r. do 31 marca 2017r. w następstwie przebytego udaru niedokrwiennego . Na datę decyzji pierwszoinstancyjnej stan zdrowia skarżącego się poprawił i skarżący pozostaje pod opieką poradni neurologicznej. Skarżący kilkakrotnie korzystał z pomocy finansowej celowej na zakup leków. Organ ustalił, że skarżący jest właścicielem niezabudowanej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0500 ha położonej w N., gmina W. W stosunku do tej nieruchomości została skierowana egzekucja zadłużenia skarżącego w funduszu alimentacyjnym i Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. określił wartość rynkową tej nieruchomości - według stanu i poziomu cen z miesiąca lipca 2016r. - na kwotę 65 000 złotych. Skarżący przed chorobą utrzymywał się z mało płatnych prac dorywczych (za wynagrodzeniem około 200 – 500 złotych miesięczne), przebywał też w Domu dla B. Na podstawie informacji uzyskanej od komornika organ ustalił, że na datę [...] września 2016r. egzekucja świadczeń alimentacyjnych od skarżącego była bezskuteczna a wysokość zadłużenia skarżącego bez odsetek wynosiła 23 225,81 złotych. Całe zadłużenie skarżącego na dzień wydania decyzji wynosiło 60 725,80 złotych a odsetki kwotę 28 473,04 złotych i jest konsekwencją całkowitego zaniechania obowiązku regulowania przez dłużnika zwrotu należności wypłaconych za niego przez państwo wierzycielom alimentacyjnym. Za pośrednictwem komornika dłużnik nie dokonał żadnych wpłat alimentów. Przyznał, że nie płaci alimentów na rzecz córek i nie występuje o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Od strony prawnej, jak stwierdził organ, przesłanki umorzenia przez organ właściwy wierzyciela alimentacyjnego na wniosek dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wymienia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ przytoczył treść powyższego przepisu i stwierdził, że umorzenie należności alimentacyjnych wypłaconych zastępczo za dłużnika jest decyzją uznaniową i może nastąpić w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Organ I instancji nawiązał do wypracowanego na tle stosowania instytucji umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, orzecznictwa sądowego. Stwierdził, że stosowanie wobec dłużnika alimentacyjnego ulg w spłacie należności powinno mieć miejsce w sytuacji, gdy sytuacja dochodowa dłużnika na skutek czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika, nie pozwala mu na wywiązywanie się z obowiązku. Tymczasem sytuacja skarżącego jest wynikiem jego zaniechania albowiem w okresie, gdy z racji wieku i stanu zdrowia miał szanse na znalezienie zatrudnienia, nie podejmował w tym kierunku starań przyjmując postawę bierną. W konsekwencji jego zadłużenie wobec funduszu stale rosło. Organ podkreślił też, że stan zdrowia skarżącego wykazuje poprawę oraz zaakcentował brak oznak zmiany nastawienia skarżącego względem zadłużenia. W takiej sytuacji umorzenie zadłużenia naruszyłoby interes Skarbu Państwa. W. M. odwołał się od tej decyzji. W odwołaniu szczegółowo opisał swoją sytuację rodzinną, finansową i zdrowotną i stwierdził, że brak jest realnych szans na jej poprawę i uregulowanie zadłużenia, co uzasadnia wniosek o jego umorzenie. Odwołanie nie zostało uwzględnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] listopada 2016r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Kolegium tak jak organ I instancji podkreśliło uznaniowy charakter umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za dłużnika osobom uprawnionym do alimentów, wymagający dokładnego wyjaśnienia indywidualnej sytuacji dłużnika alimentacyjnego oraz wyważenia interesu dłużnika i interesu publicznego. Kolegium wskazało, że znaczny stopień niepełnosprawności skarżącego ma charakter czasowy a jego stan zdrowia rokuje poprawę w pewnej perspektywie czasowej. Z tych przyczyn z uwagi na stan zdrowia nieuzasadnione byłoby umorzenie zadłużenia, które miałoby charakter nieodwracalny. Nadto Kolegium zaakcentowało, że skarżący nawet będąc zdrowym i mając wyuczony zawód mechanika samochodowego ani nie podejmował zatrudnienia ani nie płacił alimentów, ani nie regulował należności wobec funduszu alimentacyjnego. Z tych przyczyn automatyczne umorzenie zadłużenia, powstałego w wyniku wieloletnich zaniedbań i biernej postawy skarżącego, byłoby nieuzasadnionym premiowaniem niewłaściwego zachowania dłużnika. SKO wskazało nadto, że umorzenie należności alimentacyjnych nie poprawiłoby bieżącej sytuacji skarżącego albowiem świadczenia z pomocy społecznej, z których się teraz utrzymuje, i tak nie mogą być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Ponadto fakt posiadania majątku w postaci nieruchomości wskazuje na możliwość zaspokojenia zadłużenia a skoro istnieją prawne możliwości wyegzekwowania długu, to niezasadnym jest jego umarzanie. Kolegium stwierdziło również, że nie jest uzasadnionym pochopne przerzucanie obowiązku alimentacyjnego skarżącego na ogół podatników. Wskazało także na wiek skarżącego i posiadane wykształcenie oraz powtórnie zaakcentowało nie przesądzoną kwestię negatywnej prognozy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego a w konsekwencji perspektywę poprawy sytuacji finansowej i zawodowej wnioskodawcy. W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję do sądu administracyjnego W. M. podniósł zarzut naruszenia prawa poprzez niewłaściwą ocenę sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz dopuszczenie dowodu z: - ugody zawartej z NFZ [...] listopada 2016r. na okoliczność zadłużenia strony z tytułu otrzymanych świadczeń zdrowotnych; - opinii lekarza neurologa pod którego opieką pozostaje na okoliczność stanu zdrowia i rokowań zdrowotnych; Wniósł również o wstrzymanie przez sąd administracyjny egzekucji z nieruchomości, prowadzonej na wniosek Burmistrza Z. W uzasadnieniu skargi W. M. wyjaśnił, że od powstania obowiązku alimentacyjnego nie miał odpowiednich środków na realizację zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zasądzając alimenty kierował się dochodami, które osiągał będąc na umowie o pracę, którą później stracił. Za uchylanie się od alimentów odbywał karę pozbawienia wolności i miał zatrzymane prawo jazdy, przez co później miał trudności ze znalezieniem zatrudnienia a brak środków na wynajęcie mieszkania zmusił go do pobytu w Domu dla B. i korzystania z noclegowni. Umorzenie zadłużenia i umorzenie postępowania egzekucyjnego pozwoli przezwyciężyć trudności finansowe i umożliwi w przyszłości normalne funkcjonowanie. Przebyty udar był zdarzeniem nagłym i zmusił skarżącego do korzystania z doraźnej pomocy rodziny (zamieszkania z matką u brata). Stałe świadczenia z pomocy społecznej skarżący przeznacza na spłatę zadłużenia z tytułu kary za przejazd bez ważnego biletu oraz z tytułu udzielonych świadczeń zdrowotnych. Skarżący dodał, że złożył organowi egzekwującemu deklarację dobrowolnej spłaty zadłużenia alimentacyjnego po 100 złotych miesięcznie, którą to propozycję organ odrzucił. Pracę zarobkową, jak podał skarżący, będzie mógł w świetle decyzji lekarza orzecznika podjąć dopiero po 30 kwietnia 2019r. Skarżący dodał, że nieruchomość stanowi jedyną szansę zabezpieczenia finansowego i uwolnienia się od korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący stwierdził, że nie zgadza się z oceną organów, że umorzenie zadłużenia byłoby nieuzasadnioną nagrodą niewłaściwego dotychczas postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2015r., poz. 859 ze zm.), który stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca w preambule do ww. ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Mając to na uwadze trzeba stwierdzić, ze przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych zastępczo za dłużnika tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, o jakie wnioskował skarżący, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności tj. okoliczności niezależnych od dłużnika alimentacyjnego, jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Badając okoliczności faktyczne sprawy o umorzenie należności alimentacyjnych należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku obowiązku rodziców wobec dzieci, mają charakter zobowiązań obligatoryjnych. Należy również podkreślić, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego organu. Polega ono na tym, że organ właściwy wierzyciela może odmówić przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy istnieją okoliczności obiektywne wskazujące na szczególnie złą sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie zastosowania ulgi nie zwalnia organu administracji od obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności danego przypadku i szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy. Jak w każdym innym postępowaniu administracyjnym ciąży bowiem na organie i w tego rodzaju postępowaniach wynikający z art. 7 K.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Rolą sądu administracyjnego kontrolującego legalność decyzji w sprawie zastosowana ulgi, jest sprawdzenie prawidłowości przeprowadzonego postępowania i prawidłowości wyprowadzonej oceny materiału dowodowego, której wyrazem jest uzasadnienie decyzji organu, mające być spójnym wewnętrznie, zgodnym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W kontrolowanej sprawie organy administracji obu instancji przeprowadziły w sposób prawidłowy postępowanie administracyjne i trafnie doszły do przekonania o braku podstaw do udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi, trafnie również uznając, że umorzenie należności alimentacyjnych ciążących na skarżącym byłoby nagrodzeniem niewłaściwej postawy skarżącego i kłóciłoby się z interesem publicznym. Powtórzyć należy za organami obu instancji, że skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym (liczy lat 47), posiadającą wyuczony zawód mechanika samochodowego oraz dysponującą majątkiem w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 0,0500 ha, która w postępowaniu egzekucyjnym wyceniona została na kwotę 65 000 złotych. Stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu na początku 2016r. na skutek przebytego udaru i skutkował czasową, a nie na stałe, utratą niezdolności do pracy (do [...].04.2019r.) Zaliczenie skarżącego do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności również nie nastąpiło na stałe ale do [...].03.2017r. Brak jest przy tym w aktach administracyjnych dowodów podważających stanowisko organu, oparte na zaświadczeniu lekarskim, co do pozytywnych prognoz w zakresie poprawy w przyszłości zdrowia skarżącego. Już z samego faktu istniejącej możliwości pokrycia części zadłużenia skarżącego z kwoty uzyskanej ze sprzedaży licytacyjnej jego nieruchomości, wycenionej w postępowaniu egzekucyjnym na kwotę 65 000 złotych, wynikał brak podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych gdyż równałoby się to z unicestwieniem szans na odzyskanie przez Państwo chociażby części kwoty wydatkowanej za dłużnika alimentacyjnego i podlegającej zwrotowi przez niego. Istniejącą perspektywę częściowego zaspokojenia przez Państwo roszczeń finansowych wobec skarżącego, organy obu instancji trafnie powiązały z oceną postawy skarżącego wobec ustawowego obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dzieci. Skarżący prawie od początku powstania obowiązku alimentacyjnego prezentował pasywną postawę wobec rodzicielskiego obowiązku zapewnienia potomstwu środków utrzymania wobec czego ciężar alimentowania jego dzieci został przerzucony na Państwo. Wynika to z niezakwestionowanych w tym zakresie ustaleń organów o narastającym zadłużeniu alimentacyjnym skarżącego od roku 2009 tj. na 7 lat przed nagłym pogorszeniem stanu zdrowia na skutek udaru. Zadłużenie rosło w czasie, gdy skarżący był zdolny do wykonywania pracy, posiadał atrakcyjny na rynku pracy zawód mechanika samochodowego i dysponował uprawnieniem do prowadzenia pojazdów mechanicznych. W tych okolicznościach dokonana przez organy obu instancji ocena wniosku skarżącego o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia jego zadłużenia alimentacyjnego, jest oceną właściwą. Została przeprowadzona poprzez pryzmat okoliczności mających znaczenie przy stosowaniu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i zgodnie z wykładnią przepisu, której to wykładni zasady zostały wskazane na wstępie rozważań Sądu. Przedłożona na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego kopia aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia [...] kwietnia 2017r. zaliczająca go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności czasowo do [...].05.2019r. oraz kopia decyzji kierownika MOPS w Z. z dnia [...] kwietnia 2017r. przyznającej skarżącemu zasiłek stały na okres do 30 kwietnia 2019r. (na czas orzeczonego okresu niepełnosprawności), pozostają bez znaczenia dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Nowe dokumenty dają uprawnienie do kolejnego ubiegania się o przyznanie ulgi. Na marginesie tylko należy zauważyć, że zaliczenie skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest potwierdzeniem pozytywnej prognozy w zakresie poprawy stanu zdrowia skarżącego. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę jako niezasadną oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)