II SA/Bk 731/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi R. P. na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku w sprawie dotyczącej dochodzenia roszczeń alimentacyjnych stwierdza bezskuteczność czynności Prezesa Sądu Okręgowego w B. polegającej na zwróceniu R. P. jego wniosku z dnia 18 marca 2007 roku w sprawie uzyskania świadczeń alimentacyjnych od dłużnika W. J. P. przebywającego w B. W dniu 18.03.2007 r. R. P. wystąpił do Sądu Okręgowego w B. z wnioskiem w sprawie uzyskania świadczeń alimentacyjnych od dłużnika przebywającego za granicą - swojego ojca W. J. P. W toku postępowania skarżący wyjaśnił, że nie zna aktualnego adresu ojca. Przedstawił pismo Konsulatu Generalnego RP w B. stanowiące odpowiedź na prośbę Z. P., w którym stwierdzono, że nie znaleziono żadnych dokumentów, które mogłyby pomóc w ustaleniu miejsca zamieszkania W. J. P. Wnioskodawca wskazał też adresy matki i siostry dłużnika, które następnie oświadczyły, że nie znają miejsca pobytu W. J. P., siostra dłużnika L. O. stwierdziła, że jest on prawdopodobnie w B. Pismem z dnia [...].05.2007 r. zwrócono wniosek R. P. wraz z załącznikami z powodu braku adresu dłużnika i braku uprawdopodobnienia, że przebywa on na terytorium Belgii. Wyjaśniono, że uzyskanie pomocy w tym zakresie uwarunkowane jest wskazaniem adresu dłużnika. R. P. w piśmie z dnia 03.07.2007 r. skierowanym do Sądu Apelacyjnego za pośrednictwem Sądu Okręgowego określonym jako "zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu wniosku" wniósł o nadanie biegu jego wnioskowi. Wskazał, że Sąd Okręgowy w Ł. w identycznej sprawie jego brata prowadzi postępowanie pomimo braku adresu dłużnika. Uwzględniając stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. zawarte w piśmie z dnia 09.07.2007 r. Prezes Sądu Okręgowego w B. potraktował powyższe pismo jako wezwanie do usunięcie naruszenia prawa. W piśmie z dnia [...].08.2007 r. organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Stwierdził, że stosownie do art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą z dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r., Nr 17, poz. 87) organ przesyłający podejmie na wniosek uprawnionego czynności, jeżeli zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych podlega jurysdykcji innej umawiającej się strony Konwencji. Okoliczność ta stanowi przesłankę warunkującą zastosowanie Konwencji i powinna być uprawdopodobniona przynajmniej w stopniu dającym podstawę do wszczęcia poszukiwań dłużnika przez organ przyjmujący. Wnioskodawca tego nie uprawdopodobnił, a jego subiektywne przekonanie nie jest wystarczające do osiągnięcia celów postępowania. Stąd uznano dalsze popieranie przez wnioskodawcę żądania nadania biegu sprawie za działanie w złej wierze w rozumieniu art. 4 ust. 1 Konwencji. Wskazano, że w sprawie przywoływanej przez stronę organ belgijski nie nadał dalszego biegu z uwagi na brak danych dotyczących miejsca pobytu dłużnika. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku R. P. wniósł o nakazanie podjęcia dalszych czynności przez Prezesa Sądu Okręgowego w sprawie jego wniosku. Jego zdaniem przepisy Konwencji nie nakładają na wnioskującego obowiązku wskazania adresu dłużnika. Konwencja wskazuje, że powinien on podać adresy dłużnika z ostatnich 5 lat, ale tylko wtedy, gdy są one mu znane. Skarżący podjął możliwe działania w celu ustalenia tego adresu i wbrew stanowisku organu nie można mu zarzucić braku dobrej wiary. Ponadto wraz z pismem procesowym z dnia 03.12.2007 r. skarżący przedstawił oświadczenie J. A., z którego wynika, że w dniu 23.09.2007 r. widział w B. W. J. P. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest czynność Prezesa Sądu Okręgowego w B. polegająca na zwróceniu R. P. jego wniosku w sprawie uzyskania świadczeń alimentacyjnych od dłużnika W. J. P. Postępowanie w tym zakresie zostało uregulowane w ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23.03.1998 r. sygn. akt OPS 10/97 (ONSA 1998/3/75) wyjaśnił, iż sprawa o przekazanie przez polski organ przyjmujący organowi przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej, w którym domaga się ona od zobowiązanego dostarczenia utrzymania, na podstawie art. 3 i 4 Konwencji jest załatwiana w postępowaniu administracyjnym, do którego nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że organ przesyłający nie załatwia sprawy w zakresie uznania i wykonania zobowiązania alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym, lecz jedynie ułatwia uprawnionemu załatwienie takiej sprawy w innym państwie przez jej przekazanie w trybie Konwencji organowi przyjmującemu, z czym wiąże się obowiązek podjęcia określonych działań przez organ przyjmujący. Oznacza to, że przedmiotem sprawy załatwianej przez organ przesyłający jest podjęcie ściśle określonych działań techniczno-organizacyjnych, dotyczących jedynie sprawy z zakresu prawa rodzinnego. W razie złożenia wniosku przez osobę uprawnioną powstaje stosunek prawny pomiędzy tą osobą a organem przesyłającym, którego istota sprowadza się do konkretyzacji przez organ przesyłający uprawnienia tej osoby, którego treścią jest prawo domagania się przekazania wniosku organowi przyjmującemu w innym państwie, stosunek ten spełnia cechy stosunku administracyjnoprawnego. Sprawa administracyjna załatwiana w trybie art. 3 i 4 Konwencji jest załatwiana przez organ przesyłający w postępowaniu uregulowanym wyłącznie przepisami Konwencji. Na wydane w takim postępowaniu akty lub podjęte czynności przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli dotyczą one przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisu prawa, po uprzednim wezwaniu właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Na gruncie obowiązujących obecnie przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne możliwość zaskarżenia aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, innych niż decyzje i postanowienia, dotyczących uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa została przewidziana w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do art. 52 § 3 tej ustawy warunkiem wniesienia skargi, jest w tym przypadku uprzednie wezwanie na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Niewątpliwie w kategorii czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa mieści się zwrócenie przez organ przesyłający wniosku skarżącego złożonego w trybie art. 3 ust. 1 Konwencji. R. P. przed złożeniem skargi w stosownym terminie wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Złożoną skargę należało zatem uznać za dopuszczalną, co daje podstawy do jej merytorycznego rozpoznania. Podstawą do zwrócenia wniosku skarżącego był brak adresu dłużnika W. J. P. i brak uprawdopodobnienia, że przebywa on na terytorium Belgii. Należy zatem ocenić czy wskazane okoliczności mogły stanowić podstawę do zwrotu wniosku, a jeżeli tak, to czy organ prawidłowo ustalił, że wystąpiły one w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu przy interpretacji przepisów Konwencji należy mieć na uwadze przede wszystkim cel tej regulacji. Zgodnie z art. 1 celem Konwencji jest ułatwienie dochodzenia roszczeń alimentacyjnych przez osobę uprawnioną przebywającą w państwie, które jest stroną Konwencji, od osoby zobowiązanej, która podlega jurysdykcji innego państwa, będącego stroną Konwencji, cel ten ma być realizowany za pośrednictwem organów przesyłających i przyjmujących. Niewątpliwie Konwencja nie nakłada bezwzględnego obowiązku wskazania przez uprawnionego adresu dłużnika alimentacyjnego. Z art. 3 ust. 4 Konwencji wynika, że wniosek złożony w trybie Konwencji powinien zawierać m. in. adresy zobowiązanego z ostatnich 5 lat, ale tylko wtedy, gdy uprawniony posiada co do tego wiadomości. Biorąc jednak pod uwagę treść art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 Konwencji uprawniony może złożyć do organu przesyłającego wniosek, gdy zobowiązany podlega jurysdykcji innej umawiającej się strony. Stąd też należy przyjąć, że osoba uprawniona winna przynajmniej uprawdopodobnić, że zobowiązany podlega jurysdykcji danego państwa. Nie można bowiem wymagać od uprawnionego udowodnienia tego faktu w sytuacji, gdy jednocześnie Konwencja nie wymaga podania adresu zobowiązanego, w przypadku braku wiedzy u uprawnionego w tym zakresie. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności lecz tylko prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Daje ono zatem mniejszy stopień pewności, uzasadnione przypuszczenie, że dany fakt ma miejsce (por.: wyrok NSA z dnia 14.05.1998 r. sygn. akt IV SA 1153/96, LEX nr 45637; wyrok NSA z dnia 06.12.2002 r. sygn. akt II SA 1962/01, LEX nr 194464; wyrok WSA w Warszawie z dnia 09.01.2004 r. sygn. akt III SA 354/02, LEX nr 113574). W analizowanej sprawie, w ocenie Sądu, skarżący uprawdopodobnił, że zobowiązany przebywa w Belgii. Po pierwsze wskazuje na to konsekwentne stanowisko R. P., który twierdzi, że jego ojciec przebywa w B. Potwierdza to również matka skarżącego Z. P., z przedstawionego w sprawie pisma Konsulatu Generalnego RP w B. wynika bowiem, że podejmowała ona próby ustalenia adresu dłużnika w Belgii. Ponadto w złożonym oświadczeniu siostra W. P. – L. O. wskazała, że prawdopodobnie przebywa on w B. Wskazania wymaga, że Sąd Okręgowy w Ł. odnośnie wniosku złożonego przez brata skarżącego podjął czynności w trybie Konwencji i przekazał wniosek organowi przyjmującemu w Belgii. Dodatkowo należy stwierdzić, że w toku postępowania przed tut. Sądem skarżący przedstawił oświadczenie J. A., iż widział on dłużnika w B. w dniu 23.09.2007 r. Z tych też względów nie było podstaw do zwrotu wniosku skarżącego. W szczególności nie można zarzucić skarżącemu, iż żądając nadania przez organ biegu jego wnioskowi w trybie Konwencji działał on w złej wierze. Możliwość nie przekazania dokumentów organowi przyjmującemu państwa, do którego należy zobowiązany w przypadku, gdy organ przesyłający dojdzie do przekonania, że wniosek nie został złożony w dobrej wierze została przewidziana w art. 4 ust. 1 Konwencji. W ocenie Sądu skarżącemu nie można zarzucić braku dobrej wiary w sytuacji, gdy podejmuje on czynności w celu dochodzenia należnego mu świadczenia alimentacyjnego i wszystkie informacje, jakimi dysponuje wskazują, że zobowiązany przebywa w Belgii. W tej sytuacji jest on niewątpliwie uprawniony do skorzystania z ułatwień w dochodzeniu tych roszczeń, jakie przewiduje Konwencja. Organ przesyłający nie może na etapie kompletowania wniosku przesądzać, czy organ przyjmujący będzie w stanie ustalić miejsce pobytu zobowiązanego i nadać temu wnioskowi dalszy bieg. Nawet, jeżeli organ przyjmujący w Belgii ze wskazanych przyczyn nie będzie mógł podjąć dalszych czynności, to niemożliwość kontynuowania w tej sytuacji egzekucji świadczeń alimentacyjnych ze względu na niemożliwość ustalenia miejsca zamieszkania dłużnika stanowi o jej bezskuteczności. Stanowisko takie zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05.06.2007 r. sygn. akt I OSK 1424/06 (niepubl.). Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w przypadku zamieszkiwania dłużnika alimentacyjnego za granicą jednym z dokumentów warunkujących przyznanie zaliczki alimentacyjnej jest informacja sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Jeżeli zatem dokumenty te będą potwierdzać, że egzekucja jest bezskuteczna ze wskazanych powyżej przyczyn skarżący będzie mógł ubiegać się o przyznanie do zaliczki alimentacyjnej. Zwrócenie wniosku skarżącego odbierało mu również tę możliwość. Wobec powyższych okoliczności Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezesa Sądu Okręgowego w B. na podstawie art. 146 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ winien zatem podjąć dalsze działania mające na celu przekazanie wniosku skarżącego w trybie Konwencji organowi przyjmującemu w Belgii.