II SA/Bk 732/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia studiów oddala skargę. II SA/Bk 732/15 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] września 2014 r. P. K. zwrócił się do Dziekana Wydziału Historyczno – Socjologicznego Uniwersytetu w B. o wyrażenie zgody na wznowienie studiów na kierunku historia studia niestacjonarne jednolite, w roku akademickim 2014/2015, celem złożenia pracy dyplomowej i jej obrony. Wskazał, że w roku akademickim 2009/2010 zakończył pozytywnie wszystkie kursy i ćwiczenia przewidziane w programie studiów oraz uzyskał absolutorium. W wyznaczonym terminie nie złożył pracy dyplomowej, wskutek czego został skreślony z listy studentów. Jako podstawę prawną swojej prośby wskazał art. 257 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (powoływana dalej jako ustawa). Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Dziekan Wydziału Historyczno - Socjologicznego Uniwersytetu w B. nie wyraził zgody na wznowienie studiów na kierunku historia studia niestacjonarne jednolite magisterskie w roku akademickim 2014/2015. Rektor Uniwersytetu w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organy obydwu instancji wskazały, że w związku z reorganizacją systemu kształcenia wyższego zaszły istotne zmiany w programie studiów, zaś rok akademicki 2010/2011 był ostatnim kiedy można było uzyskać tytuł zawodowy magistra w trybie studiów niestacjonarnych jednolitych magisterskich. Obecnie kierunek historia jest realizowany w ramach studiów pierwszego i drugiego stopnia, dlatego wznowienie studiów na podstawie §33 Regulaminu studiów jest niemożliwe w przypadku wnioskodawcy. Jednocześnie organy Uniwersytetu wskazały, że w sprawie nie może mieć zastosowania art. 257 ust. 4 ustawy, bowiem z chwilą skreślenia z listy studentów wnioskodawca utracił prawa studenckie. Na decyzję Rektora P. K. wniósł skargę do tutejszego sądu, który wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie II SA/Bk 107/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Sąd wyjaśnił, że z treści rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1302) oraz wcześniejszego tj. rozporządzenia z dnia 19 lipca 2011 r. (Dz. U. nr 160, poz. 958) wynika, że postanowienia regulaminu studiów powinny określać m.in. warunki wznawiania studiów. Jak stwierdził sąd, Regulamin studiów Uniwersytetu w B. zawiera regulacje dotyczące wznawiania studiów (§ 33 ust. 5), jednakże jedynie w zakresie osób, które zostały skreślone z listy studentów po rozpoczęciu nauki realizowanej w ramach studiów pierwszego i drugiego stopnia. Regulamin nie przewiduje możliwości wznawiania studiów, w sytuacji gdy kierunek, na którym studia zostały przerwane (po uzyskaniu absolutorium) przestał być realizowany. W § 33 ust. 3 Regulaminu wyraźnie i jednoznacznie wskazano, że wznowienie studiów następuje na kierunek, z którego student został skreślony. Jak wskazał sąd, skarżący był studentem jednolitych studiów magisterskich i rozpoczął je przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (tj. przed reformą z 2011 r.), a zatem w świetle brzmienia art. 257 ust. 4 ustawy powinien mieć zagwarantowane prawo do ukończenia rozpoczętych studiów niezależnie od nieuregulowania tej kwestii w Regulaminie. Sąd nie zgodził się również z twierdzeniem, że przepis art. 257 ust. 4 ustawy nie może mieć zastosowania w sprawie wnioskodawcy. Wyjaśnił, że w stosunku do takich osób należy analogicznie stosować przepisy dotyczące studentów. Student skreślony z listy studentów pod rządem przepisów przewidujących jednolite studnia magisterskie musi mieć możliwość wznowienia i ukończenia studiów także na podstawie przepisów, które dają możliwość studiowania tylko w systemie studiów pierwszego i drugiego stopnia. Formułując wytyczne sąd wskazał, że organy Uniwersytetu prowadzące postępowanie powinny zastosować art. 257 ust. 4 ustawy i rozważyć jaka jest możliwość kontynuowania studiów przez skarżącego. Jak wskazał sąd, powyższej oceny nie może zmienić podniesiona w odpowiedzi na skargę kwestia, że teoretycznie skarżący może ubiegać się wznowienie studiów na podstawie § 33 ust. 6 Regulaminu, gdyż pozostaje to w oczywistej sprzeczności z treścią § 33 ust. 3 tegoż Regulaminu. W ponownie prowadzonym postępowaniu, po wydaniu wyroku w sprawie II SA/Bk 107/15, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. znak [...] Prodziekan Wydziału Historyczno - Socjologicznego ds. Dydaktycznych Uniwersytetu w B., orzekając na podstawie art. 257 ust. 4 ustawy oraz § 5, § 14 ust. 6 i §33 ust. 4 Regulaminu studiów Uniwersytetu w B. (wprowadzonego uchwałą nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] kwietnia 2012 r. ze zmianami wprowadzonymi uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r.) orzekł o: 1. przyjęciu P. K. na III rok studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunek historia od roku akademickiego 2015/2016; 2. zobowiązał P. K. do uzupełnienia szczegółowo wymienionych w decyzji różnic programowych wynikających z rozbieżności pomiędzy efektami kształcenia osiągniętymi podczas realizacji obowiązującego (przed jego skreśleniem z listy studentów) programu jednolitych studiów magisterskich a efektami kształcenia określonymi dla kierunku, profilu i poziomu studiów, na którym student będzie kontynuował kształcenie tj. programu studiów pierwszego stopnia obowiązującego od roku akademickiego 2013/2014; 3. wskazał, które z przedmiotów z dotychczas zrealizowanego toku studiów (jednolitych magisterskich) uznano za zbieżne pod względem efektów kształcenia, a które z nich potraktowano jako ekwiwalentne z obecnie obowiązującym programem studiów pierwszego stopnia na kierunku historia (wymieniono 30 pozycji). W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej wyjaśniono, że studia wskazane w podaniu o wznowienie studiów nie są już prowadzone, dlatego wznowienie ich według wersji zaproponowanej we wniosku nie jest możliwe. Nie jest również możliwe wznowienie studiów na studiach drugiego stopnia, ponieważ warunkiem formalnym w takim przypadku jest ukończenie studiów pierwszego stopnia i uzyskanie tytułu licencjata, którego wnioskodawca nie posiada. W związku z tym, po przeanalizowaniu wszystkich możliwości kontynuacji studiów, postanowiono wznowić wnioskodawcy studia na kierunku historia, trzecim roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia. Wznowienie studiów w wersji niestacjonarnej nie jest możliwe ze względu na to, że Uniwersytet od roku akademickiego 2012/2013 nie prowadzi na studiach pierwszego stopnia kierunku historia w formie niestacjonarnej. Wskazano, że studentowi zostają zaliczone wszystkie przedmioty zrealizowane podczas jednolitych studiów magisterskich, których efekty kształcenia są zbieżne z efektami kształcenia określonymi w obecnie obowiązującym programie studiów i w związku z tym możliwe jest ich uznanie jako ekwiwalentne. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawcę do zaliczenia różnic programowych – tak, by osiągnąć możliwość kształcenia według programu studiów uchwalonego przez Radę Wydziału Historyczno - Socjologicznego w dniu [...] maja 2012 r. P. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej zmianę i umożliwienie wznowienia jednolitych studiów magisterskich celem złożenia i obrony pracy dyplomowej. Jak wskazał, decyzja jest sprzeczna z § 33 ust. 2 Regulaminu studiów, bowiem wznowienie powinno nastąpić na ten kierunek studiów, z którego student został skreślony. Brak możliwości ukończenia studiów jednolitych magisterskich rozpoczętych przed 2005 r. jest więc sprzeczny z art. 257 ust. 4 ustawy. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] Prorektor Uniwersytetu w B. ds. Dydaktycznych i Studenckich utrzymał zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Organ odwoławczy powołał przepis art. 257 ust. 4 ustawy, który – w związku z wprowadzeniem dwustopniowego systemu kształcenia – jako przepis przejściowy umożliwił wybór dalszej formy studiowania osobom, które posiadały status studenta w momencie wprowadzenia dwustopniowego systemu kształcenia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 33 ust. 2 Regulaminu studiów organ odwoławczy wskazał, że kontynuacja studiów przez wnioskodawcę możliwa jest wyłącznie na takim kierunku, w formie i poziomie kształcenia, jakie uczelnia posiada w aktualnej ofercie dydaktycznej. Nie jest możliwe wznowienie jednolitych magisterskich studiów na kierunku historia, bowiem uczelnia prowadzi na tym kierunku wyłącznie studia pierwszego i drugiego stopnia. Orzeczone wznowienie dotyczy tego samego kierunku, natomiast z uwagi na brak tytułu zawodowego licencjata nie można było wznowić odwołującemu się studiów na kierunku historia drugiego stopnia, jednak zaliczono mu wszystkie przedmioty (w liczbie 30) z jednolitych studiów magisterskich, których efekty kształcenia są zbieżne i których zaliczanie potraktowano jako ekwiwalentne z obecnie obowiązującym programem studiów pierwszego stopnia na kierunku historia. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że organy Uniwersytetu dostosowały się do zaleceń sformułowanych przez sąd w sprawie II SA/Bk 107/15. Skargę na decyzję Rektora z dnia [...] września 2015 r. złożył do sądu administracyjnego P. K. i zarzucił naruszenie: - art. 257 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym – poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu; - § 33 ust. 4 Regulaminu studiów UwB obowiązującego od dnia 1 października 2012 r. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie od momentu skreślenia go z listy studentów w programie kształcenia kierunku historia studia jednolite magisterskie niestacjonarne nastąpiły istotne zmiany programu kształcenia; - art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolne podjęcie rozstrzygnięcia i brak rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy; - art. 8 i 9 k.p.a. poprzez naruszenie jego interesu prawnego i niewyjaśnienie podstaw rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego, błędnie przyjął organ brak możliwości wznowienia studiów drugiego stopnia. Takie stanowisko narusza art. 257 ust. 4 ustawy, zwłaszcza że przerwanie studiów nastąpiło po zaliczeniu i uzyskaniu pozytywnych wyników ze wszystkich kursów i ćwiczeń przewidzianych w programie studiów. Jak wskazał, brak jest podstaw by twierdzić, że od momentu skreślenia go z listy studentów nastąpiły istotne zmiany w programie studiów na kierunku historia, uzasadniające zastosowanie § 33 ust. 2 Regulaminu studiów i wznowienie studiów na roku niższym. Co prawda obecnie prowadzi się ten kierunek w cyklu dwustopniowym, jednakże program studiów dwustopniowych zasadniczo pokrywa się z programem studiów jednolitych magisterskich, z których został skreślony. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy naruszył również granice uznania administracyjnego, bowiem nie wykazał w jaki sposób aktualny program studiów dwustopniowych różni się od programu studiów, z których został skreślony. Nie wykazał zatem ten organ powodu, dla którego nie przywrócił go na studia drugiego stopnia na kierunku historia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że uwzględnił brzmienie art. 257 ust. 4 ustawy, zaś wznowienie skarżącemu studiów drugiego stopnia na kierunku historia byłoby niezgodne z art. 169 ust. 1 pkt 2 ustawy, bowiem nie spełnia on warunku posiadania tytułu magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Sprawa niniejsza jest ponownie przedmiotem kontroli tutejszego sądu, bowiem poprzednio wydane w stosunku do skarżącego decyzje (o odmowie wznowienia studiów) zostały uchylone wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie II SA/Bk 107/15. Ma to swoje konsekwencje, bowiem zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zatem, nie stwierdzając zmiany przepisów prawa po wyroku w sprawie II SA/Bk 107/15, skład orzekający w sprawie niniejszej pozostaje związany sformułowaną w tamtej sprawie oceną prawną. Sprowadzała się ona do dwóch wniosków: - Regulamin studiów Uniwersytetu w B. nie przewiduje możliwości wznowienia i ukończenia studiów przez studentów skreślonych z jednolitych studiów magisterskich w sytuacji, gdy zreorganizowano kierunek studiów na dwustopniowy i zakończono na nim kształcenie w trybie niestacjonarnym: - w takiej sytuacji powinien znajdować zastosowanie przepis art. 257 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst. jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), dalej jako ustawa, zatem powinno się umożliwić wznowienie studiów tym studentom, którzy rozpoczęli studia jeszcze przed reformą w 2011 r. na kierunkach pięcioletnich jednolitych studiów magisterskich, a następnie uzyskali absolutorium i zostali skreśleni z listy studentów, zaś obecnie ubiegają się o to wznowienie. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, organy obydwu instancji zastosowały się do powyższej oceny prawnej i bez naruszenia prawa wznowiły skarżącemu studia – wskazując jako tryb kontynuacji kształcenia: stacjonarne studia pierwszego stopnia, trzeci rok na kierunku historia. Przede wszystkim trafnie i zgodnie z zaleceniami poprzedniego składu orzekającego zastosowano w sprawie art. 257 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym studenci jednolitych studiów magisterskich, którzy rozpoczęli studia przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą je ukończyć w tym trybie albo przenieść się na odpowiednie studia pierwszego stopnia, albo – po spełnieniu wymagań określonych w regulaminie studiów – na odpowiednie studia drugiego stopnia. Skoro bowiem, jak wskazał sąd w sprawie II SA/Bk 107/15, przepis ten powinien mieć odpowiednie zastosowanie także do osób, które posiadają absolutorium, zostały skreślone z listy studentów i ubiegają się o wznowienie studiów, zaś studia te rozpoczęli przed reformą oferty dydaktycznej (tj. przed rokiem akademickim 2010/2011, który był ostatnim umożliwiającym uzyskanie tytułu magistra na studiach jednolitych magisterskich na kierunku historia), to niewątpliwie organ był zobowiązany umożliwić skarżącemu wznowienie studiów – o ile to możliwe – na kierunku, z którego został skreślony (czyli kierunku historia). Obowiązek ten trafnie organ wyprowadził także, oprócz art. 257 ust. 4 ustawy, z treści § 33 ust. 2 Regulaminu studiów. Skoro bowiem kierunek historia nadal pozostaje w ofercie dydaktycznej uczelni, to uwzględnienie w zaskarżonej decyzji żądania wznowienia i orzeczenie o wznowieniu studiów na kierunku historia było obowiązkiem organu (por. także wyrok z dnia 10 stycznia 2013 r, sygn. akt VIII SA/Wa 756/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Analiza pozostałych przepisów Regulaminu studiów oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji uprawnia również do wniosku, że zgodnie z prawem zrealizowano wznowienie co do wyboru stopnia studiów. W tym przedmiocie wskazać trzeba, że decyzja w przedmiocie wznowienia studiów ma niewątpliwie charakter uznaniowy (vide powoływany wyżej wyrok w sprawie VIII SA/Wa 756/12 oraz wyrok z dnia 24 lutego 2015 r., I OSK 2550/14, CBOSA). Uznaniowość oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy (w tym przypadku: sposobu wznowienia studiów), a sądowa kontrola legalności aktu uznaniowego ma ograniczony charakter. Dotyczy bowiem tylko przestrzegania procedury oraz tego, czy organ orzekł w granicach, jakie zakreśla mu zastosowana regulacja. Innymi słowy, sąd administracyjny nie jest uprawniony kontrolować celowości i słuszności rozstrzygnięcia, a jedynie ma zbadać, czy uwzględniono słuszny interes obywatela w takim stopniu, że nie narusza to interesu społecznego i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok z dnia 3 lutego 2016 r., II SA/Rz 862/15, CBOSA). W sprawie niniejszej organ uczelni podejmował decyzję uznaniową na podstawie przepisów wewnętrznych uczelni (przepisy ustawowe nie regulują kwestii wznawiania studiów) tj. Regulaminu studiów oraz musiał mieć na względzie, że po dacie skreślenia skarżącego w sposób istotny przeorganizowano cykl dydaktyczny tj. z jednostopniowego na dwustopniowy (reforma od roku akademickiego 2011/2012). Zdaniem sądu, organ trafnie wskazał, że powyższa reorganizacja spełnia warunek zastosowania § 33 ust. 4 Regulaminu studiów tj. stanowi istotną zmianę programu kształcenia skarżącego, która umożliwia podjęcie przez dziekana decyzji o wznowieniu studiów na roku lub semestrze odpowiednio niższym. Wynika to chociażby ze wskazania, które przedmioty skarżącemu zaliczono, a które jest on zobowiązany uzupełnić w ramach wyrównania różnic programowych. Gdyby program kształcenia na studiach, z których skarżącego skreślono, był identyczny lub jak wskazuje on w uzasadnieniu skargi "pokrywałby się" z programem aktualnego kształcenia, nie byłoby powodów uzupełniania różnic programowych. Tymczasem, jak wskazał organ, różnice te występują na każdym kolejnym roku studiów i nie dotyczą wcale pojedynczych przedmiotów ale większej ich liczby (rok I – 8 przedmiotów do uzupełnienia, rok II – 4, rok III – 4). A jeśli tak, to uzasadnione było zastosowanie § 33 ust. 4 Regulaminu, zwłaszcza że wznowienie studiów drugiego stopnia w sytuacji nieposiadania przez skarżącego tytułu zawodowego licencjata (uzyskiwanego po ukończeniu studiów pierwszego stopnia) – w zasadzie uniemożliwiało inne rozstrzygnięcie. Zgodnie bowiem z art. 169 ust. 2 ustawy ubieganie się o przyjęcie na studia drugiego stopnia wymaga legitymowania się tytułem magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędnego. Co prawda w przepisie tym mowa jest o przyjęciu na studia a nie o wznowieniu, jednakże nie może być wątpliwości, że odbywanie studiów dwustopniowych musi być poprzedzone pozytywnym zakończeniem nauczania na stopniu pierwszym, niezależnie od tego, czy rozpoczęcie stopnia drugiego odbywa się jako bezpośrednia kontynuacja stopnia pierwszego czy w trybie wznowienia studiów. Reasumując stwierdzić zatem należy, że bez naruszenia prawa organ uczelni zastosował, w ramach swojej władzy dyskrecjonalnej (uznaniowej), przepis § 33 ust. 4 Regulaminu, czego skutecznie skarżący nie podważył formułując zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., § 33 ust. 4 Regulaminu studiów oraz art. 257 ust. 4 ustawy. Wskazać należy, że w sprawie nie mogło dojść do uwzględniania żądania skarżącego w treści w nim zawartej, w tym zastosowania przepisów §33 ust. 5 i 6 Regulaminu studiów, bowiem: - skarżącemu nie można było wznowić studiów na dzień egzaminu dyplomowego, bowiem nie spełnił warunku złożenia wniosku o takie wznowienie w ciągu dwóch lat od uzyskania absolutorium (§ 33 ust. 5); - skarżącemu, który nie złożył pracy dyplomowej w ciągu dwóch lat od uzyskania absolutorium, nie można było wznowić studiów na ostatnim roku studiów (§ 33 ust. 6), bowiem studia jednolite magisterskie na kierunku historia od roku akademickiego 2011-2012 nie są prowadzone. Za bezskuteczny należało uznać zarzut niewyjaśnienia motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 8, 9 k.p.a.). Zdaniem sądu, organ odwoławczy jasno i precyzyjnie wskazał powody orzeczonego wznowienia w kształcie, w jakim ono nastąpiło, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji odwoławczej spełnia wymagania art. 107 § 3 K.p.a., jak i niewątpliwie wynika z niego, że doszło do ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, co jest zasadą postępowania dwuinstancyjnego. Dodać należy, że sąd nie posiada uprawnienia do wkraczania w autonomię uczelni i dokonywania szczegółowej merytorycznej oceny wystąpienia konkretnych różnic programowych i ich rzeczywistej skali tj. porównania, które przedmioty zaliczone przez skarżącego merytorycznie odpowiadają przedmiotom znajdującym się w aktualnej ofercie dydaktycznej a które im nie odpowiadają. Jest to sfera należąca do władz uczelni. W sprawie niniejszej organ w zaskarżonej decyzji przedstawił szczegółowy katalog przedmiotów uznanych za zaliczone i przewidzianych do uzupełnienia różnic, co – mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie wznowienia – stanowi wystarczające uzasadnienie i pozostaje w granicach dyskrecjonalnej władzy organów uczelni. Reasumując stwierdzić należy, że organy prawidłowo wywiązały się z obowiązku zastosowania się do oceny prawnej sformułowanej w wyroku w sprawie II SA/Bk 107/15 oraz bez naruszenia prawa, a w szczególności w granicach uznania administracyjnego, orzekły o wznowieniu skarżącemu studiów. Prawidłowości wydanej decyzji nie podważyły skutecznie zarzuty skargi. Stąd też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w sentencji.